Bán đảo Ả Rập_Chương VNAPOLEON có công đánh thức dân tộc Ả Rập không?Một số học giả Pháp như Henri Jego trong L’Empire ara...
Và cũng theo Risler, khi Bonaparte rút quân về rồi, Méhémet Ali được vuaThổ cử làm thống đốc Ai Cập (hồi đó Ai Cập tuy là ...
Sở dĩ các nhà học giả Âu tây đó có luận điệu trên là vì họ chỉ nhìn thấy cáibề ngoài. Hễ người phương Tây đặt chân tới miề...
địa của Thổ ở châu Âu, nhờ vậy mà Nga mới lui binh, không đánh Napoleonnữa.Vậy Napoleon, hay đúng hơn, châu Âu đã đánh thứ...
đã quyết tậm hạ nó rồi thì tranh giành nhau chia xẻ đế quốc của nó, tức cácquốc gia Hồi giáo ở Tây và Trung Á.CON BỆNH THỔ...
muốn bắt Thổ đi, bên cạnh là 2 bác sỹ Anh và Pháp đương bàn phương cứuchữa.Chẳng phải Anh, Pháp thương gì Thổ; chỉ vì miến...
giới đó vì Pháp đương muốn chiếm Bắc Phi, Tây Á, cản đường Anh qua Ấnđộ. Vì thế Anh, Pháp chống Nga mà bênh Thổ, thà để Co...
cho quan lại; và quan lại Thổ không có lương thì đập vào đầu dân đen, bắtdân đen nuôi, nghĩa là họ ăn hối lộ. Như vậy dân ...
cũng như thời nào ở nước mình, thực dân xúi các đồng bào Thượng chốngchính quyền Việt Nam vậy.PHÁP ĐÀO KÊNH SUEZ – ANH, PH...
Mới đầu Anh tìm mọi cách phá công việc của Lesseps vì ngại rằng kênh đàoxong, ảnh hưởng của Pháp ở Ai Cập sẽ lớn, chặn con...
tất cả các quốc gia có tàu đi trên kênh, họ họp lại, đồng tình ép vua Thổ phảixét lại bản hợp đồng nhượng con kênh cho Phá...
thời bình, thương thuyền và chiến thuyền của bất kỳ quốc gia nào cũng đượcphép qua kênh. Ai Cập không được mời ký hiệp ước...
Chúng ta hãy trở về phương Đông. Ba Tư ở xen vào giữa Thổ và Ấn Độ. BaTư là một nước Hồi giáo lúc đó độc lập nhưng lạc hậu...
Tới đầu thế kỷ XX người ta mới nghĩ cách lọc nó để chạy máy thì ngườiAnh William Knox d Arcy kiếm được mỏ dầu ở Ba Tư, và ...
HIỆP ƯỚC SÈVRES - ANH PHÁP CHIA CẮT THỔNó cáo chung năm 1920.Trong đại chiến thứ nhất, Thổ đứng về phe Đức, có lẽ tưởng rằ...
Thế là đế quốc Thổ bị cắt xén gần hết, chỉ còn một mảnh đồi núi khô cháy ởbờ biển phía Nam Hắc Hải, rộng khoảng 120.000 câ...
Nghĩa là ngay từ cuối năm 1914, khi hứa với Nga, họ đã có ý nuốt lời hứarồi. Họ chỉ hứa càn để Nga Hoàng đứng về phe họ, t...
Dardanelles và ba lần ông chặn đứng được liên quân Anh - Pháp. Anh, Phápphải nhận rằng đem nửa triệu quân qua Dadanelles m...
một chiếc xe hai bánh chở trái phá. Trời đổ mưa. Nàng không do dự, lấychiếc khăn choàng của con mà phủ lên trái phá!Anh, P...
được nổ một phát súng. Như vậy, hai đội quân đó phải bình tĩnh, gan dạ vàcó kỷ luật phi thường.Sáng ngày 29 tháng 9 năm 19...
Vừa đúng lúc đó, một người cưỡi xe máy dầu phất một cây cờ chạy tới,ngừng trước viên đại tá Anh.Sĩ quan Anh bèn ra lệnh :-...
Thành công đó làm cho thế giới ngạc nhiên, các quốc gia ở Tây Á và TrungÁ bừng tỉnh, hướng cả về vị anh hùng Thổ, yêu cầu ...
quá, phi ông không ai dám làm, nhưng đứng về phương diện quốc gia, phảinhận ràng có lợi. Còn đối với các người phương Đông...
Công việc kiến thiết quốc gia phát triển rất mau: diện tích canh tác trong 13năm, từ 1925 đến 1938, tăng lên gấp bốn; kỹ n...
theo nổi, cho nên cái nạn "thực-dân- mới" mới hoành hành mạnh như ngàynay, gây biết bao cuộc đổ máu trên thế giới. Bán đảo...
of 25

Napoleon Arap

Napoleon Arap
Published on: Mar 3, 2016
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Napoleon Arap

  • 1. Bán đảo Ả Rập_Chương VNAPOLEON có công đánh thức dân tộc Ả Rập không?Một số học giả Pháp như Henri Jego trong L’Empire arabe troième grand?(Au fil d’Ariane – 1963), Jacques C.Risler trong L’Islam moderne (Payot -1963) cho rằng Napoleon đã có công đánh thức dân tộc Ả Rập trong khi họđương thiêm thiếp ngủ ở đầu thế kỷ XIX.Jacques C.Risler đưa ra chứng cứ Bonaparte chỉ ở Ai Cập một thời gianngắn mà đã tổ chức được ở đó một nền hành chính tỉnh, một cơ quan tàichính và nhiều hội đồng dân cử để dân Ai Cập quen với lề lối đại diện. Ôngta lại lo đến vấn đề giáo dục, khuyến khích dân bản xứ mở nhà in, sáng lậpmột nhật báo, tờ Le Courrier d’ Egypte, một tạp chí, tờ La DécadeEgyptienne. Về phương diện kinh tế, ông cho nghiên cứu kế hoạch dẫn thủynhập điền “để cho không một giọt nước nào của sông Nil chảy phí ra biển”.Hơn nữa, sau chiến dịch Kim tự tháp mấy tuần, ông ta còn thành lập việnkhoa học và nghệ thuật. viện hoạt động đều đều trong ba năm, nhờ các báchọc Pháp: Monge, Bertholler, Fournier, Geoffroy Saint hilaire, Desgenettes.
