WSPÓŁCZESNA KULTURA WYŁĄCZENIATabloidyzacja śmierci i pogrzebu Konferencja naukowa "Granice" ...
I. Teoretyczno-metodologiczne założenia badania
• Współczesny człowiek jest zalewany przez informacje. Wielotematyczna wiedza staje się niezbędna dla jego funkcjonowan...
• Ilość takich mieszanych przekazów wzrasta od początków kształtowania się społeczeństwa przemysłowego na przełomie XVI...
• U progu epoki postindustrialnej papierowe dzienniki muszą konkurować z innymi, nowszymi mediami, jak radio, telewizja...
• Zupełnie inaczej było w społeczeństwach preindustrialnych. Z druku pozwalającego na kumulowanie wiedzy korzystali nie...
• Społeczność w większym stopniu organizowały rytuały. Część z nich wyznaczało przejście osoby "od jednej roli lub pozy...
• Śmierć jednostki, "definitywne ustanie wszystkich czynności życiowych [jej] organizmu" (Zdybel s. 26), ma dla społeczn...
• Według Arnolda van Gennepa rytuały wyłączenia stanowią pierwszą z trzech faz rytuałów przejścia, kolejnymi są margina...
• W społecznościach tradycyjnych pogrzeb charakteryzowały następujące formy przejść (Kazberuk s. 223-230):− denat otrzym...
− obowiązkiem było pojednanie się z umierającym i pożegnanie go;− należało sporządzić lub ogłosić testament;− wymagano za...
− wnoszono trumnę, tak aby nogi zmarłego skierowane były ku drzwiom;− zapalano świece gromniczne i wnoszono kwiaty;− prz...
− kondukt pogrzebowy przenosił trumnę, ale tylko najbliżsi mogli towarzyszyć zmarłemu na cmentarzu;− składano trumnę do ...
− rodzina rozpoczynała okres żałoby, pozostali członkowie społeczności wracali do normalnego toku życia;− odprawiano msz...
• „Czy przekazy prasy tabolidowej pozwalają na określenie cech współczesnych rytuałów wyłączenia?”• Przedmiotem analizy,...
• Gazety te zostały wybrane celowo gdyż w powszechnej opinii reprezentują prasę nieopiniotwórczą. Ów "bulwarówki", "bru...
• Jednakże prasa tabloidowa istniała na rynku od samego początku. Odróżniała się od innych publikacji prawie dwukrotnie...
− podejmowanie sensacyjnych, niewiarygodnych tematów;− znoszenie intymności i prywatności;− etykietowanie osób i zdarzeń;...
− lekkie i swobodne przedstawianie ludzi;− metodę na odwrócenie tendencji spadku poziomu sprzedaży dziennika;− sposób na ...
• Media oprócz swoich funkcji informacyjnych i propagandowych pełnią także rolę zwierciadła, w którym ukazują się najba...
• Badanie przekazów zawartych w tabloidach może być więc ważne dla rozpoznania i określenia cech współczesnych zjawisk ...
II. Wnioski z analizy:Tabloidyzacja śmierci i pogrzebu orazWspółczesna kultura wyłączenia
• W ciągu jednego tygodnia w łącznie 14 numerach obu publikacji zamieszczono 102 artykuły związane z tematem śmierci i ...
• Przeważającą większość przekazów stanowiły informacje dotyczące śmierci podczas gdy obrzędy pogrzebowe zostały zepchn...
1. Pogrzeby znanych osobistości - wspomina się o ich wieku w dniu zgonu, dokonaniach za życia, postaciach które ...
2. Pogrzeby * problematyczne – doniesienia o zaburzeniach w prawid...
*3. Pogrzeby dodatkowe – artykuły traktują o wydarzeniach, które poprzedzały ceremonię pogrzebową; rytuał st...
4. Przypomnienia – informacje o rocznicach śmierci znanych osób; * ...
5. Symbole pamięci – zdjęcia przedstawiają * przedmioty i znaki pozo...
• Pozostałe artykuły nie traktowały już bezpośrednio o obrzędach pogrzebowych.• Zamiast nich tabloidy z różnych perspekt...
Można wyróżnić trzy główne wymiary tabloidyzacji śmierci:A. Wymiar techniczny - prezentacja śmierci zależy od przygot...
A. Wymiar techniczny
1. Przejrzysta śmierć na okładce – łatwa do zauważenia zapowiedź większego artykułu o śmierci na pierwszej stronie...
1. Przejrzysta śmierć na okładce – łatwa do zauważenia zapowiedź większego artykułu o śmierci na pierwszej stronie; ...
2. Zdawkowa śmierć na okładce – trudna do zauważenia zapowiedź tekstu poświęconego śmierci na czołówce; Fakt 2...
3. Śmierć pożegnalna na okładce – pełny tekst traktujący o śmierci na ostatniej stronie; Fakt 29 marca 2007, s. ...
4. Śmierć wyolbrzymiona – jej dostrzeżenie nie wymaga od czytelnika większego skupienia;Petrycki, Maciej (2007) "S...
4. Śmierć wyolbrzymiona – jej dostrzeżenie nie wymaga od czytelnika większego skupienia;Korzus, Mariusz (2007) "Chci...
5. Śmierć zmniejszona – gdy wymaga dokładniejszego przyglądania się szacie graficznej;"Eutanazja dzieli rząd." Fakt ...
5. Śmierć zmniejszona – gdy wymaga dokładniejszego przyglądania się szacie graficznej;"Zastrzelił żonę i siebie." Su...
5. Śmierć zmniejszona – gdy wymaga dokładniejszego przyglądania się szacie graficznej;"Jacek Lech nie żyje." Fakt 26...
6. Śmierć ściśnięta – krótkie, przeważnie pozbawione zdjęć artykuły znajdujące się na brzegach stron; ...
7. Śmierć w kontraście – tematyka śmierci jest niekiedy zestawiona ze sprawami „bardziej radosnymi” (np. fotografiam...
