POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO Certyfikowany Program Szkoleniowy ©KFE przygotowany dla pracowników Narodowego Fu...
„Wszystka wiedza pochodzi z doświadczenia” ...
POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO ...
wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj ...
POMIAR RYZYKA:Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepew...
Ryzyko w FCF | Przychody ze sprzedaży: wyniksprzedaży produktów w ilości Q po cenie P P =20 ...
σ = SD = s = odchylenie standardoweOdchylenie standardowe(σ = SD) cen | odchyleniestandardowe informuje o tymjak szeroko w...
Ryzyko w FCF | Przychody ze sprzedaży: wyniksprzedaży produktów w ilości Q po cenie P P =20 ...
σ = SD = s = odchylenie standardoweOdchylenie standardowe(σ = SD) ilości 2011 2012 2013 ...
Odchylenie standardowe(σ = SD) CR 2011 2012 2013 2014 2015 20...
σ = SD = s = odchylenie standardowePonieważ3SD/średnia = 214/997,4 = 21,5%to wystarczy sprawdzić wrażliwośćprojektu na odc...
Źródła ryzyka wpływające na CE (koszty wydatkowe):-> wysokość cen (P) po których można sprzedawać produkty i ilośćprodukcj...
Zmienność kosztów wydatkowych CE3*SD(VC)=0,09|3*SD(FC)=7,1|3*SD(CR)=214|3*SD(CE)=171,40,09/0,4=22,5%|7,1/100=7,1%|214/997,...
Źródła ryzyka wpływające na NCE (koszty bezwydatkowe):-> zmienność wysokości cen (zakupu/wytworzenia) aktywówtrwałych-> in...
EBIT = Zysk Przed Odsetkami i Opodatkowaniem = CR-CE-NCEŹródła ryzyka wpływające na EBIT (zysk przed odsetkami iopodatkowa...
EBIT = Zysk Przed Odsetkami i Opodatkowaniem = CR-CE-NCE Jak widać „aktywne zarządzanie” NCE może wpłynąć na zmienność E...
NOPAT = Zysk Operacyjny Netto Po Opodatkowaniu = EBIT×(1-0,19)Źródła ryzyka wpływające na NOPAT (zysk operacyjny netto poo...
Koszty BEZwydatkowe nie pociągają za sobą wydatku i z tej przyczynysłużą jedynie do pomniejszenia podstawy opodatkowania –...
Przyrost kapitału pracującego netto (ΔNWC) zależy od zmian w poziomie: + należności (NAL=AR=DSO×CR/360), + zapasów (ZAP=IN...
ΔNWC = Przyrost kapitału pracującego nettoNAL = należności (NAL=AR=DSO×CR/360),DSO = okres spływu należoności (inny skrót:...
NWC=AB-PB=CA-CL=NAL+ZAP+Cash-ZwD=AR+INV+Cash-AP ...
CAPEX = wydatki kapitałowe na operacyjne aktywa trwałeZmienność CAPEX zależy od: + cen surowców z których wykonane są oper...
FCF = Wolne Przepływy Pieniężne = NOPAT+NCE–ΔNWC-CAPEXZmienność FCF to rezultat działania czynników modelujących P, Q, CR,...
Współczynnik zmienności = SD / średniaProjekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramac...
wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj ...
wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj Pan Jan zamierza produkować drewniane zabawki, dlatego wa...
wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiajPani Janina zamierza produkować odzież (co jest bardziejryzykowne niż ...
CC = D/(D+E)*kd*(1-T)+ E/(D+E)*kek E  k RF   * ...
CC = koszt kapitału (stopa kosztu kapitału), oznaczana też: k,WACCD = dług (kapitał obcy)E = kapitał własnykd = stopa kosz...
Cechy indywidualne wpływające na SZ ...
Cechy indywidualne wpływające na SZRYZYKO (ang. risk) – jest to sytuacja, w której co najmniej jeden z elementówskładający...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach n...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach n...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach n...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepe...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe ...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tymryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i śr...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i śr...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i śr...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i śr...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i śr...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i śr...
POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe ...
POMIAR RYZYKA: Obszary niepewności: czynniki sukcesu i czynniki ryzyka | NIEPEWNOŚĆ (ang. uncertainty) – jest to sytuacja ...
POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzykaRYZYKO (ang. risk) – jest to sytuacja, w której co najmniej jeden zelem...
POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzykaRYZYKO to sytuacja, w której co najmniej jeden ze elementów składającyc...
W zależności od źródła, mówić można o różnych rodzajach ryzyka:r. stopy procentowej,r. walutowe (kursowe),r. siły nabywcze...
POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzyka CC = D/(D+E)*kd*(1-T)+ E/(D+E)*...
POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzykaRYZYKO (ang. risk) – jest to sytuacja, w której co najmniej jeden zelem...
POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych i symulacyjnych Badanie ryzyka projektu  Metody sym...
POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych i symulacyjnych Metody probabilistyczno-statystyczne  W...
POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych  równoważnik pewności: ...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka | Interpretacja k...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
Przyrostowe FCFPOMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | I...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kl...
FCF: koszty utopione POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowa projektu w warunkach...