  • 2. Và cũng theo Risler, khi Bonaparte rút quân về rồi, Méhémet Ali được vuaThổ cử làm thống đốc Ai Cập (hồi đó Ai Cập tuy là thuộc địa của Thổnhưng được tương đối tự trị) tiếp tục công việc của Pháp, canh tân quốc giatheo kiểu châu Âu, dùng các giáo sư và kỹ sư Pháp, thoát li lần lần ảnhhưởng của Thổ mà gây tinh thần quốc gia, dân tộc tại Ai Cập, tinh thần màkhối Hồi giáo chưa hề biết.Dù viết về Ả Rập hay về Trung Hoa, Việt Nam, nhiều học giả Âu Tây đã cóluận điểm như vậy: chính người phương Tây đem cái tinh thần quốc gia, dântộc dạy cho người phương Đông, nghĩa là trước khi người phương Tây tớikhai hoá người phương Đông như họ nói, thì người phương Đông không biếtái quốc, không có tinh thần dân tộc, có lẽ chỉ có vài cái tinh thần trung quânhoặc tinh thần tôn giáo thôi. Có vẻ như họ muốn bảo: “Mình khai hóa cho họđể họ chống lại mình, quân vong ân bội nghĩa”. Riêng về Việt Nam, tôi đãbác luận điểm đó trong bài “Cụ Phan và lòng dân” trong tập Kỷ niệm 100năm năm sinh Phan Bội Châu (nhà Trình bày - 1967). Về Ả Rập, tôi xinnhắc các học giả đó rằng Abdul Wahab sinh trước Napoleon ít gì cũng mộtthế kỷ, nổi lên chống Thổ từ giữa thế kỷ XVIII, như vậy thì tinh thần quốcgia, dân tộc của ông ta được người Âu truyền cho? Không thể bảo ông tachống Thổ vì tinh thần trung quân vì lúc đó Ả Rập đâu còn vua, hoặc vì tinhthần tôn giáo vì Thổ cũng theo Hồi giáo.
  • 3. Sở dĩ các nhà học giả Âu tây đó có luận điệu trên là vì họ chỉ nhìn thấy cáibề ngoài. Hễ người phương Tây đặt chân tới miền nào ở phương Đông làluôn luôn tìm cách thôn tính; hiểu dã tâm đó của họ, người phương Đôngluôn luôn phản ứng lại mạnh mẽ, do đó tinh thần quốc gia, dân tộc cố hữu –tôi nhắc lại: cố hữu – bùng lên, mạnh hơn bao giờ hết; và người phương Tâythấy mình tới một tí lâu rồi nó bùng lên, cái tinh thần đó cho dân phươngĐông. Họ ngây thơ như một em bé thổi vào một cục than đương âm ỉ có lớptro ở ngoài, thấy nó đỏ rực lên, vỗ tay reo rằng mình đã tạo lửa.Rishler dẫn chứng ở trên rằng Napoleon muốn khai hóa dân tộc Ai Cập.Chúng ta không chối cãi điều đó. Nhưng chính Napoleon cũng đã nói: “ỞChâu Âu không còn gì để làm nữa cả, muốn dựng sự nghiệp lớn thì phải quaphương Đông”. Sự nghiệp đó sự nghiệp gì ? Là chặn con đường của Anhqua Ấn độ, nghĩa là chiếm cả Ai Cập và Tây Á. Khi bị đày ở đảo ThánhHélène, ông ta còn tâm sự với Las Cases: “Đáng lý ra tôi phải cùng với Ngachia đôi đế quốc Thổ. Tôi đã mấy lần bàn với Alexander (tức hoàng đếNga). Nhưng Constantinople đã luôn luôn cứu nước Thổ. Kinh đô đó làmcho mọi người lúng túng... Nga muốn chiếm nó. Tôi không thể để cho họchiếm nó được. Chiếc chìa khoá quý giá. Một mình nó cũng bằng cả một đếquốc rồi. Nước nào chiếm được nó thì có thể làm chủ thế giới”. Sự thực,trong hiệp ước Tilsitt ký với Nga, Napoleon đã nhường cho Nga vài thuộc
  • 4. địa của Thổ ở châu Âu, nhờ vậy mà Nga mới lui binh, không đánh Napoleonnữa.Vậy Napoleon, hay đúng hơn, châu Âu đã đánh thức Ả Rập để diệt Thổ màmình khỏi tốn nhiều sức; và khi diệt Thổ rồi thì Châu Âu sẽ chia nhau đếquốc của Thổ, trong đó có Ả Rập; Ả Rập mà nghe họ thì chỉ là mắc mưu họrút cổ ra khỏi tròng của Thổ để chui vào cái tròng của châu Âu. Cái tròngcủa Thổ tuy nặng nhưng còn lỏng lẻo, cái tròng của châu Âu mới là đáng sợ.Trong lịch sử nhân loại, thực dân Âu ở thế kỷ trước (Anh, Pháp, Hà Lan,Đức…) thâm Hiểm hơn thực dân Trung Hoa, La Mã, Ả Rập, Thổ thời xưanhiều lắm.Chính vì hiểu vậy, hoặc cảm thấy vậy trong tiềm thức, nên các dân tộc Hồigiáo sau này hăng hái duy tân (Thổ trước hết rồi tới Iran, Ai Cập) có khi lạitheo Nga nữa để chống lại thực dân Âu. Về điểm đó, lịch sự của Tây Á,cũng y như lịch sử của Đông Á (Nhật, Trung Hoa, Việt Nam…)Vậy chúng ta nên sửa lại nhan đề một chương trong lịch sử Pháp: Napoleonkhông đánh thức tinh thần quốc gia của dân tộc Ả Rập, ông ta chỉ mở đầumột giai đoạn lịch sử thực dân Âu, giai đoạn mà các cường quốc Âu: Nga,Pháp. Anh, Đức lúc thì vào hùa với nhau, lúc thì xô bẩy nhau chung quanhcon bệnh Thổ, mới đầu không muốn cho nó chết vì còn gườm nhau, và khi