7. Śmierć w kontraście – tematyka śmierci jest niekiedy zestawiona ze sprawami „bardziej radosnymi” (np. propozycją ...
7. Śmierć w kontraście – tematyka śmierci jest niekiedy zestawiona ze sprawami „bardziej radosnymi” (np. fotografi...
8. Śmierć unaukowiona – to przekazy o śmierci, które zawierają najwyższy stopień uszczegółowienia informacji; arty...
8. Śmierć unaukowiona – to przekazy o śmierci, które zawierają najwyższy stopień uszczegółowienia informacji; ...
8. Śmierć unaukowiona – to przekazy o śmierci, które zawierają najwyższy stopień uszczegółowienia informacji; artyku...
9. Krwawa śmierć – gdy informacja o śmierci zostaje zilustrowana zdjęciami zawierającym ciała ofiar i/lub śladami ...
B. Wymiar podmiotowy
1. Zmarli – zostają wyróżnieni w artykułach czarno-białymi zdjęciami; niekiedy obok nich pojawia się...
2. Oprawcy – ci którzy wywołali śmierć innego człowieka mają zasłonięte oczy, nierzadko obok pojawia się i...
3. Anonimowi – postacie które mają coś wspólnego ze śmiercią są przedstawione na zdjęciach, ich oczy są jedn...
4. Uratowani od śmierci – artykuły przedstawiają historię w której pewnej osobie lub grupie udało si...
4. Uratowani od śmierci – artykuły przedstawiają historię w której pewnej osobie lub grupie udało się uniknąć śmierc...
5. Zwierzęta - nierzadko pojawiają się na równi z ludźmi jako wybawcy, zabójcy i ofiary; ...
5. Zwierzęta - nierzadko pojawiają się na równi z ludźmi jako wybawcy, zabójcy i ofiary; ...
C. Wymiar społeczno-kulturowy
1. Śmiercionośne przedmioty - poczytne miejsce w artykułach i oprawie graficznej znajdują narzędzia zbrodni; ich preze...
2. Śmierć potencjalna – występuje gdy wiadomości przestrzegają przed przedmiotami, działaniami, osobami i instytucjami...
2. Śmierć potencjalna – występuje gdy wiadomości przestrzegają przed przedmiotami, działaniami, osobami i instytucjami...
3. Śmierć na drodze – znaczna część doniesień traktowała o wypadkach drogowych z ofiarami; winą za nie są obarczani ki...
4. Groźba śmierci – pojawia się bądź w tekście, bądź w nagłówkach – dołączone fotografie pokazują osoby, które miałyby...
4. Groźba śmierci – pojawia się bądź w tekście, bądź w nagłówkach – dołączone fotografie pokazują osoby, które mia...
5. Samosąd – tabloidy nie tylko przedstawiają wymierzanie sprawiedliwości tym którzy dopuścili się zbrodni, ale też ...
6. Obrona życia – wizualizacja sporów związanych z prawem do aborcji i eutanazji skupia się na pokaza...
7. Śmierć samobójcza – śmierć z własnej woli jest przedstawiana w krótkiej formie ze znikomą ilością ilustra...
8. Śmierć zbiorowa – gdy wiadomość dotyczy śmierci wielu osób; zdjęcia zaś prezentują katastrofę lub ratowanie rannych...
9. Zbliżająca się śmierć – żywe osoby stają się komentatorami wydarzeń, są przekonane o nadchodzącym końcu życ...
9. Zbliżająca się śmierć – żywe osoby stają się komentatorami wydarzeń, są przekonane o nadchodzącym końcu życia ...
9. Zbliżająca się śmierć – żywe osoby stają się komentatorami wydarzeń, są przekonane o nadchodzącym końcu...
• Wskazanie cech tabloidyzacji śmierci i pogrzebu pozwala na podjęcie próby określenia współczesnej kultury wyłączenia. ...
− wyłączaniu refleksyjności;− pomniejszaniu znaczenia autorytetów;− znoszeniu granic między światem dzieci i dorosłych;− ...
III. Podsumowanie
• Rytuały oddzielenia zmarłego od zbiorowości tracą na znaczeniu. Poprzedzająca je śmierć staje się ważnym polem zainter...
• Można pokusić się o stwierdzenie, że pomimo przeświadczenia o wzroście dezintegracji społeczeństwa dokonuje się jego o...
• Za podsumowanie niech posłużą słowa Wiesława Godzica: „Gdy mówimy o kulturze tabloidowej lub tabloidyzacji prasy, rad...
• Bibliografia:1. Białkowski K., Tabloidyzacja prasy. Zło konieczne?, Brief 06/2005 (69).2. Burszta W. J., Kulig...
• Analizie zostały poddane następujące wydania dzienników "Fakt" i "Super Express":1. Fakt, 22.03.2007, nr 69/...
Dziękuję za uwagęWszystkie nazwy, loga oraz znaki firmowe należą do ich prawnych właścicieli i zostały użyte ...
of 80

Współczesna kultura wyłączenia. Tabloidyzacja śmierci i pogrzebu (Contemporary culture of exclusion. Tabloidization of death and funerals)

Konferencja naukowa "Granice", Koło Antropologii Obrazu przy Instytucie Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok, 17-18.04.2007.
Published on: Mar 4, 2016
Published in: Education      
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Współczesna kultura wyłączenia. Tabloidyzacja śmierci i pogrzebu (Contemporary culture of exclusion. Tabloidization of death and funerals)

  • 1. WSPÓŁCZESNA KULTURA WYŁĄCZENIATabloidyzacja śmierci i pogrzebu Konferencja naukowa "Granice" Koło Antropologii Obrazu, Instytut Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku 17-18.04.2007, Białystok Andrzej Klimczuk
  • 2. I. Teoretyczno-metodologiczne założenia badania
  • 3. • Współczesny człowiek jest zalewany przez informacje. Wielotematyczna wiedza staje się niezbędna dla jego funkcjonowania, dla poprawnego odgrywania wielu ról społecznych - od małżonka, poprzez pracownika, po obywatela. Przekazy, które do niego docierają mają, mniej lub bardziej, użyteczny charakter.