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f
of 246

Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f

Pomiar ryzyka projektu inwestycyjnego - podstawy dla niefinansistów
Published on: Mar 4, 2016
Published in: Education      
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Pomiar ryzykaprojektuinwestycyjnegomichalskig+f

  • 1. POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO Certyfikowany Program Szkoleniowy ©KFE przygotowany dla pracowników Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Warszawa: 24/25.01.2011 Warszawa: 26/27.01.2011Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 2. „Wszystka wiedza pochodzi z doświadczenia” IMMANUEL KANTPROWADZENIE Grzegorz MICHALSKI Trener Instytutu Konsultantów Europejskich Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 3. POMIAR RYZYKA PROJEKTU INWESTYCYJNEGO Grzegorz MICHALSKIProjekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 4. wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj n przeplywywartosc projektu   t t 1   koszt kapitalu  t 1 Czyli wszystkie przyszłe wolne przepływy pieniężne jakie uda się wypracować w przyszłości przez w wyniku realizacji projektu, wyrażone w dzisiejszym pieniądzu (dzięki użyciu informacji o stopie kosztu kapitału) Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 5. POMIAR RYZYKA:Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności FCFt nV p   t 1   CC  t 1FCF = wolne przepływy pieniężne, CC = stopa kosztu kapitału,t = okres w którym będą generowane przepływy Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 5
  • 6. Ryzyko w FCF | Przychody ze sprzedaży: wyniksprzedaży produktów w ilości Q po cenie P P =20 Q =50 CR = 1000 =Q*P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż Źródła ryzyka wpływające na CR: -> wysokość cen (P) po których można sprzedawać produkty -> zmienność cen (P) po których można sprzedać produkty, poziom ryzyka mierzy tu σ(P) = (sigma P) = odchylenie standardowe od średniej ceny sprzedaży. P =24 Q =50 CR = 1200 =Q*P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż P =16 Q =50 CR = 800 =Q*P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 7. σ = SD = s = odchylenie standardoweOdchylenie standardowe(σ = SD) cen | odchyleniestandardowe informuje o tymjak szeroko wartości jakiejświelkości (takiej jak np. cena,ilość sprzedaży, zysk przedodsetkami i opodatkowaniemEBIT itp.) są rozrzucone wokółjej średniej. Im mniejszawartość odchylenia tymobserwacje są bardziejskupione wokół średniej i tymmniejsze ryzyko / zmienność /niepewność. 0 1 2 3 4 5 średnia Odch.Stand. = SD = σP 20 22 22,5 17 19 19,5 20 2,03 σ = SD = s = odchylenie standardowe Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 8. Ryzyko w FCF | Przychody ze sprzedaży: wyniksprzedaży produktów w ilości Q po cenie P P =20 Q =50 CR = 1000 =Q*P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż Źródła ryzyka wpływające na CR: -> ilość (Q) sprzedanych produktów po cenie P -> zmienność ilości (Q) w jakiej można sprzedać produkty po cenie P, poziom ryzyka mierzy tu σ(Q) = (sigma Q) = odchylenie standardowe od średniej ilości sprzedaży. P =20 Q =60 CR = 1200 =Q*P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż P =20 Q =40 CR = 800 =Q*P Q - Ilość P - Cena CR - Sprzedaż Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 9. σ = SD = s = odchylenie standardoweOdchylenie standardowe(σ = SD) ilości 2011 2012 2013 2014 2015 2016 średnia SD=σ Q 50 49 47,5 52 51 50,5 50 1,61,6/50 = 3,2% 3*3,2% = 9,6% Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 10. Odchylenie standardowe(σ = SD) CR 2011 2012 2013 2014 2015 2016 średnia SD=σQ 50 49 47,5 52 51 50,5 50 1,6 2011 2012 2013 2014 2015 2016 średnia SD=σP 20 22 22,5 17 19 19,5 20 2,03 2011 2012 2013 2014 2015 2016 średnia SD=σCR 1000 1078 1068,75 884 969 984,75 997,4 71,3 3*SD(Q) = 4,8 | 3*SD(P) = 6,1 | 3*SD(CR) = 214 4,8/50 = 9,6% | 6,1/20 = 30,5% | 214/997,4 = 21,5% Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 11. σ = SD = s = odchylenie standardowePonieważ3SD/średnia = 214/997,4 = 21,5%to wystarczy sprawdzić wrażliwośćprojektu na odchylenia CR +/- 22% abyobjąć 99% możliwych przypadków Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 12. Źródła ryzyka wpływające na CE (koszty wydatkowe):-> wysokość cen (P) po których można sprzedawać produkty i ilośćprodukcji (Q) jaka jest sprzedawana-> zmienność cen (P) i ilości (Q)-> wysokość cen materiałów, energii i surowców…-> zmienność składników wydatkowych kosztów stałych (FC) izmiennych (VC)Pomiar na podstawie danych historycznych podobny jak dla CRCE=FC+VC, FC=niezależne od wielkości produkcji (np.: FC=100),VC = zależne od wielkości produkcji lub wielkości sprzedaży (np.VC=8*Q albo VC=0,4*CR) Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 13. Zmienność kosztów wydatkowych