  • 5. đã quyết tậm hạ nó rồi thì tranh giành nhau chia xẻ đế quốc của nó, tức cácquốc gia Hồi giáo ở Tây và Trung Á.CON BỆNH THỔTừ thế kỷ XVIII, Thổ đã thành một con bệnh, y như Trung Hoa ở thế kỷXIX. Họ suy lẫn, thua ở Vienne (Áo), mất Budapest (Hung), lần lượt phảinhường cho Đức xứ Hung và xứ Transylvanie, cho Nga hải cảng Azov, choBa lan tây bộ Ukraine và Hồi giáo mà Thổ tiếp nhận của Ả Rập bắt đầu bịđạo Ki Tô lấn áp; ảnh hưởng của họ ở Âu châu gần như mất hẳn. Qua thế kỷXIX tình hình còn trầm trọng hơn. Đất đai mênh mông, địa thế lại rất quantrọng: nằm ngay ngã ba, chỗ tiếp xúc của Âu, Á, Phi; nhưng nó càng mênhmông, càng quan trọng, thì lại càng bị các quốc gia châu Âu dòm ngó. Màtrong nước thì loạn lạc, vua chúa yếu hèn, triều đình không có kỷ cương,quần thần chiếm mỗi người mỗi nơi, quan lại tham nhũng, quân lính chuyênmôn ăn cướp.Thừa cơ đó, Hy Lạp vốn là thuộc địa của Thổ, tuyên bố độc lập, Pháp việncớ là sứ thần của mình bị nhục (bị vua Algeri cầm quạt đánh) đổ bộ chiếmAlgeri (1830-1837), Thổ chỉ chống cự lại một cách rất yếu ớt, và Nga HoàngNicolas I tặng cho Thổ cái tên là “con bệnh của châu Âu”. Một bức hí họađương thời vẽ vua Thổ thiêm thiếp trên giường bệnh, thần chết Nga hiện lên
  • 6. muốn bắt Thổ đi, bên cạnh là 2 bác sỹ Anh và Pháp đương bàn phương cứuchữa.Chẳng phải Anh, Pháp thương gì Thổ; chỉ vì miếng mồi lớn quá, không đểcho Nga nuốt trọn. Coi bản đồ, ta hiểu được tại sao Nga chỉ lăm le chiếmThổ. Hồi đó chưa có phi cơ, biến có địa vị quan trọng hơn bây giờ nhiều.Nước nào dù mênh mông tới mấy mà không giáp biển thì cũng không phải làhạng đại cường. Cho nên Nga kiếm đường thông ra biển. Nhưng Bắc BăngDương suốt năm đầy băng và tuyết hoàn toàn vô dụng. Trên biển Baltique,có hạm đội của Đức, Nauy, Thụy điển, Đan mạch, Phần lan, Nga khó lan rađược; dẫu có được tới Bắc Hải cũng đụng đầu với hải quân Anh mạnh nhấtthế giới. Vậy Nga bị vây hãm, chỉ còn hai đường thoát ra ngoài: một là tiếnqua đông, chiếm trọn Tây bá lợi á, vươn tới Thái Bình Dương, đường đó xaquá mà lại chạm trán với Nhật, dù có thắng Nhật thì cũng chỉ có ảnh hưởngở Đông Á, chứ vẫn bị lép vế ở châu Âu; hai là do Hải Bắc thông qua ĐịaTrung Hải, đường này rất tiện, nhưng cửa ngõ Constantinople do Thổ gác,nên Nga chỉ tìm cách diệt Thổ.Anh không chịu vậy, vì nếu Nga chiếm Constantinople thì hạm đội Nga tunghoành trên Địa trung hải mà con đường của Anh qua Ấn sẽ lâm nguy. Phápngay từ hồi Napoleon cũng không muốn cho Nga nắm “chìa khóa” của thế
  • 7. giới đó vì Pháp đương muốn chiếm Bắc Phi, Tây Á, cản đường Anh qua Ấnđộ. Vì thế Anh, Pháp chống Nga mà bênh Thổ, thà để Constantinople choThổ, vì Thổ yếu không làm hại mình được chứ không chịu để cho Nga. Rốtcuộc, sau chiến tranh Crimée (1854-1856), Nga thua, Thổ giữ đượcConstantinople nhưng đã kiệt sức, và Anh, Pháp mừng rằng chính sách “đểcho Thổ suy mà đừng bắt Thổ chết” đã thực hành đúng.Thổ cứ lịm dần, tình cảnh còn tệ hơn Trung Hoa nữa. Ngân khố rỗng không.Thổ phải vay mượn của Anh, Pháp, Đức, Áo. Riêng của Pháp, đã vay một tỷrưỡi quan. Vay thì phải có gì bảo đảm, và Thổ đem những nguồn lợi và thuếkhóa trong nước ra bảo đảm, y như Trung Hoa. Thế là Pháp buộc Thổ phảinhường cho mình quan quản thuốc lá, rồi bến tài, các kho chứa hàng ởConstantinople, Smyrne, Salonique; bấy nhiên cũng chưa đủ, Thổ phảinhường thêm các cảng ở Héraclée, ở Selenitza và nhiều đường xe lửa nữa.Như vậy Thổ mất một phần lợi tức, không đủ chi tiêu, lại phải vay mượnthêm, vay thêm hoài, cho tới lúc mà thuế má chỉ đủ để trả lãi cho các nướcchâu Âu.Tình cảnh y như một số công chức của ta, vừa lãnh lương ra là phải nộp hếtcho chủ nợ đã chực sẵn ở cửa sổ. Tôi không hiểu các công chức đó xoay xởcách nào để sống, chứ vua Thổ thì có cách rất hay là thôi không trả lương