  • 4. • Ilość takich mieszanych przekazów wzrasta od początków kształtowania się społeczeństwa przemysłowego na przełomie XVIII-XIX wieku. W okresie tym masowy druk przyczynił się do tworzenia ogromnych wspólnot miejskich, narodowych, państwowych i ponadpaństwowych wspólnot ekonomiczno-politycznych.• Z drugiej strony - stałe przyśpieszenie rozwoju zmniejsza ilość czasu, który jednostka może przeznaczyć na odbieranie przekazów.
  • 5. • U progu epoki postindustrialnej papierowe dzienniki muszą konkurować z innymi, nowszymi mediami, jak radio, telewizja i internet.• Coraz częściej można usłyszeć o spadającej jakości informacji - treści ważne dla życia zbiorowości stają się niespójne i ustępują miejsca rozrywce. Ta zaś jest bardziej sensacyjna i krwawa (Na podstawie: Burszta, Kuligowski s. 44-87, Postman s. 91-108).
  • 6. • Zupełnie inaczej było w społeczeństwach preindustrialnych. Z druku pozwalającego na kumulowanie wiedzy korzystali nieliczni. Życie członków małych wspólnot było mniej formalne, kontakty miały charakter osobisty i niewyspecjalizowany. Ludzi było mniej i żyli krócej.
  • 7. • Społeczność w większym stopniu organizowały rytuały. Część z nich wyznaczało przejście osoby "od jednej roli lub pozycji społecznej do innej, łącząc doświadczenia ludzkie i kulturowe z biologicznym przeznaczeniem: narodzinami, reprodukcją i śmiercią" (Sieradzan s. 12).
  • 8. • Śmierć jednostki, "definitywne ustanie wszystkich czynności życiowych [jej] organizmu" (Zdybel s. 26), ma dla społeczności charakter szczególny. Jest zjawiskiem, które w największym stopniu dezorganizuje ludzkie życie, "jest źródłem strachu inicjującego zachowania religijne" (Kazberuk s. 224).• Co za tym idzie rytuały wyłączenia, separacji i oddzielenia zmarłego od społeczności mają na celu ukrywanie lęku ludzi przed śmiercią.
  • 9. • Według Arnolda van Gennepa rytuały wyłączenia stanowią pierwszą z trzech faz rytuałów przejścia, kolejnymi są marginalizacja (np. ciąża) i włączanie (np. ślub) (Gannep s. 3, 11).• Obrzędy pogrzebowe służą reintegracji grupy, pozwalają na wyrażenie podzielanych przez nią wartości i na uporządkowanie jej struktury poprzez nowe określenie ról i pozycji poszczególnych członków.
  • 10. • W społecznościach tradycyjnych pogrzeb charakteryzowały następujące formy przejść (Kazberuk s. 223-230):− denat otrzymywał status zmarłego;− jego otoczenie na określony czas przechodziło w stan żałoby;− żona lub mąż otrzymywali status osób owdowiałych;− dziecko otrzymywało status sieroty;− wybierano nowego gospodarza;
  • 11. − obowiązkiem było pojednanie się z umierającym i pożegnanie go;− należało sporządzić lub ogłosić testament;− wymagano zachowania ciszy (lub przeciwnie - wywoływania hałasu);− zatrzymywano zegary;− zasłaniano okna i lustra;− przerywano czynności gospodarskie;− myto i ubierano ciało denata;
  • 12. − wnoszono trumnę, tak aby nogi zmarłego skierowane były ku drzwiom;− zapalano świece gromniczne i wnoszono kwiaty;− przez kilka dni pozwalano na odwiedzanie zmarłego i modlitwy za niego;− wynoszono trumnę z domu uderzając nią trzykrotnie o próg;− obnoszono trumnę dookoła podwórza, aby gospodarz mógł rozstać się z gospodarstwem;
  • 13. − kondukt pogrzebowy przenosił trumnę, ale tylko najbliżsi mogli towarzyszyć zmarłemu na cmentarzu;− składano trumnę do grobu i przysypywano ją ziemią – nie mogła tego czynić rodzina zmarłego;− wygłaszano mowy pożegnalne i zapalano gromnice;− rodzina przygotowywała stypę (w formie smutnej lub wesołej);
  • 14. − rodzina rozpoczynała okres żałoby, pozostali członkowie społeczności wracali do normalnego toku życia;− odprawiano msze za spokój duszy zmarłego i włączenie go do społeczności zmarłych.• Przemiany społeczne rozbijają ten model. Wkraczaniu do epoki postindustrialnej towarzyszy proces derytualizacji życia społecznego. Społeczeństwo traci zatem obrzędy służące integracji jego członków.
  • 15. • „Czy przekazy prasy tabolidowej pozwalają na określenie cech współczesnych rytuałów wyłączenia?”• Przedmiotem analizy, która miała rozstrzygnąć powyższy problem badawczy stały się dzienniki "Fakt" i "Super Express" wydane w dniach od 22 do 29 marca 2007 roku.
  • 16. • Gazety te zostały wybrane celowo gdyż w powszechnej opinii reprezentują prasę nieopiniotwórczą. Ów "bulwarówki", "brukowce" i "szmatławce" stanowią dla wielu esencję próżności, zgorszenia i kultury na niskim poziomie.