CE3*SD(VC)=0,09|3*SD(FC)=7,1|3*SD(CR)=214|3*SD(CE)=171,40,09/0,4=22,5%|7,1/100=7,1%|214/997,4=21,5%|171,4/503,4=34% Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 14. Źródła ryzyka wpływające na NCE (koszty bezwydatkowe):-> zmienność wysokości cen (zakupu/wytworzenia) aktywówtrwałych-> inna od planowanej trwałość aktywów trwałych-> zmiany regulacji prawnych w zakresie rozliczania inwestycji Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 15. EBIT = Zysk Przed Odsetkami i Opodatkowaniem = CR-CE-NCEŹródła ryzyka wpływające na EBIT (zysk przed odsetkami iopodatkowaniem):-> wcześniej wymienione – wpływające na Q, P, CR, VC, FC, CE, NCE Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 16. EBIT = Zysk Przed Odsetkami i Opodatkowaniem = CR-CE-NCE Jak widać „aktywne zarządzanie” NCE może wpłynąć na zmienność EBIT (do 1,1% zamiast 27,67%) Do NCE zalicza się np.: amortyzację, wartość księgową aktywów w momencie ich likwidacji, należności nieściągalne, i inne koszty bezwydatkoweZa koszty uzyskania przychodu można uznać tylko takie rezerwy, które są utworzone na podstawie obowiązkuwynikającego z ustawy innej niż Ustawa o rachunkowości (…). Obowiązek utworzenia rezerwy musi wynikaćwyłącznie z ustawy za: http://www.podatki.biz/artykuly/4_73.htm | MSR nr 37 wymaga przy szacowaniurezerw: + uwzględniania ryzyka i niepewności, + uwzględniania przyszłych zdarzeń (zmiany prawa, technologii),+ uwzględniania zmian wartości pieniądza w czasie, jeżeli są istotne, + nieuwzględniania oczekiwanych zysków zezbycia aktywów związanych z rezerwą. za: http://ksiegowosc.infor.pl/poradniki/229,1248,Jak-ujmowac-rezerwy-w-ksiegach-rachunkowych-.html Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 17. NOPAT = Zysk Operacyjny Netto Po Opodatkowaniu = EBIT×(1-0,19)Źródła ryzyka wpływające na NOPAT (zysk operacyjny netto poopodatkowaniu):-> stopa opodatkowania narzucona przez prawo (Ryzyko Prawne)-> wcześniej wymienione – wpływające na Q, P, CR, VC, FC, CE, NCE, EBIT Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 18. Koszty BEZwydatkowe nie pociągają za sobą wydatku i z tej przyczynysłużą jedynie do pomniejszenia podstawy opodatkowania – następnie poopodatkowaniu dodaje się je z powrotem, ponieważ NIE WYPŁYNĘŁY zprzedsiębiorstwa gdyż nie wiązały się z wydatkiem. Do NCE zalicza się np.: amortyzację, wartość księgową aktywów w momencie ich likwidacji, należności nieściągalne, i inne koszty bezwydatkowe Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 19. Przyrost kapitału pracującego netto (ΔNWC) zależy od zmian w poziomie: + należności (NAL=AR=DSO×CR/360), + zapasów (ZAP=INV=OKZAP×CR/360=IP×CR/360), + buforu środków pieniężnych (Cash≈(2…5)×CR/360), -- zobowiązań wobec dostawców (ZwD=AP=OOSZwD×CR/360=AP×CR/360),NWC=AB-PB=CA-CL=NAL+ZAP+Cash-ZwD=AR+INV+Cash-APZmienność NWC zależy od: + decyzji naszych odbiorców (kiedy spłacą należności), +wydajności procesu technologicznego (zapasy produkcji w toku), + zdolności naszegodziału sprzedaży (zapasy wyrobów gotowych), + uległości naszych dostawców(zobowiązania wobec dostawców), + słowności naszych kontrahentów (bufor gotówki). Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 20. ΔNWC = Przyrost kapitału pracującego nettoNAL = należności (NAL=AR=DSO×CR/360),DSO = okres spływu należoności (inny skrót: OSN)ZAP = zapasy (ZAP=INV=OKZAP×CR/360=IP×CR/360)OKZAP = okres konwersji zapasówBufor środków pieniężnych (Cash≈(2…5)×CR/360),ZwD = zobowiązania wobec dostawców(ZwD=AP=OOSZwD×CR/360=AP×CR/360),OOSZwD = okres odroczenia spłaty zobowiązań wobec dostawców Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 21. NWC=AB-PB=CA-CL=NAL+ZAP+Cash-ZwD=AR+INV+Cash-AP ΔNWC = NWC(t) – NWC(t-1)Zmienność NWC zależy od: + decyzji naszych odbiorców (kiedy spłacą należności), +wydajności procesu technologicznego (zapasy produkcji w toku), + zdolności naszegodziału sprzedaży (zapasy wyrobów gotowych), + uległości naszych dostawców(zobowiązania wobec dostawców), + słowności naszych kontrahentów (bufor gotówki). Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 22. CAPEX = wydatki kapitałowe na operacyjne aktywa trwałeZmienność CAPEX zależy od: + cen surowców z których wykonane są operacyjneaktywa trwałe, + postępu technologicznego w branży, + decyzji dostawców sprzętuprzez nas używanego, + decyzji politycznych [ryzyko polityczne] (np. zakazsprowadzania sprzętu od dotychczasowych dostawców, nowe umowy o zasadachobrotu z dotychczasowymi partnerami), + …. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 23. FCF = Wolne Przepływy Pieniężne = NOPAT+NCE–ΔNWC-CAPEXZmienność FCF to rezultat działania czynników modelujących P, Q, CR, VC,FC, CE, FA, NCE, EBIT, TAX, NOPAT, OSN, OKZAP, bufor gotówki, OOSZwD,CAPEX  FCF Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 24. Współczynnik zmienności = SD / średniaProjekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 25. wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj n przeplywywartosc projektu   t t 1   koszt kapitalu  t 1 Czyli wszystkie przyszłe wolne przepływy pieniężne jakie uda się wypracować w przyszłości przez w wyniku realizacji projektu, wyrażone w dzisiejszym pieniądzu (dzięki użyciu informacji o stopie kosztu kapitału) Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 26. wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiaj Pan Jan zamierza produkować drewniane zabawki, dlatego wartość tego projektu to wszystkie pieniądze jakie zarobi „na czysto” na tej działalności zsumowane NA DZIŚ. Jeśli na czysto co roku zarabia 100k i będzie to możliwe (bez dużych zmian w projekcie) przez kolejne 4 lata, a cena pieniądza (koszt kapitału) to 20% rocznie, wtedy wartość projektu dla niego to nie mniej niż: 100 100 100 100  2  3  4  259 1,2 1,2 1,2 1,2 Jeśli Jan jest przeświadczony, że projekt można realizować dłużej i że na czysto będzie zarabiać 100k co roku przez bardzo długo (w „nieskończoność”), w przybliżeniu może założyć, że wartość tego projektu to nie więcej niż: 100 100 100 V   ...   100 1,2 1,2 2 1,2  500 FCF  1  100  1  20%  1   1       CC  1  CC  0,2  1,2  … wszystkie przyszłe wolne przepływy pieniężne jakie uda się wypracować w przyszłości przez projekt, wyrażone w dzisiejszym pieniądzu (dzięki użyciu informacji o stopie kosztu kapitału) Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 27. wartość projektu: przyszłe korzyści mierzone dzisiajPani Janina zamierza produkować odzież (co jest bardziejryzykowne niż produkcja zabawek z drewna), dlatego wartość jejprojektu to wszystkie pieniądze jakie zarobi „na czysto” na tejdziałalności zsumowane NA DZIŚ. Jeśli na czysto co roku zarabia100k i będzie to możliwe (bez dużych zmian w firmie) przez kolejne4 lata, a cena pieniądza (koszt kapitału) to 30% rocznie (więcej niżu Jana, bo większe ryzyko), wtedy wartość projektu dla niej to niemniej niż: 100 100 100 100  2  3  4  217 1,3 1,3 1,3 1,3Jeśli Janina jest przeświadczona, że projekt na czysto będzie 100zarabiać 100k co roku przez bardzo długo (w „nieskończoność”), wprzybliżeniu może założyć, że wartość jej projektu to nie więcej niż:  333 30% 100 100 100 FCF  1  100  1  V   2 ...   1    1    n 1,3 1,3 1,3 CC  1  CC  0,3  1,3  Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 28. CC = D/(D+E)*kd*(1-T)+ E/(D+E)*kek E  k RF   * L  ( k M  k RF ) * L   L  (1  sz )  D L  U 1    TC   E   1  Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 29. CC = koszt kapitału (stopa kosztu kapitału), oznaczana też: k,WACCD = dług (kapitał obcy)E = kapitał własnykd = stopa kosztu długuke = stopa kosztu kapitału własnegoT = efektywna stopa podatkowakrf = stopa wolna od ryzykakm = stopa zwrotu z portfela rynkowego (przeciętna stopa zwrotu zaktywów)βu = współczynnik ryzyka aktywów ‘beta nielewarowana’,βL = współczynnik ryzyka projektu zadłużonego ‘beta lewarowana’,sz = korekta o ryzyko indywidualne Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 30. Cechy indywidualne wpływające na SZ MAŁA ŚREDNIA DUŻAZmienność EBIT = SD(EBIT) = σ(EBIT)TAoryginalność (rynku) produktu firmypłynność rynku produktu firmyRozmiar firmy….…. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 31. Cechy indywidualne wpływające na SZRYZYKO (ang. risk) – jest to sytuacja, w której co najmniej jeden z elementówskładających się na warunki w których podejmowana jest decyzja, jest nieznany, leczznane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tego nieznanego elementu. [źródło: G.Michalski,Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004]CR – wpływy / korzyściKOSZTY (CE = FC + VC)NAKŁADY (CAPEX & NWC)KOSZTY KAPITAŁÓW(CC = (E/(D+E))*ke+(D/(D+E))*(1-T)*kd Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 32. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |Niepewność NIEPEWNOŚĆ (ang. uncertainty) – jest to sytuacja w której nie można określić, jakie elementy składają się na daną sytuację, jaka jest wartość tych elementów lub jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia. N. najczęściej występuje w przypadku problemów o znacznym stopniu złożoności nie znanych z przeszłości. N. może być subiektywna (odczuwana jedynie przez podejmującego działanie) lub obiektywna. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 32
  • 33. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |Zmienność ZMIENNOŚĆ to miara wskazująca o ile aktywa mogą zmienić swoją wartość w danym okresie. Zmienność można wyrazić w procentach w skali roku. Przy zmienności na poziomie 15% możemy z dużym prawdopodobieństwem (około 65%) powiedzieć, że wartość aktywów może w ciągu roku obniżyć się lub wzrosnąć o 15%. Dlatego im większa jest zmienność tym należy oczekiwać większej zmiany wartości tych aktywów. Im większa jest zmienność tym inwestycje używające danych aktywów charakteryzują się wyższym ryzykiem (istnieje zagrożenie poniesienia większych strat wynikających z niekorzystnej dla posiadacza aktywów zmiany ich wartości). Dlatego wysoka zmienność (a tym samym wysokie ryzyko inwestycyjne) może być źródłem dużych korzyści, ale również dużych strat. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 33