  • 8. cho quan lại; và quan lại Thổ không có lương thì đập vào đầu dân đen, bắtdân đen nuôi, nghĩa là họ ăn hối lộ. Như vậy dân đen phải nộp hai lần thuế,thuế cho triều đình, rồi thuế cho quan lại. Và đế quốc Thổ mênh mông nhưvậy chỉ sống để đúng sáu tháng một kỳ trả đều đều cho các chủ nợ Anh,Pháp, Đức... “Các cường quốc đại văn minh theo đạo Kito đó như bầy kênkên đói khát, bu chung quanh một con bệnh bất tỉnh và kiên nhẫn đợi. Họ sợlẫn nhau, ghen tị dò xét nhau và sẵn sàng để xâu xé nhau. Không một nướcnào dám ra tay trước. Và nhờ vậy mà đế quốc Thổ tiếp tục thoi thóp”.Trong khi chờ đợi, họ đâu có ở không. Muốn cho địa vị của mình thêmvững, họ dùng chính sách cổ điển, truyền thống của họ là bệnh vực thiểu sốKi Tô giáo, y như ở Việt Nam và Trung Hoa. Riêng Anh lại còn lên mặtnghĩa hiệp, bênh vực dân Kurde (dân tộc thiểu số ở miền rừng núi, vốn ghétThổ) và dân Ả Rập, ngoài miệng nói là vì tự do nhân đạo mà sự thực chỉ làđể bảo vệ con đường qua Ấn Độ của họ. Đức cũng xin Thổ cho cất đường xelửa qua Bagdad, làm cho Anh, Pháp đâm hoảng, vội vàng liên kết với Nga.Đúng như Norbert de Bischoff đã nói: Không phải các cường quốc châu Âuđánh thức tinh thần quốc gia của Kurde, của Ả Rập, họ nuôi tinh thần đó, xúicác dân tộc Kurde, Ả Rập đòi độc lập để hạ Thổ rồi họ chia phần với nhau,
  • 9. cũng như thời nào ở nước mình, thực dân xúi các đồng bào Thượng chốngchính quyền Việt Nam vậy.PHÁP ĐÀO KÊNH SUEZ – ANH, PHÁP NGOẠM LẦN ĐẾ QUỐCTHỔNapoleon đã muốn đặt chân lên Ai Cập và đã gây được chút ảnh hưởng ởđó. Tới đời cháu ông ta, Napoleon III, Pháp tiến thêm được một bước nữa.Từ thời thượng cổ, vua Ai Cập đã đào một con kênh nối liền con sông Nilvới Hồng Hài (thế kỷ thứ VII TCN). Kênh đó mấy lần bị cát lấp, phải đàolại, tới thế kỷ thứ VIII SCN thì bị lấp luôn. Bonaparte trong chiến dịch AiCập muốn đào một con kênh khác, nhưng phải đợi đến năm 1859 công việcmới bắt đầu, và mười năm sau nữa, công việc mới hoàn thành.Khánh thành năm 1869 (triều Napoleon III) do Hoàng hậu Eugénie chủ toạ,kênh Suez mới đầu là công trình riêng của Pháp và Ai Cập, người Anhkhông dự gì tới cả. Kênh thuộc địa phận Ai Cập; một người Pháp tên làFerdinand de Lesseps, được sự thỏa thuận của Thổ thôi (hồi đó còn là thuộcđịa của Thổ) và Ai Cập, lập đồ án rồi chỉ huy công việc đào kênh. Kênh dài168 cây số, nối liền Port Said với Suez, làm cho con đường từ London tớiẤn độ ngắn đi được 44%, từ Marseille tới Ấn độ ngắn trên 50%.
  • 10. Mới đầu Anh tìm mọi cách phá công việc của Lesseps vì ngại rằng kênh đàoxong, ảnh hưởng của Pháp ở Ai Cập sẽ lớn, chặn con đường giao thông củamình qua Ấn độ. Một mặt Anh xúi Ai Cập không cho phép đào, mặt khácAnh ngầm ép Thổ không chấp nhận sự nhường đất của Ai Cập cho Pháp.Nhưng rồi Lesseps cũng thắng được mọi khó khăn, đề nghị với Anh hùn cổphần; Anh không chịu, tin chắc rằng thiếu vốn, thiếu nhân công, Lesseps sẽphải bỏ dở công việc.Kênh đào xong, Anh đâm hoảng; một chính khách Anh Palmerston tuyên bốrằng sớm muộn gì Anh cũng phải chiếm Ai Cập và trong khi chưa chiếmđược thì phải tìm cách dự vào việc quản lý con kênh.Chính một sử gia Pháp, Ernest Renan cũng đã bảo Lesseps: “Một eo biểnBosphore cũng đủ gây rối cho thế giới rồi, nay ông lại tạo thêm một eo biểnquan trọng hơn nhiều nữa, rồi đây vô số trận giao chiến lớn lao sẽ xảy ra ởđó". Đến ngay thi sỹ Larmatine cũng nhận thấy rằng: “Nếu cần chiến đấuvới chúng ta – tức Pháp – và với mọi nước khác trọn một thế kỷ trên Địatrung hải thì Anh cũng sẵn sàng chiến đấu chứ không chịu để cho chìa khóakênh Suez lọt vào tay một nước khác”.Năm 1873, Anh đòi công ty Pháp – Ai Cập đánh thuế nhè nhẹ xuống mộtchút. Pháp tất nhiên không chịu. Anh đổi chiến lược, làm bộ vị tha, bênh vực
  • 11. tất cả các quốc gia có tàu đi trên kênh, họ họp lại, đồng tình ép vua Thổ phảixét lại bản hợp đồng nhượng con kênh cho Pháp. Thổ đành phải nghe lời,mời Pháp dự một hội nghị ở Constantinope để giải quyết vấn đề đánh thuếcác tàu đi trên kênh, Pháp không thèm lại dự.Dùng ngoại giao và sức mạnh không xong, Anh tính cách bỏ tiền ra mua cổphần của Công ty. Nhằm lúc Pháp túng tiền vì mỗi năm phải bồi thườngchiến tranh 1870 cho Đức năm tì quan, Anh đề nghị mua lại phần hùn củaPháp. Pháp nổi giận. Nghèo thì nghèo chứ chưa đến nỗi vậy. Anh xoay quađề nghị với Ai Cập và Ai Cập chịu bán hết 176.602 cổ phần với giá là bốn tỷAnh bảng (1875). Công việc tính toán với nhau chỉ trong một đêm là xong,sáng hôm sau công ty Pháp – Ai Cập hóa ra công ty Pháp – Anh.Có chân trong công ty rồi, Anh lần lần chiếm địa vị quản lý. Nhân vụ lộnxộn ở Ai Cập, Anh đem hạm đội lại bắn phá Alexandrie rồi chiếm luôn miềnkênh Suez, tạ khẩu rằng “để bảo đảm sinh mạng và quyền lợi của dânchúng”. Lúc này Anh hung hăng muốn hất chân Pháp để một mình làm chủnhân ông. Pháp thấy nguy, tự xét không chống nổi với bọn "hải khấu" đó,xin quốc tế hóa con kênh, điều mà 12 năm trước, Anh đã đề nghị, nhưngPháp từ chối. Anh phản kháng nhưng rốt cuộc phải miễn cưỡng ký hiệp địnhlưu thông tự do, tức hiệp định 1888. Theo hiệp định đó, thời chiến cũng như