  • 17. • Jednakże prasa tabloidowa istniała na rynku od samego początku. Odróżniała się od innych publikacji prawie dwukrotnie mniejszym formatem – zatem było można ją czytać w środkach komunikacji, a nie tylko za biurkiem. Z czasem ściśnięcie przekazu oznaczało też (Na podstawie: Białkowski, Dziadzia, Godzic):− skierowanie treści do masowego odbiorcy;− publikację krótkich tekstów;− przesycanie wiadomości emocjami;
  • 18. − podejmowanie sensacyjnych, niewiarygodnych tematów;− znoszenie intymności i prywatności;− etykietowanie osób i zdarzeń;− wytwarzanie u odbiorcy poczucia kontroli nad wiedzą;− zamieszczanie większej ilości ilustracji i zdjęć niż tekstu;− zwiększanie nacisku na szybkość i konkurencyjność publikacji;− wzrost różnorodności tematycznej;
  • 19. − lekkie i swobodne przedstawianie ludzi;− metodę na odwrócenie tendencji spadku poziomu sprzedaży dziennika;− sposób na zdobycie nowych nabywców i dotarcie do młodszego audytorium.• Procesy te wywarły wpływ też na charakter innych środków masowego przekazu. "Tabloidyzacja mediów polega na uprzedmiotowieniu wszelkich unaocznień rzeczywistości w mniej lub bardziej obsceniczną przyjemność" (Dziadzia s. 108).
  • 20. • Media oprócz swoich funkcji informacyjnych i propagandowych pełnią także rolę zwierciadła, w którym ukazują się najbardziej istotne cechy danego społeczeństwa na aktualnym etapie jego rozwoju (Nasalska s. 65).• Można też twierdzić, że treść przekazów odzwierciedla postawy, dążenia i wartości podzielane przez ich nadawców i odbiorców (Cartwright s. 291).
  • 21. • Badanie przekazów zawartych w tabloidach może być więc ważne dla rozpoznania i określenia cech współczesnych zjawisk społecznych.• W diagnozach tych nie wystarczy metoda jakościowej analizy zawartości artykułów, niezbędne jest jej wzbogacenie o badanie treści towarzyszących im zdjęć i ilustracji.
  • 22. II. Wnioski z analizy:Tabloidyzacja śmierci i pogrzebu orazWspółczesna kultura wyłączenia
  • 23. • W ciągu jednego tygodnia w łącznie 14 numerach obu publikacji zamieszczono 102 artykuły związane z tematem śmierci i pogrzebu (58 w Fakcie i 44 w Super Expressie).
  • 24. • Przeważającą większość przekazów stanowiły informacje dotyczące śmierci podczas gdy obrzędy pogrzebowe zostały zepchnięte na dalszy plan.• Pochówek zdaje się być więc zbyt rutynowym i spokojnym wydarzeniem, aby przyciągnąć uwagę czytelnika.• Pojawiły się tylko cztery aspekty tabloidyzacji pogrzebu:
  • 25. 1. Pogrzeby znanych osobistości - wspomina się o ich wieku w dniu zgonu, dokonaniach za życia, postaciach które uczestniczyły w ceremonii; zdjęcia ukazują stojącą lub przenoszoną trumnę oraz składanie kondolencji bliskim zmarłego; "Żegnaj, kochany panie Zygmuncie!" Fakt 22 marca 2007, s. 15. "Żegnaj, panie Zygmuncie." Super Express 22 marca 2007, s. 3.
  • 26. 2. Pogrzeby * problematyczne – doniesienia o zaburzeniach w prawidłowym przebiegu rytuału przejścia lub zmianach w jego organizacji;Węcek, Justyna i Henszel, WeronikaWaldemar Ulanowski (2007) "Ksiądz wyrzuca(2007) "Toniemy w zmarłych do szopy!" Fakt 23 marca, s. 14.bagnie biurokracji"Fakt 29 marca, s. 6-7.
  • 27. *3. Pogrzeby dodatkowe – artykuły traktują o wydarzeniach, które poprzedzały ceremonię pogrzebową; rytuał stanowi tylko ilustrację; Korzus, Mariusz i Maciej Kędziak (2007) "Śmiercią odpłacił za pracę." Fakt 26 marca, s. 6.
  • 28. 4. Przypomnienia – informacje o rocznicach śmierci znanych osób; * "Jacek Lech nie żyje." Fakt 26 marca 2007, s. 11."Zagra na niebiańskiejscenie." Super Express 26marca 2007, s. 20. Kucharski, Dariusz (2007) "Odszedł twórca Trubadurów i No To Co." Super Express 29 marca, s. 12. "Przegrał walkę z rakiem." Super Express 26 marca 2007, s. 23. "Biała wstążka jako "W sobotę pogrzeby zastrzelonych znak pamięci i dodatek "Biała wstążka jako znak pamięci i policjantów." Super Express 29 o Janie Pawle II." Super dodatek o Janie Pawle II." Super marca 2007, s. 6. Express 27 marca 2007, Express 29 marca 2007, s. 2.
  • 29. 5. Symbole pamięci – zdjęcia przedstawiają * przedmioty i znaki pozostawione w miejscu wypadku lub pogrzebu;"Uduszony za porażkę."Super Express 24-25 marca2007, s. 23. Kaniewski, Andrzej (2007) "Wyrzuciła z okna córeczkę." Fakt 22 marca, s. 9. Mucha, Mariusz (2007) "Musi odpowiedzieć za zabójstwo." Super Express 29 marca, s. 8. Kaniewski, Andrzej (2007) "Zabiła dziecko dla kochanka." Fakt 23
  • 30. • Pozostałe artykuły nie traktowały już bezpośrednio o obrzędach pogrzebowych.• Zamiast nich tabloidy z różnych perspektyw ukazywały poprzedzającą rytuały wyłączenia śmierć.
  • 31. Można wyróżnić trzy główne wymiary tabloidyzacji śmierci:A. Wymiar techniczny - prezentacja śmierci zależy od przygotowania szaty graficznej gazety;B. Wymiar podmiotowy - odnosi się do ukazania sylwetek jednostek, których działania są lub były związane ze śmiercią;C. Wymiar społeczno-kulturowy - śmierć jako element wytworów kulturowych, działań społecznych, interakcji, zdarzeń dotyczących szerszej zbiorowości oraz problemów i kwestii społecznych.