  • 34. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowaniedecyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |Zmienność FCFt n V p   t 1   CC  t 1 eFCFt n eV p   t 1   CC  t 1 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 34
  • 35. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności | podejście historyczne a prognostyczne Różnice między podejściem decyzyjnym a sprawozdawaniem przeszłości/teraźniejszości Sprawozdawczość to opowiadanie [sprawozdanie] JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują się Obecną oceną tego co BĘDZIE w PRZYSZŁOŚCI Przykład 1: Ile jest WARTA 3 letnia sprawna maszyna do robienia „pokemonów”? [a] z punktu widzenia kosztów historycznych – jeśli wartość początkowa wynosiła 2000ooo złotych, a roczna stawka amortyzacyjna 20%? [b] z punktu widzenia finansów – jeśli koszt kapitału wynosi 10% i wiadomo, że moda na „pokemony” już minęła? Przykład 2: Ile jest wart 7 letni samochód [a] z punktu widzenia kosztów historycznych? [b] dla Krzysztofa Kowalskiego, który będzie dojeżdżał do pracy? Przykład 3: Kupiec dalekomorski ma faktorię jedwabiu którą odziedziczył po ojcu. Jej wartość księgowa wynosi 5. Ile jest w rzeczywistości warta, jeśli warunkiem zarobku jest to by jedwab dotarł do oddalonego o rok żeglugi portu? [a] Jeśli transport z jedwabiem będzie dopływać co roku, [b] Jeśli transport z jedwabiem będzie dopływać co 2 rok (co druga dostawa zatonie lub będzie uprowadzona przez piratów…), [c] Jeśli transport z jedwabiem będzie dopływać 3 razy w ciągu 5 lat… Przykład 4: Ile warto zainwestować w stanowisko rozładunku w porcie do którego wpływa maksymalnie 3 statki rocznie (a może nie wpłynąć żaden), jeśli za każdy rozładunek otrzyma się 7 i ma się gwarancję, że obsłuży się: [a] pierwszy wpływający statek, [b] drugi wpływający statek, [c] trzeci wpływający statek… Przykład 5: Ile jest warte 1ooo złotych otrzymane przez firmę 10 stycznia, a ile otrzymane 20 listopada? Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 35
  • 36. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności | Cel realizowania projektuFINANSOWY CEL REALIZOWANIA PROJEKTÓW Maksymalizacja zysku – NIE! Przykład1. Zysk to przychody pomniejszone o koszty. Przychody można maksymalizować niszcząc rynek [np.. OPEC w latach ‘70]. Koszty można ciąć głupio – ograniczając BR. Kontynuowanie działalności – NIE! Przykład2. Jeśli do przedsiębiorstwa trzeba „dokładać” – należy je zrestrukturyzować. FCFt n Maksymalizacja bogactwa właścicieli – TAK V p   t 1   CC  t 1 eFCFt Maksymalizacja KORZYŚCI społecznych – TAK n eV p   t 1   eCC  t 1 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 36
  • 37. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |DefinicjeZmienna wartość pieniądza w czasieZ czego wynika zmiana wartości pieniądza w czasie?Zjawisko zmiany wartości pieniądza w czasie wynika z działania trzechczynników: wpływu ryzyka - pieniądze otrzymane dzisiaj, to zdarzenie pewne, dlatego (mimo tej samej siły nabywczej) posiadają one większą wartość niż pieniądze, które mamy otrzymać w przyszłości, psychologicznej skłonności do bieżącej konsumpcji, polega ona na tym, że nawet przy założeniu zerowej inflacji, ludzie uważają otrzymanie tej samej kwoty dziś za bardziej wartościowe, niż otrzymanie jej później (mimo tego, że w obu przypadkach siła nabywcza pieniądza będzie taka sama), płynność pieniądza posiadanego obecnie, a więc możliwości inwestowania i osiągania przez to określonych korzyści, jakich nie dałoby się osiągnąć przy późniejszym otrzymaniu środków. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 37
  • 38. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych – podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności | Definicje Wartość przyszła i wartość obecna Wartość przyszła Przyszła wartość (FV - future value) informuje, z jaką wartością nominalnie ustalonej kwoty będziemy mieli do czynienia po upływie określonego czasu. Proces przechodzenia od obecnej wartości (PV - present value) do przyszłej wartości - to kapitalizacja. Polega ona na arytmetycznym ustaleniu ostatecznej wartości przepływu (lub przepływów) środków pieniężnych, przy zastosowaniu odsetek składanych. FVn  PV  1  k  n gdzie: FVn – przyszła wartość kwoty po upływie n okresów, PV – początkowa wartość kwoty pieniężnej, k – stopa procentowa dla danego okresu, n – ilość okresów. Studium przypadku. Ile po roku wynosi wartość przyszła (FV1) jeśli wartość początkowa wynosi 500 złotych a stopa kapitalizacji k wynosi 5%? (FV1) = 500 × 1,05 = 525 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 38