  • 12. thời bình, thương thuyền và chiến thuyền của bất kỳ quốc gia nào cũng đượcphép qua kênh. Ai Cập không được mời ký hiệp ước, vì Ai Cập đã mất chủquyền và cũng chẳng còn cổ phần nào cả.Ai Cập mất chủ quyền, đúng hơn là đổi chủ từ 1882, trước kia là một tỉnh tựtrị của Thổ, nay thành một thuộc địa của Anh. Cũng vẫn cái chính sách cổđiển của thực dân: một số người Ai Cập bất bình, giết vài người Anh, Anhnắm ngay cơ hội, mới đầu tuyên bố tạm chiếm đóng Ai Cập để lập lại trật tựrồi thì chiếm luôn. Thổ lúc đó thoi thóp, đâu dám phản kháng, cũng nhưTrung Hoa thời đó đâu dám phản kháng Pháp ở Việt Nam. Lời tiên đoán củaPalmerston đã đúng.Duy có Pháp thấy Anh phỗng tay trên, cự nự. Anh khôn ngoan, tươi cườibảo Pháp: Cần gì phải tranh nhau. Đế quốc Thổ còn mênh mông. Bác cứ tựdo xâm chiếm Tunisi, tôi sẽ không phản kháng đâu. Chiếm Tunisi rồi, Phápchiếm luôn Maroc lúc đó không thuộc Thổ.Cứ thế hai con kên kên đó rỉa lần đế quốc Thổ. Khi đã có hai tên ăn cướpthông lưng với nhau thì luôn luôn có kẻ thứ ba nữa nhảy vào chia phần: Đứckhông chịu cho Pháp chiếm Ma-roc, muốn phá đám. Anh, Pháp lại phải đấudịu, để cho Đức chiếm Congo, nhưng Congo không thuộc khối Ả Rập, chonên chúng tôi không bàn tới.
  • 13. Chúng ta hãy trở về phương Đông. Ba Tư ở xen vào giữa Thổ và Ấn Độ. BaTư là một nước Hồi giáo lúc đó độc lập nhưng lạc hậu. Nga muốn vươn tớiBa Tư, Anh khôn ngoan, không cản trở, đề nghị chia ăn. Bề ngoài Ba Tư vẫnđộc lập, nhưng nửa phía Bắc, Nga vui lòng khai thác giùm, còn nửa phíaNam, Anh sẳn sàng trông nom hộ. Luôn luôn Anh chia được những phầnngon.Rốt cuộc tới đầu thế kỷ XX, các cường quốc Âu châu bao vây được Thổ, tỉađược non nửa đế quốc Thổ, chỉ còn miền ở Bắc bán đảo Ả Rập, từ Palestinetới Mésopotamie là chưa ngoạm được.ANH TÌM ĐUỢC DẦU LỬA Ở BA TƯRồi họ gặp thêm được một may mắn lạ thường nữa. Năm 1909 Anh khaiđược mỏ dầu ở Ba Tư, đúng vào lúc xe hơi bắt đầu phát triển và máy baycũng mới ra đời. Từ thời thượng cổ, người Chaldée đã biết dùng dầu lửa đểlàm hồ cất nhà, người Ai Cập dùng để ướp xác. Họ không biết lọc, đểnguyên chất mà dùng. Tới giữa thế kỷ XIX, một đại tá Mỹ tên là Drake, đàomột cái giếng ở Titusville (miền Pennsylvanie) thấy dầu phọt lên, đen ngòm,lọc qua loa để đốt và trị vài thứ mụn ghẻ lở.
  • 14. Tới đầu thế kỷ XX người ta mới nghĩ cách lọc nó để chạy máy thì ngườiAnh William Knox d Arcy kiếm được mỏ dầu ở Ba Tư, và năm 1909, côngty Pernian Oil thành lập. Bốn năm sau, năm 1913, "chiến tranh dầu lửa" mởmàn ở trên đế quốc Thổ. Launay viết một cuốn sách bảo rằng trong khu vựcThổ có những mỏ dầu nằm từ Kirkuk tới Suse, dài tới 700 cây số. Người taùa nhau lại kiếm. Công ty Đức Bagdadbahn xin phép Thổ khai thác miềnMossoul (bắc Iraq). Mỹ cũng nhào vô, tự nguyện xây đường xe lửa cho Thổđể Thổ cho phép tìm dầu, Thổ từ chối. Anh và Đức mau chân hơn cả, hợptác với Thổ, thành lập công ty Turkish Petroleum: 50% cổ phần về một côngty Anh, 45% nữa về một công ty Đức - Anh, và một ngân hàng Đức, còn 5%về một người Arméie (Thổ) tên là Gulbenkian, do đó mà ông này được cáibiệt danh là "ông năm phần trăm".Sau Ba Tư, Mésopotamie, Anh tinh ranh bậc nhất, tìm mọi cách chiếm luônKoweit, Bahrein, Quata, mà chỉ phải bồi thường cho Thổ rất ít. Các miềnnày ở trên bán đảo Ả Rập, ngay bờ vịnh Ba Tư là nơi nhiều dầu lửa nhất thếgiới, hồi đó vua Thổ không ngờ mà tất cả thế giới cũng không ngờ.Vì kênh Suez mà Ai Cập mất chủ quyền, thì bây giờ vì những mỏ dầu lửamà đế quốc Thổ sẽ phải cáo chung. Các bác sỹ Âu châu cho con bệnh Thổsống dai dẳng như vậy kể đã lâu quá rồi.