  • 32. A. Wymiar techniczny
  • 33. 1. Przejrzysta śmierć na okładce – łatwa do zauważenia zapowiedź większego artykułu o śmierci na pierwszej stronie;"Masakra w więzieniu." Fakt 27 marca 2007, s. 1. "Tato czemu Cię nie ma ." Super Express 28 marca 2007, s. 1.
  • 34. 1. Przejrzysta śmierć na okładce – łatwa do zauważenia zapowiedź większego artykułu o śmierci na pierwszej stronie; "Bestia!" Fakt 28 marca 2007, s. 1.
  • 35. 2. Zdawkowa śmierć na okładce – trudna do zauważenia zapowiedź tekstu poświęconego śmierci na czołówce; Fakt 22 marca 2007, s. 1. Fakt 23 marca 2007, s. 1. „Uduszę – trząsł się wczoraj ze „Kawa zabija” wściekłości Kwaśniewski”
  • 36. 3. Śmierć pożegnalna na okładce – pełny tekst traktujący o śmierci na ostatniej stronie; Fakt 29 marca 2007, s. 24. Fakt 28 marca 2007, s. 24.
  • 37. 4. Śmierć wyolbrzymiona – jej dostrzeżenie nie wymaga od czytelnika większego skupienia;Petrycki, Maciej (2007) "Strażnikzastrzelił policjantów." Fakt 27 marca, s.2-3. Kaniewski, Andrzej (2007) "Wyrzuciła z okna córeczkę." Fakt 22 marca, s. 8-9.
  • 38. 4. Śmierć wyolbrzymiona – jej dostrzeżenie nie wymaga od czytelnika większego skupienia;Korzus, Mariusz (2007) "Chciwa żona zabiła męża." Fakt 27 marca, s. 10-11.
  • 39. 5. Śmierć zmniejszona – gdy wymaga dokładniejszego przyglądania się szacie graficznej;"Eutanazja dzieli rząd." Fakt 28 marca 2007, s. 4.
  • 40. 5. Śmierć zmniejszona – gdy wymaga dokładniejszego przyglądania się szacie graficznej;"Zastrzelił żonę i siebie." Super Express 28 marca 2007, s. 7.
  • 41. 5. Śmierć zmniejszona – gdy wymaga dokładniejszego przyglądania się szacie graficznej;"Jacek Lech nie żyje." Fakt 26 marca 2007, s. 11.
  • 42. 6. Śmierć ściśnięta – krótkie, przeważnie pozbawione zdjęć artykuły znajdujące się na brzegach stron; "Mumia staruszki w mieszkaniu." Fakt 27 marca 2007, s. 11. "Znalazł wybuchowy pakunek wśród rupieci." Super Express 24-25 marca 2007, s. 6."Amatorzy niebezpiecznych zabaw." Fakt 27marca 2007, s. 11. "Sześciolatka trafiła do szpitala." Super Express 26 marca 2007, s. 12.
  • 43. 7. Śmierć w kontraście – tematyka śmierci jest niekiedy zestawiona ze sprawami „bardziej radosnymi” (np. fotografiami nagich kobiet, propozycją poprawienia swojej kondycji lub wzięcia udziału w konkursie z nagrodami pieniężnymi); Fakt 23 marca, s. 14-15.
  • 44. 7. Śmierć w kontraście – tematyka śmierci jest niekiedy zestawiona ze sprawami „bardziej radosnymi” (np. propozycją wzięcia udziału w konkursie z nagrodami pieniężnymi); Fakt 23 marca, s. 16-17.
  • 45. 7. Śmierć w kontraście – tematyka śmierci jest niekiedy zestawiona ze sprawami „bardziej radosnymi” (np. fotografiami nagich kobiet, propozycją poprawienia swojej kondycji lub wzięcia udziału w konkursie z nagrodami pieniężnymi);Fakt 24-25 marca 2007, s. 10. Fakt 23 marca 2007, s. 28.
  • 46. 8. Śmierć unaukowiona – to przekazy o śmierci, które zawierają najwyższy stopień uszczegółowienia informacji; artykułowi towarzyszą zachęcające do przyjrzenia się treści zbliżenia, zaznaczenia i objaśnienia, specjalistyczne schematy, szkice i mapy;Buraczewski, Kondrad (2007) "Mam Pawełoszek, Kamil (2007) "Ta plażatylko pół serduszka." Fakt 27 marca, s. zjada ludzi." Super Express 22 marca, s.12. 6-7.
  • 47. 8. Śmierć unaukowiona – to przekazy o śmierci, które zawierają najwyższy stopień uszczegółowienia informacji; artykułowi towarzyszą zachęcające do przyjrzenia się treści zbliżenia, zaznaczenia i objaśnienia, specjalistyczne schematy, szkice i mapy; Petrycki, Maciej (2007) "Strażnik zastrzelił policjantów." Fakt 27 marca, s. 2-3.
  • 48. 8. Śmierć unaukowiona – to przekazy o śmierci, które zawierają najwyższy stopień uszczegółowienia informacji; artykułowi towarzyszą zachęcające do przyjrzenia się treści zbliżenia, zaznaczenia i objaśnienia, specjalistyczne schematy, szkice i mapy; Kucharski, Dariusz i Przemysław Gluma (2007) "Kto dał broń szaleńcowi?!" Super Express 27 marca, s. 3.Korzus, Mariusz (2007) "Chciwa żonazabiła męża." Fakt 27 marca, s. 10.Kaniewski, Andrzej (2007) "Wyrzuciła zokna córeczkę." Fakt 22 marca, s. 8.
  • 49. 9. Krwawa śmierć – gdy informacja o śmierci zostaje zilustrowana zdjęciami zawierającym ciała ofiar i/lub śladami krwi; "Masakra pod Żninem." Fakt 23 marca 2007, s. 13. "Masakra w więzieniu." Super Express 27 marca 2007, s. 1.