  • 39. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |DefinicjeWartość obecnaWartość obecna (present value - PV) to faktyczna teraźniejsza wartość przyszłychprzepływów środków pieniężnych. W celu obliczenia wartości obecnej posługujemy siędyskontowaniem.Dyskontowanie to proces odwrotny do kapitalizacji. Polega on na obliczeniu, jaką wartośćw dniu dzisiejszym ma kwota, która otrzymana zostanie po n okresach przy założeniu, żestopa procentowa reprezentująca utratę wartości pieniądza wynosi k. Przykłademzastosowania procesu dyskontowania jest ustalenie wysokości kwoty, jaką powinno sięwpłacić do banku oferującego oprocentowanie w wysokości k, by po n okresach otrzymaćwkład o określonej wysokości. FVnWzór: PV  , gdzie: PV – wartość bieżąca 1  k nWartość obecna PV jest uzależniona od wielkości kwoty jaką mamy zgromadzić lub otrzymać FVn,stopy procentowej k, długości okresu inwestowania i częstości kapitalizacji odsetek. Im wyższajest wartość FV i im niższe pozostałe czynniki, tym wartość obecna jest większa. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 39
  • 40. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |DefinicjeSP 1. Ile wynosi wartość obecna {PV} jeśli wartość przyszła po rokupierwszym {FV1} wyniesie 1000 złotych a stopa dyskontowa kwynosi 5%?k – odpowiada alternatywnemu kosztowi kapitału finansującegodane działanie.PV = 1000 / 1,05 = 952 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 40
  • 41. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności | Definicje Wartość przyszła i wartość obecna renty finansowej Wartość przyszła rentyWartość przyszłą renty zwykłej oblicza się przez sumowanie kolejnychprzepływów na koniec okresu kapitalizacji. Wyraża to wzór: n (1  k ) n  1 FVAn  PMT   (1  k ) ( nt )  PMT  t 1 kgdzie: FVAn – przyszła wartość renty (Future Value of Annuity) po n okresach Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 41
  • 42. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności |Definicje SP 1. Jaka kwota zostanie zgromadzona w ciągu pięciu lat, jeżeli projekt generuje 1000 złotych na koniec każdego kwartału, a oprocentowanie to 4% w skali roku? FVA20 = 1000 × [(1,01)20 – 1] / 0,01 = 22019 SP 2. Jakiej wielkości FCF powinny być generowane w ciągu 5 lat na koniec każdego miesiąca, jeżeli musi być zgromadzone 20000, a oprocentowanie w wysokości 6% w skali roku? FVAn PMT  FCF  1 k n 1  20 000 / [(1,00560  1) / 0,005]  287 k Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 42
  • 43. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności | DefinicjeWartość obecna rentyWartość obecna renty, jest zaktualizowaną wartością ciągu przepływów pieniężnych, którenastąpią w przyszłości. Inaczej mówiąc, jest to kwota, jaką należałoby wpłacić na rachunek okonkretnej stopie procentowej, aby zagwarantować stałe i regularne wypłaty o wymaganejwielkości. Wysokość tej kwoty oblicza się ze wzoru: 1 1  1  n PVAn  PMT    PMT   1   (1  k ) n   t 1 (1  k ) t k   Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 43
  • 44. POMIAR RYZYKA: Ryzyko a warunki realizacji projektów inwestycyjnych –podejmowanie decyzji inwestycyjnych w warunkach niepewności i zmienności | DefinicjeSP 1. Jakiej wielkości kwocie (obecnej) odpowiada ciąg comiesięcznych FCF = 1650 przez 3 lata?Oprocentowanie w skali roku wynosi 6%. Pierwsza płatność nastąpi miesiąc po dokonaniu obliczeń. 1  PVAn  FCF   1  1    [1650 / 0,005]  1  1 / 1,005  54237 k  (1  k ) n  36     SP 2. Początkowy nakład inwestycyjny netto to 180 000. Koszt kapitału to 12% w stosunku rocznym. Wolne przepływy pieniężne są generowane co miesiąc. Inwestycja ma trwać 20 lat przy równych FCF generowanych na koniec każdego miesiąca. Ile powinna wynosić pojedynczy FCF? k 180 000  1% FCF  PVAn    2 583 1 1 1 1 1  k n 1,01120 gdzie: k – stopa dyskontowa odpowiadająca okresowi [jeśli płatność miesięczna, to jest to 1/12 część rocznej stopy. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 44
  • 45. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Czynniki i źródła ryzyka Czynniki ryzyka to zjawiska, mogące wystąpić z wysokim prawdopodobieństwem i mogące oddziaływać na poziom opłacalności projektów inwestycyjnych. Podstawowe źródła ryzyka to czynniki:  makro-, mezo- i mikrogospodarcze . Na poziomie makro związane są z sytuacją ogólnogospodarczą kraju i stosunków międzynarodowych:  stan gospodarki (recesja, czy dobra koniunktura; inflacja, polityka monetarna, fiskalna, legislacyjna, celna; sytuacja społeczna, itp.) Czynniki mezogospodarcze odnoszą się do danej branży / danego sektora, w którym realizowany jest projekt lub inwestycja. Analizę sektorową ma na celu wykazanie kluczowych uwarunkowań lokalnych, stopnia innowacyjności, energochłonności i mobilności, szans wejścia i wyjścia, dywersyfikacji produkcji, itp. Czynniki mikrogospodarcze dotyczące uwarunkowań wewnątrz podmiotu realizującego projekt inwestycyjny. Do ukazania specyfiki działalności operacyjno- finansowej, stosuje się analizy sytuacyjno-finansowe podmiotu. Te trzy główne źródła ryzyka pozwalają na wyróżnienie rodzajów ryzyka w inwestowaniu. [źródło: B.Nita, Zarządzanie ryzykiem projektów inwestycyjnych, w Rachunkowość w zarządzaniu ryzykiem w przedsiębiorstwie] 45 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 46. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tymryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka:systematyczne i specyficzne Ryzyko systematyczne: wywołane ogólnymi warunkami gospodarowania (rynkowymi, branżowymi, politycznymi, społecznymi, prawnymi), dotyczące wszystkich przedsięwzięć inwestycyjnych realizowanych w danym regionie/kraju. Podmioty realizujące projekty inwestycyjne nie mają na ogół na nie bezpośredniego wpływu:  ryzyko finansowe (ryzyko walutowe, ryzyko stopy procentowej, ryzyko inflacji), ryzyko polityczne, prawne, regionalne i branżowe. Ryzyko specyficzne tkwi w samym przedsięwzięciu inwestycyjnym i jest odmienne dla każdego z projektu inwestycyjnego. Zależy od cech charakterystycznych dla danego projektu inwestycyjnego. Źródłem tego ryzyka są czynniki wewnętrzne projektu i mikro. W celu zmniejszenia ryzyka systematycznego dąży się do uwzględnienia dywersyfikacji w projektach:  ryzyko techniczne, marketingowe, efektywnościowe, itp.[źródło: M.Pasternak, http://mfiles.pl/pl/index.php/Kategoryzacja_czynnik%C3%B3w_ryzyka ] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 46
  • 47. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka: projektu, przedsiębiorstwa i właścicieli  Ryzyko projektu inwestycyjnego to ryzyko nieukończenia, niezrealizowania projektu w określonym czasie i zgodnie z przyjętymi zasadami. Wynika ono ze skali trafności założeń technicznych, założeń ekonomiczno-finansowych projektu inwestycyjnego.  Rodzaj ryzyka zależy od rodzaju projektu. Większe ryzyko jest przy inwestycjach nowych, a mniejsze przy inwestycjach modernizacyjnych.  Ryzyko przedsiębiorstwa i ryzyko właścicieli różnią się od ryzyka projektu inwestycyjnego. Ryzyko przedsiębiorstwa zależy od relacji między korzyściami z realizacji danego projektu, a korzyściami związanymi z eksploatowania majątku tego przedsiębiorstwa.  Ryzyko właścicieli jest związane z ryzykiem systematycznym i ich alternatywnymi możliwościami lokaty kapitału w innych projektach.  Ryzyko pojedynczego projektu oddziałuje na ryzyko przedsiębiorstwa, a to z kolei na ryzyko właścicieli. [źródło: M.Pasternak, http://mfiles.pl/pl/index.php/Kategoryzacja_czynnik%C3%B3w_ryzyka ] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 47
  • 48. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka: operacyjne a finansowe RYZYKO OPERACYJNE to ryzyko wynikające ze struktury aktywów projektu inwestycyjnego. Jest tym większe im większy jest udział aktywów trwałych. Wyznacznikiem dźwignia operacyjna, natomiast miarą jest odchylenie standardowe miar opłacalności projektu. Na r.o. wpływa:  (a) zmienność popytu (większej stabilności popytu na wyroby gotowe przedsiębiorstwa, przy innych parametrach nie zmienionych, towarzyszy niższe r.o.),  (b) poziom kosztów stałych (większemu udziałowi kosztów stałych w strukturze kosztów przedsiębiorstwa towarzyszy wyższe r.o.),  (c) zmienność cen sprzedaży (większej zmienności cen sprzedaży towarzyszy wyższe r.o.),  (d) zmienność kosztów,  (e) swobody w ustalaniu cen sprzedaży (im bardziej ta swoboda jest ograniczona, r.o. jest wyższe). RYZYKO FINANSOWE to wynika ze sposobu finansowania projektu inwestycyjnego. O poziomie r.f. stanowi struktura kapitału projektu inwestycyjnego. R.f. jest tym większe im większy jest udział kapitału obcego, tym poziom r.f. jest większy. Podstawowym wyznacznikiem r.f. jest dźwignia finansowa. R.f. jest określone wzorem: FR = s(ROEL) – s(ROEU),  gdzie: FR – r.f., s(ROEL) – odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym, s(ROEU) – odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się wyłącznie kapitałem własnym, ROE – miara powodzenia projektu inwestycyjnego (tu: rentowność kapitału własnego). R.f. jest różnicą ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym i ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się jedynie kapitałem własnym. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 48