  • 15. HIỆP ƯỚC SÈVRES - ANH PHÁP CHIA CẮT THỔNó cáo chung năm 1920.Trong đại chiến thứ nhất, Thổ đứng về phe Đức, có lẽ tưởng rằng Đức sẽthắng. Các sử gia châu Âu bảo đó là lỗi lầm lớn của Thổ; nếu Thổ đứng vềphe Đồng minh từ sau chiến tranh, Anh Pháp không chia xẻ Thổ đâu. Lời đókhông tin được. Thổ đứng về phe Đức, chỉ là một cái cớ cho họ dễ "xử" vớiThổ thôi, chứ trước sau gì con bệnh Thổ cũng không sống nổi.Đức thua, hiệp ước Versailles ký xong, Anh Pháp mới hỏi tội Thổ: Hồi trướcchúng tôi giúp chú trong chiến tranh Crimée, nếu không chú đã bị Nga đèbẹp rồi; chú thiếu tiền, chúng tôi cho vay; chú thiếu súng ống để dẹp phiếnloạn thì chúng tôi cung cấp, mà rồi chú trả ơn chúng tôi như vậy đó, theo tụiĐức để đập chúng tôi. Được lắm. Lần này thì chúng tôi xóa tên chú trên bảnđồ". Rồi họ họp nhau ở Sèvres năm 1920 để cắt xẻ đế quốc Thổ, chia haimiếng ở phía Tây, (miền Thrace và miền chung quanh Smyrne) cho Hy Lạp;một miếng ở phía Tây Nam trên bờ Địa Trung Hải, ngó ra đảo Chypre choÝ; cắt một miếng ở Tây Bắc (miền Arménie) cho độc lập, thành nước Cộnghòa Arménie; một miếng nữa ở phía Nam miếng đó, thành một xứ tự trị củadân tộc Kurde; còn hai miếng, miếng Malatie ở bắc SYRIE dành cho Phápvì Pháp đã chiếm SYRIE; với miếng Iraq giáp với Ba Tư dành cho Anh.
  • 16. Thế là đế quốc Thổ bị cắt xén gần hết, chỉ còn một mảnh đồi núi khô cháy ởbờ biển phía Nam Hắc Hải, rộng khoảng 120.000 cây số vuông. Ngay trongkhu vực còn lại đó, chủ quyền của Thổ cũng mất: đời sống dân Thổ do ngoạiquốc sử dụng, tài nguyên trong nước do ngoại quốc khai thác để nuôi bọnquân chiếm đóng, mà quân đội Thổ bị giải tán, chỉ còn giữ một đội binhcảnh sát, tới nền giáo dục cũng bị ngoại quốc kiểm soát nữa.Nhưng còn Nga, không được chia phần ư? Đầu chiến tranh cuối năm 1914,Anh và Pháp cũng đã chia nhau trước "da con gấu" với Nga rồi, hứa để Ngachiếm Constantinople, còn Anh Pháp chiếm những miền khác, Nga còn làmcao đòi thêm miền Ergeroum, Trebizonde và xứ Kurde nữa. Nhưng đến năm1917 tình thế xoay ngược hẳn lại. Cách mạng Nga thành công. ĐảngBolchevik ký hòa ước với Đức; Anh, Pháp phản đối nhưng vô hiệu; vì vậymà Nga chẳng có công lao gì cả. Vả lại ngày 17- 12-1917, Lênin tuyên bốrằng chính phủ Cộng hòa Nga chống lại chính sách chiếm đất của ngoạiquốc; Constantinople và eo biển Dardanelles phải thuộc về dân tộc theo Hồigiáo. Nghĩa là ông long trọng bỏ hẳn đường lối của các Nga Hoàng trongmấy thế kỷ trước. Nhưng giả thử Lênin có đòi Constantinople thì Anh, Phápcũng không cho. Năm 1918, Lloyd George (Anh) thú thật với Bremond(Pháp): "Nga Hoàng bị truất ngôi, thực dễ xử cho chúng mình. Ông ta màcòn thì cũng không khi nào chúng mình để ông ta chiếm Constantinople".
  • 17. Nghĩa là ngay từ cuối năm 1914, khi hứa với Nga, họ đã có ý nuốt lời hứarồi. Họ chỉ hứa càn để Nga Hoàng đứng về phe họ, thế thôi.Người ta tưởng vua Thổ Mehemet VI không chịu ký hiệp ước Sèvres. Nónhục nhã quá, khác gì bán nước để làm tôi tớ cho Anh, Pháp. Nhưng ngườita lầm, ông ta chịu ký, dân Thổ nổi lên phản đối và một vị anh hùngMustapha Kémal đứng ra cứu Thổ.MUSTAPHA KÉMAL VÀ CUỘC CÁCH MANG THỐMustapha hồi đó 39 tuổi. ông sinh trong một gia đình trung lưu ở Salonique,cha làm tiểu công chức ở nha Quan thuế, sau nghỉ việc về buôn gỗ, nhưngkhông phát đạt.Coi hình ông, ta nhận ra ngay một người hoạt động, cương quyết tàn bạo:trán cao, môi mỏng mà mím lại, lưỡng quyền nhô ra, lông mày rậm, nhất làcặp mắt sắc, dữ.Mồ côi cha sớm. Mười hai tuổi đã hướng về nghề võ. Ham chính trị, ưa đọcsách cách mạng, thông tiếng Pháp và Đức. Trong đại chiến, ông làm sỹ quanchủ trương khác chính quyền, không muốn đứng về phe Đức, cho nên mỗikhi phải hợp tác với sỹ quan Đức ông rất bực mình, cố giành việc chỉ huy vềmình. Ông có tài, bộ tham mưu Đức đành để ông chỉ huy mặt trận