  • 50. B. Wymiar podmiotowy
  • 51. 1. Zmarli – zostają wyróżnieni w artykułach czarno-białymi zdjęciami; niekiedy obok nich pojawia się ich opis, wiek w dniu śmierci oraz symbol krzyża; Korzus, Mariusz (2007) Juśkiewicz, Marek (2007) "Chciwa żona zabiła męża." "Dlaczego zabiłeś mojego Fakt 27 marca, s. 11. męża?" Fakt 28 marca, s. 12. "Bestia!" Fakt 28 marca 2007, s. 1. Mucha, Mariusz (2007)Tokarska, Katarzyna(2007) "Sepsa! "Musi odpowiedzieć zaPanika w Opolu."Fakt 28 marca, s. 14. "Uratował mnie przyjaciel." zabójstwo." Super Express Fakt 22 marca, s. 13. 29 marca, s. 8-9.
  • 52. 2. Oprawcy – ci którzy wywołali śmierć innego człowieka mają zasłonięte oczy, nierzadko obok pojawia się informacja o czynie którego dokonali; całość dodatkowo sięga też do ich przeszłości; Woźniak, Andrzej (2007) "Zabił, bo go rzuciła." Fakt 29 marca, s. 10. Korzus, Mariusz (2007) "Chciwa żona zabiła męża." Fakt 27 marca, s. 10. Dudziński, Grzegorz (2007) "Córeczko, czemu zamordowałaś." Fakt 24-25 marca, s. 13. Petrycki, Maciej (2007) Plucińskia, Monika (2007) Marczyńska, Monika (2007) "Cała prawda o strażniku Juśkiewicz, Marek (2007) "To była zwykła "Strażnik katował żonę." mordercy." Fakt 28 marca, s. "Dlaczego zabiłeś mojego ladacznica." Fakt 27 marca, Fakt 29 marca, s. 9. 11. męża?" Fakt 28 marca, s. 12. s. 14.
  • 53. 3. Anonimowi – postacie które mają coś wspólnego ze śmiercią są przedstawione na zdjęciach, ich oczy są jednak „zasłonięte” w specyficzny sposób;Dudziński, Grzegorz(2007) "Córeczko, czemuzamordowałaś." Fakt 24-25 marca, s. 12. Rowińska, Agata i Dariusz Kucharski (2007) „W Sieradzu runął ich świat." Super Express 28 marca, s. 2. Korzus, Mariusz (2007) "UkatrupięMarczyńska, Monika zięcia pedofila." Fakt(2007) "Strażnik katowałżonę." Fakt 29 marca, s. 22 marca, s. 10.8.
  • 54. 4. Uratowani od śmierci – artykuły przedstawiają historię w której pewnej osobie lub grupie udało się uniknąć śmierci; dołączone fotografie przedstawiają je, ich ratowników oraz miejsca w których doszło do zdarzenia;"Tylko cudem dom nie "Szczur zaatakował śpiącąwyleciał w powietrze." Fakt dziewczynkę." Fakt 2727 marca 2007, s. 11. marca 2007, s. 13. "Kierowca pijak zmiażdżył autobus." Fakt 27 marca 2007, s. 14. Kucharski, Dariusz (2007) "Moja córka miała żyć 10 minut." Super Express 26 marca, s. 15. "Pijana trzynastka "Bomba w kamienicy." Fakt 24-25 marca 2007, s. 11. "Pożar zabrał mi wszystko." Fakt 29 marca 2007, s. 11. mogła umrzeć." Fakt 22 marca "Harry Potter będzie żyć." 2007, s. 13. Fakt 26 marca 2007, s. 24.
  • 55. 4. Uratowani od śmierci – artykuły przedstawiają historię w której pewnej osobie lub grupie udało się uniknąć śmierci; dołączone fotografie przedstawiają je, ich ratowników oraz miejsca w których doszło do zdarzenia; Halicki, Piotr (2007) "Uratował mnie "Wciągnęło mnie upiorne przyjaciel." Fakt 22 bagno." Fakt 23 marca, s. 12- marca, s. 13. 13.
  • 56. 5. Zwierzęta - nierzadko pojawiają się na równi z ludźmi jako wybawcy, zabójcy i ofiary; "Miś maskotką Niemiec." Super Express 28 marca 2007, s. 11. Maya, Oskar (2007) "Tego misia trzeba zabić!" Super Express 27 marca, s. 2-3.
  • 57. 5. Zwierzęta - nierzadko pojawiają się na równi z ludźmi jako wybawcy, zabójcy i ofiary; "Psy rozszarpały kobietę." Fakt 24-25 marca 2007, s. 24. "Kot wybawiciel." Fakt 23 marca 2007, s. 28. "Rzucił kotem o ścianę." Fakt 27 marca 2007, s. 11. "Komarem w malarię." Super Express 26 marca 2007, s. 2-3.
  • 58. C. Wymiar społeczno-kulturowy
  • 59. 1. Śmiercionośne przedmioty - poczytne miejsce w artykułach i oprawie graficznej znajdują narzędzia zbrodni; ich prezentacji towarzyszy nota o ich właścicielach i zastosowaniach; Dutkiewicz, Dariusz (2007) "Zabiłem za kieliszek Korzus, Mariusz i Maciej wódki." Fakt 24-25 marca, s. Kędziak (2007) "Śmiercią 10. odpłacił za pracę." Fakt 26 marca, s. 6.
  • 60. 2. Śmierć potencjalna – występuje gdy wiadomości przestrzegają przed przedmiotami, działaniami, osobami i instytucjami, które mogą skrócić długość trwania życia; Kazanecka, Maria (2007) "Kawa może cię zabić." Fakt 22 marca, s. 11. Petrycki, Maciej (2007) "Armie świata." Fakt 27 marca, s. 2-3. "Trucizna prosto z kranu." Super Express 27 marca 2007, s. 6-7.