  • 18. Dardanelles và ba lần ông chặn đứng được liên quân Anh - Pháp. Anh, Phápphải nhận rằng đem nửa triệu quân qua Dadanelles mà chẳng có kết quả gìcả, cuối năm 1915 không tấn công Thổ nữa. Trận đó rất lớn: mỗi bên thiệtkhoảng 250.000 sỹ tốt. Anh, Pháp mất mát mà danh tiếng Mustapha Kémalnổi lên như cồn. Rồi Đức thua. Mustapha Kémal đau lòng nhìn Anh chiếmcứ Dardanelles và Bosphore, Pháp chiếm Stamboul, Ý đóng ở Pera. Ông vàoyết kiến Mehemet VI bàn cách cứu vãn. Mchemet VI hèn nhát chỉ cố bámlấy địa vị. Ông thất vọng, cùng với một số đồng chí hô hào quốc dân tự cứulấy mình, đừng trông cậy gì ở triều đình nữa. Khi vua Thổ hạ bút ký hiệpước Sèvres, toàn dân Thổ nổi lên, đứng sau lưng Mustapha Kémal. Như vậylà một mặt ông phải chống với triều đình, một mặt phải chống với Anh,Pháp, Ý. Hùng tâm thật.Dân chúng phẫn uất, nên từ thành thị đến thôn quê, đến thâm sơn cùng cốc,đến cả những phòng khuê kín mít, già trẻ, trai gái đều nghiến răng hướng vềConstantinople nơi quân đồng minh đương chiếm đóng, rồi tự động dắt nhautừng đoàn đến Angora tình nguyện nhập ngũ.Tàu Nga chở khí giới tới bờ Hắc Hải tiếp tế cho họ. Tàu vừa ghé là dânchúng bu lại, trai gái tự động khiêng vác súng ống, đạn dược, chuyển qualàng bên, cứ như vậy mà tới Angora. Một thiếu phụ buộc con trên lưng đẩy
  • 19. một chiếc xe hai bánh chở trái phá. Trời đổ mưa. Nàng không do dự, lấychiếc khăn choàng của con mà phủ lên trái phá!Anh, Pháp, Ý gần kiệt quệ sau chiến tranh với Đức, nay ngại không muốnđeo đuổi một chiến tranh với Thổ và Nga nữa. Hy Lạp cựu thuộc địa củaThổ, nhảy ra tình nguyện diệt Thổ, để trả cái thù cũ, và cũng để chia phần vìAnh Pháp hứa cứ thắng đi rồi muốn gì cũng được.Lực lượng Hy Lạp gấp đôi lực lượng Thổ mà rốt cuộc Hy Lạp thua liên tiếpmấy trận. Mustapha cứu được kinh đô Angora, nên được mỹ hiệu là Gazi (vịchiến thắng). Năm 1922, ông thắng được trận cuối cùng, bắt sống tổng tưlệnh và tham mưu trưởng Hy Lạp.Sau trận đó, quân đội Hy Lạp quy tụ ở Thrace để đợi lệnh trên. Mustaphanhất định đuổi họ ra khỏi Thrace, nhưng muốn tới Thrace thì phải quaChanak mà quân đội Anh hiện đương đóng ở Chanak. Mustapha dùng mộtthuật táo bạo.Ông kêu hai đội quân thiện chiến lại, giảng cho họ hiểu mục đích của ông rồira lệnh cho họ tiến về phía quân đội Anh, họng súng chĩa xuống đất, dù quânAnh ra lệnh ngừng thì cũng không ngừng, cứ yên lặng tiến, nhất định không
  • 20. được nổ một phát súng. Như vậy, hai đội quân đó phải bình tĩnh, gan dạ vàcó kỷ luật phi thường.Sáng ngày 29 tháng 9 năm 1922, họ khởi hành. Trong một cảnh yên lặnglạnh lẽo kinh khủng, người ta chỉ nghe thấy tiếng giày rộp rộp của họ. Họ đãtới gần Chanak, đã trông thấy trại quân Anh ở Chanak. Thần kinh họ căngthẳng như gần muốn đứt. Chỉ một kẻ nào đó hoảng hốt, đưa bậy cây súng lênhay bỏ chạy là chiến tranh với Anh sẽ nổ và Thổ sẽ mất nước.Về phía Anh, tổng tư lệnh Charles Harington ra lệnh không cho quân độiThổ qua, nhưng cũng không được nổ súng đầu tiên. Quân đội Thổ đã trôngthấy hàng ngũ Anh. Họ vẫn im lặng tiến, họng súng chĩa xuống đất. Họkhông ngừng mà cũng không tấn công. Mỗi phút dài bằng một năm. Rộprộp, rộp rộp! Sỹ quan Anh không biết xử trí ra sao, tinh thần rối loạn, mà họthì vẫn rộp rộp tiến tới. Không khí hừng hừng như trong cơn dông. Hai bênchỉ còn cách nhau vài chục thước.Một sỹ quan Anh ra lệnh:- Nhắm!Người ta nghe một tiếng "cắc", họng súng chĩa cả về phía Thổ. Quân Thổvẫn rộp rộp tiến.
  • 21. Vừa đúng lúc đó, một người cưỡi xe máy dầu phất một cây cờ chạy tới,ngừng trước viên đại tá Anh.Sĩ quan Anh bèn ra lệnh :- Hạ súng!Đồng thời sỹ quan Thổ cũng ra lệnh :- Ngừng!Nhờ nghị lực phi thường, Thổ đã thắng. Charles Harington phải nhườngbước. Thực ra cũng do công của Franklin Bouillon, người đại điện cho chínhphủ Pháp. Pháp không muốn cho châu Âu bị vùi trong cơn binh hỏa một lầnnữa, nên Bouillon đã điều đình với Anh, Ý để buộc Hy Lạp phải rút quân rakhỏi Thrace, trả lại Thrace cho Thổ. Mustapha bằng lòng rút quân về.Con bệnh Thổ đã hồi sinh nhờ công của Mustapha Kémal. Thực ra chỉ triềuđình Thổ mới là con bệnh, chứ dân tộc Thổ vẫn còn nhiều sinh lực.Ít ngày sau - ngày 1 tháng 11 - dân tộc đó truất ngôi Mehemet VI. Tháng 8năm sau, 1923, Anh, Pháp, Ý ký hiệp ước Lausanne với Thổ: quân đội họphải rút về hết, Thổ thu lại hết đất đai, không phải bồi thường một chút gì cả.