  • 61. 2. Śmierć potencjalna – występuje gdy wiadomości przestrzegają przed przedmiotami, działaniami, osobami i instytucjami, które mogą skrócić długość trwania życia; Tokarska, Katarzyna (2007) "Sepsa! Panika w Opolu." Fakt 28 marca, s. 14- 15.
  • 62. 3. Śmierć na drodze – znaczna część doniesień traktowała o wypadkach drogowych z ofiarami; winą za nie są obarczani kierowcy, władze i warunki atmosferyczne; "Był o włos od zderzenia z pędzącym pociągiem." Super Express 24-25 marca 2007, s. 7. "Pijak rozjechał staruszkę." Fakt 24-25 marca 2005, s. 11.Zabiega, Jarosław (2007)"Będzie cud?" Fakt 27marca, s. 10-11. "Zima atakuje Niemcy." Fakt 24-25 marca, s. 24. "Wypadki ciężarówek." Super Express 22 marca 2007, s. 5.
  • 63. 4. Groźba śmierci – pojawia się bądź w tekście, bądź w nagłówkach – dołączone fotografie pokazują osoby, które miałyby odebrać życie innej osobie i ich potencjalne ofiary; "Zazdrosny były mąż." Fakt 28 marca 2007, s. 15. "Groził Wałęsie." Korzus, Mariusz (2007) Fakt 26 marca "Ukatrupię zięcia pedofila." Fakt 22 marca, s. 10. 2007, s. 9.
  • 64. 4. Groźba śmierci – pojawia się bądź w tekście, bądź w nagłówkach – dołączone fotografie pokazują osoby, które miałyby odebrać życie innej osobie i ich potencjalne ofiary; Mieśnik, Piotr (2007) "Oleksy sypie kumpli." Fakt 23 marca, s. 4-5.Mieśnik, Piotr (2007)"Czy potwór wyjdzie "Przeszedł na ciemną Maya, Oskar (2007)na wolność?" Super stronę." Super Express 28 "Dajcie im nowe życie."Express 29 marca, s. marca 2007, s. 11. Super Express 27 marca, s.11. 9. "Za akta polecą głowy." Fakt 27 marca 2007, s. 10. "Upozorował zamach." Frelichowska, Kinga (2007) "Oto Super Express 29 marca polski skazany na śmierć." Super 2007, s. 8. Express 23 marca, s. 20-21.
  • 65. 5. Samosąd – tabloidy nie tylko przedstawiają wymierzanie sprawiedliwości tym którzy dopuścili się zbrodni, ale też same napiętnują oprawców; "Bestia!" Fakt 28 marca 2007, s. Plucińskia, Monika (2007) Molga, Piotr 1. "To była zwykła (2007) "Nałogowy ladacznica." Fakt łapówkarz." Fakt 27 marca, s. 14. 29 marca, s. 4. Maya, Oskar (2007) "Kanibal z Papui zawiśnie na stryczku." Super Express 23 marca, s. 9.
  • 66. 6. Obrona życia – wizualizacja sporów związanych z prawem do aborcji i eutanazji skupia się na pokazaniu społecznego oporu przeciwko tym działaniom i sugeruje, iż mają negatywne skutki; "Awantura o aborcję." Fakt 29 marca 2007, s. 5. Harlukowicz, Jacek (2007) „Marsz na Warszawę." Super Express 28 marca, s. 2. Jakubowska, Paulina, Noske, Tomasz i Kamil Pawełoszek (2007) "Demonstracja Radiem silna." Super Express 29 marca, s. 2-3. Nuske, Tomasz (2007) "Dożywocie za aborcję." Super Express 26 marca, s. 11. "Aborcja ciągle dzieli." Super Express 22 marca 2007, s. 3."Prezydent broni życia." Fakt 27 marca 2007, s. 5. Mieśnik, Piotr, (2007) "Dziecinada prawnicza." Fakt 29 marca, s. 6.
  • 67. 7. Śmierć samobójcza – śmierć z własnej woli jest przedstawiana w krótkiej formie ze znikomą ilością ilustracji i komentarzy; "Na koniec postanowił się spalić razem z domem." Super Express 26 marca 2007, s. 2-3. "Zginął na torach." Fakt 27 marca 2007, s. 2-3. "Rodzinna tragedia." Fakt 27 marca 2007, s. 14. "Namówili go do samobójstwa przed kamerą." Super Express 26 marca 2007, s. 16.
  • 68. 8. Śmierć zbiorowa – gdy wiadomość dotyczy śmierci wielu osób; zdjęcia zaś prezentują katastrofę lub ratowanie rannych; "10 zabitych w pożarze." Fakt 26 marca 2007, s. 24. "Strzelali pod Nablusem." Super Express 22 marca 2007, s. 9. "Piekło w Mozambiku." Fakt 24-25 marca 2007, s. 24. "Śmierć w kuli ognia." Fakt Kaniewski, Andrzej 29 marca 2007, s. 24. (2007) "Szambo zatopiło 200 osób." Fakt 28 marca, s. 24. "Eksplozja w arsenale." Super Express 24-25 marca 2007, s. 8.
  • 69. 9. Zbliżająca się śmierć – żywe osoby stają się komentatorami wydarzeń, są przekonane o nadchodzącym końcu życia swojego lub innych; "Tak się leczą zwykli ludzie, a tak urzędnicy." Fakt 27 marca 2007, s. 8-9. „Ja tu się nie wyleczę, tylko umrę!”
  • 70. 9. Zbliżająca się śmierć – żywe osoby stają się komentatorami wydarzeń, są przekonane o nadchodzącym końcu życia swojego lub innych; Raczyński, Marek (2007) "Dobrzy ludzie dokarmiają leśnego dziadka." Super Express 28 marca, s. 6-7."Dziś sobota grozy!" Fakt 24-25 marca 2007,s. 13. Gos, Tomasz (2007) "Zamkną jedyny szpital w mieście?" Super Express 26
  • 71. 9. Zbliżająca się śmierć – żywe osoby stają się komentatorami wydarzeń, są przekonane o nadchodzącym końcu życia swojego lub innych; "Czy tak muszą mieszkać ludzie?!" Super Express 28Kaniewski, Andrzej (2007) "Miliarderka umiera z głodu." Fakt 29 marca, s. 24. marca 2007, s. 9. "Starowieyski miał krwotok." Fakt 22 marca 2007, s. 7. „Jednym krokiem byłem po tamtej stronie” „Teraz pójdę do kontenerów. I pewnie już do śmierci!” „Moja córka umiera na anoreksję. Ona jest w rękach diabolicznej choroby”
  • 72. • Wskazanie cech tabloidyzacji śmierci i pogrzebu pozwala na podjęcie próby określenia współczesnej kultury wyłączenia. Kultura taka miałaby opierać się na:− wyszukiwaniu tematów będących źródłem szczególnych kontrowersji;− postępującej zamianie ich w przyjemność;− krótkotrwałości i rozdrobnieniu tematów;− niejednoznacznym ukazywaniu spraw;− prymacie rachunku ekonomicznego nad moralnością;− gloryfikacji tematów, które można zobrazować;− zmniejszaniu wartości słowa pisanego i łączenia tematów w większą całość;
  • 73. − wyłączaniu refleksyjności;− pomniejszaniu znaczenia autorytetów;− znoszeniu granic między światem dzieci i dorosłych;− tworzeniu ponadnarodowej wspólnoty nieszczęść;− pozornym dopuszczaniu do głosu osób wykluczanych przez społeczeństwo.
  • 74. III. Podsumowanie
  • 75. • Rytuały oddzielenia zmarłego od zbiorowości tracą na znaczeniu. Poprzedzająca je śmierć staje się ważnym polem zainteresowań nierzadko związanych z rozrywką. Lęk przed końcem życia zastępuje fascynacja.
  • 76. • Można pokusić się o stwierdzenie, że pomimo przeświadczenia o wzroście dezintegracji społeczeństwa dokonuje się jego odbudowa w ramach kultury wyłączenia – systemu, w którym najważniejszym źródłem spójności ma być ten kto wytwarza i udostępnia informacje.• Szczególnie istotny w tym kontekście jest przykład samosądów dokonywanych przez tabloidy. Interpretacja tej kwestii powinna stać się powodem do poważnych dyskusji.
  • 77. • Za podsumowanie niech posłużą słowa Wiesława Godzica: „Gdy mówimy o kulturze tabloidowej lub tabloidyzacji prasy, radia i telewizji znajdujemy się w centrum debaty o najistotniejszych problemach współczesności, a nie - jak chciałaby większość jej krytyków - o jej dewiacyjnych obrzeżach” (Godzic s. 31)
  • 78. • Bibliografia:1. Białkowski K., Tabloidyzacja prasy. Zło konieczne?, Brief 06/2005 (69).2. Burszta W. J., Kuligowski W., Sequel: dalsze przygody kultury w globalnym świecie, Muza, Warszawa 2005.3. Cartwright Don. P., Analiza treści przekazów masowych, w: Malikowski M., Niezgoda M. (red.), Badania empiryczne w socjologii. Wybór tekstów, Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza w Tyczynie, Tyczyn 1997, s. 286- 293.4. Dziadzia B., Jak dobrze, że są tabloidy!, w: Łuczak M., Wufer A. (red.), Caritas w globalnej wiosce, Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Katowice-Piekary Śląskie 2006, s. 105-112.5. Gennep van A., The Rites of Passage, Routledge & Kegan Paul, London 1960.6. Godzic W., Szybciej, krócej, głośniej, Polityka - Niezbędnik inteligenta 25/2005 (2509), s. 31-34.7. Kazberuk G., Liminalność w obrzędach pogrzebowych w perspektywie rytuałów przejścia, w: Sieradzan J. (red.), Inicjacje. Społeczne znaczenie sytuacji liminalnych w rytach przejścia, UWB, Białystok 2006, s. 223-230.8. Nasalska E., Kierunki rozwoju analizy treści, Studia socjologiczne 3-4/1982, s. 51-67.9. Postman N., W stronę XVIII stulecia: jak przeszłość może doskonalić naszą przyszłość, PIW, Warszawa 2001.10. Sieradzan J., Ryty przejścia i inicjacje, niegdyś i teraz, w: Sieradzan J. (red.), Inicjacje. Społeczne znaczenie sytuacji liminalnych w rytach przejścia, UWB, Białystok 2006, s. 11-52.11. Zdybel L., Śmierć, w: Jedynak S. (red.), Mały słownik etyczny, Branta, Bydgoszcz 1999, s. 206-262.
  • 79. • Analizie zostały poddane następujące wydania dzienników "Fakt" i "Super Express":1. Fakt, 22.03.2007, nr 69/2007 (1039).2. Fakt, 23.03.2007, nr 70/2007 (1040).3. Fakt, 24-25.03.2007, nr 71/2007 (1041).4. Fakt, 26.03.2007, nr 72/2007 (1042).5. Fakt, 27.03.2007, nr 73/2007 (1043).6. Fakt, 28.03.2007, nr 74/2007 (1044).7. Fakt, 29.03.2007, nr 75/2007 (1045).8. Super Express, 22.03.2007, nr 69/2007 (4830).9. Super Express, 23.03.2007, nr 70/2007 (4831).10. Super Express, 24-25.03.2007, nr 71/2007 (4832).11. Super Express, 26.03.2007, nr 72/2007 (4833).12. Super Express, 27.03.2007, nr 73/2007 (4834).13. Super Express, 28.03.2007, nr 74/2007 (4835).14. Super Express, 29.03.2007, nr 75/2007 (4836).
  • 80. Dziękuję za uwagęWszystkie nazwy, loga oraz znaki firmowe należą do ich prawnych właścicieli i zostały użyte wyłącznie w celach informacyjnych.