  • 22. Thành công đó làm cho thế giới ngạc nhiên, các quốc gia ở Tây Á và TrungÁ bừng tỉnh, hướng cả về vị anh hùng Thổ, yêu cầu ông cầm đầu một phongtrào chỉ huy thánh chiến để Hồi giáo chống lại Ki Tô giáo, phương Đôngchống lại phương Tây. Ông đã đóng cái vai của Nhật sau khi thắng Nga năm1905. Nhưng ông biết chưa đủ sức, lo canh tân quốc gia đã. Tuần tự vàcương quyết, ông thực hành trong sáu năm liền nhiều cuộc cách mạng làmcho Thổ từ một nước hủ lậu nhất thế giới biến thành một nước tân tiến gầntheo kịp châu Âu.Trước hết ông thành lập chính thể Cộng hòa, hủy bỏ vương quyền (Sultanat)rồi hủy bỏ luôn cả giáo quyền (Califat) nữa. Ông giảng cho quốc dân rằnggiáo quyền là di tích thời cổ, thời mà dân tộc Ả Rập bị dân tộc Thổ đánh bại,muốn lợi dụng tôn giáo đề ngấm ngầm ảnh hưởng đến tâm hồn Thổ rồi đếnchính trị của Thổ. Quốc hội nghe ông, biểu quyết một đạo luật bãi bỏ giáoquyền, dẹp Bộ Tôn giáo, dẹp các tòa án tôn giáo và dẹp luôn cả các trườnghọc thuộc về Giáo hội trong đó ngoài kinh Coran ra người ta không dạy họcsinh một môn nào khác, việc thứ nhì là thống nhất dân tộc. Thổ gồm nhiềudân tộc quá: tính ra có tới hơn một chục giống người: Ả Rập, Ba Tư, Maroc.Nga, Hy Lạp, Lỗ..., trừ Thổ ra, đông nhất là Ả Rập và Hy Lạp. ông buộc haitriệu người Hy Lạp lập nghiệp trên đất Thổ phải trở về xứ họ, ngược lạingười Thổ lập nghiệp ở Hy Lạp cũng phải trở về Thổ. Chính sách đó tàn bạo
  • 23. quá, phi ông không ai dám làm, nhưng đứng về phương diện quốc gia, phảinhận ràng có lợi. Còn đối với các người phương Đông như Ả Rập, Ba Tư,SYRIE, Ai Cập... cùng theo Hồi giáo, gần như cùng lối sống, cùng phongtục thì ông chỉ tìm cách phân biệt họ thôi: người Thổ và người ngoại quốcnhập tịch Thổ phải bỏ cái nón phê (fez) cho khỏi lẫn lộn với những ngườikhác. Ông đi quá trớn, gây nhiều bất bình trong dân chúng.Trừ hai cải cách đó ra, những cải cách khác đều chỉ có lợi cho dân Thổ.Ông bỏ kỷ nguyên Hồi giáo (bắt đầu từ năm 622) mà dùng tây lịch.Ông cho soạn ngay một bộ luật mới mà luật gia Âu châu nhận là rất tiến bộ:châm chước dân luật của Thụy sỹ , hình luật của Ý, thương luật của Đức.Địa vị phụ nữ được nâng cao; mà tội nhân được cải hóa: nếu mới phạm tộilần đầu, dù tội nặng, cũng được giam riêng, không phải sống lẫn lộn vớinhững kẻ phạm tội nhiều lần; tội nhân nào cũng được dạy dỗ. Hiện nay nướcta vẫn chưa có một đạo luật như vậy.Ông cách mạng văn tự Thổ, bỏ văn tự Ả Rập, dùng chữ La tinh, nhờ vậy chỉtrong một năm, số người mù chữ giảm xuống quá nửa. Rồi ông cho dịchkinh Coran ra tiếng Thổ, bãi bỏ hệ thống đo lường cũ, áp dụng hệ thống métnhư châu Âu, giải phóng phụ nữ...
  • 24. Công việc kiến thiết quốc gia phát triển rất mau: diện tích canh tác trong 13năm, từ 1925 đến 1938, tăng lên gấp bốn; kỹ nghệ chế tạo đường, xi măng,dệt vải tiến mau nhất.Đáng phục nhất là Thổ năm 1923, sau mười năm chiến tranh, gần như kiệtquệ, dân số chỉ còn mười triệu người, quốc khố rỗng không, vậy mà khôngcần vay của ngoại quốc, không thèm nhận viện trợ của một quốc gia nào, tựlực thực hiện được chương trình kinh tế đó. Các cường quốc châu Âu ve vãnThổ, các nhà kinh tế đều bảo phải mượn vốn mới phát triển kinh tế được,không còn giải pháp nào khác, ông nhất định không chịu. Ông thấy quá rõrồi, triều đình Thổ trước kia đã chịu bao nhiêu nhục nhã, đã bị các cườngquốc châu Âu hút biết bao nhiêu máu mủ chỉ vì vay tiền của họ mà đã làmtôi tớ cho họ, đưa cổ cho họ bóp, nên ông nhắc đi nhắc lại rằng :"Muốn mấtđộc lập thì không gì bằng nhận tiền của kẻ khác". Phải tự túc! Có bao nhiêu,chỉ tiêu bấy nhiêu, có phải chịu cực khổ hàng chục năm thì cũng ráng màchịu. Theo thống kê thì lợi tức quốc gia của Thổ tính theo đầu người năm1952-54, vào khoảng 250 Mỹ kim, trên Hy Lạp, Mể Tây Cơ, bằng Tây BanNha và bỏ xa Pêru, Brésil, Ai Cập, Mã Lai, Thái Lan...Bài học duy tân của Thổ dễ theo và nhiều nước Ả Rập đã theo, tuy khôngmạnh bạo bằng. Còn bài học tự túc của Thổ thì chưa có nước Á, Phi nào
  • 25. theo nổi, cho nên cái nạn "thực-dân- mới" mới hoành hành mạnh như ngàynay, gây biết bao cuộc đổ máu trên thế giới. Bán đảo Ả Rập hết là nơi tranhgiành ảnh hưởng của Anh Pháp sau Thế chiến thứ nhất, thành nơi tranhgiành giữa Anh và Mỹ cuối Thế chiến thứ nhì, rồi trên 10 năm nay thành nơitranh giành giữa Mỹ và Nga, một phần lớn cũng chỉ tại người ta không theođược bài học tự túc của Mustapha Kémal. Chỉ có mỗi lý do này miễn cưỡngbiện hộ cho họ được thôi: thời của Kémal dễ dàng hơn thời nay vì thực dânthời đó chưa nham hiểm, quỷ quyệt như thời nay.

Related Documents