  • 49. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka: operacyjne a finansowe  RYZYKO OPERACYJNE to ryzyko wynikające ze struktury aktywów projektu inwestycyjnego. Jest tym większe im większy jest udział aktywów trwałych. Wyznacznikiem dźwignia operacyjna, natomiast miarą jest odchylenie standardowe miar opłacalności projektu. Na r.o. wpływa:  (a) zmienność popytu (większej stabilności popytu na wyroby gotowe przedsiębiorstwa, przy innych parametrach nie zmienionych, towarzyszy niższe r.o.),  (b) poziom kosztów stałych (większemu udziałowi kosztów stałych w strukturze kosztów przedsiębiorstwa towarzyszy wyższe r.o.),  (c) zmienność cen sprzedaży (większej zmienności cen sprzedaży towarzyszy wyższe r.o.),  (d) zmienność kosztów,  (e) swobody w ustalaniu cen sprzedaży (im bardziej ta swoboda jest ograniczona, r.o. jest wyższe).  RYZYKO FINANSOWE to wynika ze sposobu finansowania projektu inwestycyjnego. O poziomie r.f. stanowi struktura kapitału projektu inwestycyjnego. R.f. jest tym większe im większy jest udział kapitału obcego, tym poziom r.f. jest większy. Podstawowym wyznacznikiem r.f. jest dźwignia finansowa. R.f. jest określone wzorem: FR = s(ROEL) – s(ROEU),  gdzie: FR – r.f., s(ROEL) – odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym, s(ROEU) – odchylenie standardowe ROE przedsiębiorstwa finansującego się wyłącznie kapitałem własnym, ROE – miara powodzenia projektu inwestycyjnego (tu: rentowność kapitału własnego).  R.f. jest różnicą ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się kapitałem obcym i ryzyka przedsiębiorstwa finansującego się jedynie kapitałem własnym.  [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 49
  • 50. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka: klimatyczne  RYZYKO KLIMATYCZNE, wynika z wpływu na realizację projektu inwestycyjnego cyklicznych zmian klimatu (np. opłacalna budowa winnic w ciepłym średniowieczu była projektem nieopłacalnym w zimnym odrodzeniu).  O ryzyku klimatycznym można mówić tylko wtedy gdy zakładamy, że da się je zmierzyć. Jeśli mamy do czynienia z niemierzalnymi zmianami klimatycznymi – mówić można o niepewności klimatycznej a nie o ryzyku.  [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 50
  • 51. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe,klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka: powodziowe  Ryzyko powodziowe - połączenie: prawdopodobieństwa wystąpienia powodzi oraz związanych z powodzią potencjalnych konsekwencji dla zdrowia ludzkiego, środowiska oraz działalności gospodarczej.  O ryzyku powodziowym można mówić tylko wtedy gdy zakładamy, że da się je zmierzyć. Jeśli mamy do czynienia z niemierzalnymi zagrożeniami powodzią – mówić można o niepewności powodziowej a nie o ryzyku.  Zarządzanie ryzykiem powodziowym:  Budowanie świadomości społecznej istnienia obszarów o danym poziomie ryzyka.  Dążenie do optymalnego sposobu przygotowania się do zagrożenia.  Maksymalnie skuteczny i uzasadniony ekonomicznie dobór metod technicznych i nietechnicznych w prewencji, reagowaniu i likwidacji skutków powodzi.  Integracja działań wszystkich szczebli zarządzania zagrożeniami [źródło: A.Wójcik, T.Cywiński www.sir-katowice.pl/Inne%20doku/przeciwpowodziowe.pps] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 51
  • 52. POMIAR RYZYKA: Identyfikacja czynników ryzyka – jego źródła i rodzaje, w tym ryzyko finansowe, klimatyczne, powodziowe i środowiskowe | Rodzaje ryzyka: środowiskowe RYZYKO ŚRODOWISKOWE, wynika z wpływu jaki na środowisko ma realizowany projekt inwestycyjny. O ryzyku środowiskowym można mówić tylko wtedy gdy zakładamy, że da się je zmierzyć. Jeśli mamy do czynienia z niemierzalnymi konsekwencjami dla środowiska – mówić można o niepewności środowiskowej a nie o ryzyku. Zagrożenie dla środowiska to „negatywna” część ryzyka środowiskowego. Źródłem powodującym powstanie ryzyka środowiskowego jest działalność inwestycyjna powodująca wprowadzanie substancji lub innych zmian, np. hałas, promieniowanie, itp. do powietrza, wód i gleb. Charakterystyką ryzyka środowiskowego jest przewidywanie występowania oddziaływań na środowisko. Identyfikacja szans lub zagrożeń dla środowiska polega na ocenie skutków dla zdrowia, wywołanych narażeniem na substancje chemiczne, działające okresowo lub chronicznie. Ocena wpływu projektu inwestycyjnego na środowisko to zespół działań, zawierający identyfikację niebezpieczeństwa, ocenę oddziaływania, ocenę ekspozycji i charakterystykę ryzyka. Celem oceny jest określenie, jaki wpływ na środowisko naturalne i ludzi ma (lub będzie miał) dany projekt inwestycyjny. [źródło: Sobczyk W. 2008. Ryzyko środowiskowe związane z działalnością sektora rolnego (badania wstępne na przykładzie fermy drobiu i wytwórni pasz w Klimontowie). Inżynieria Rolnicza. Nr 5 (103). s. 259-266] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 52
  • 53. POMIAR RYZYKA: Obszary niepewności: czynniki sukcesu i czynniki ryzyka | NIEPEWNOŚĆ (ang. uncertainty) – jest to sytuacja w której nie można określić, jakie elementy składają się na daną sytuację, jaka jest wartość tych elementów lub jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia. N. Najczęściej występuje w przypadku problemów o znacznym stopniu złożoności nie znanych z przeszłości. N. może być subiektywna (odczuwana jedynie przez podejmującego działanie) lub obiektywna. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] CR – wpływy / korzyści KOSZTY (CE = FC + VC) NAKŁADY (CAPEX & NWC) KOSZTY KAPITAŁÓW (CC = (E/(D+E))*ke+(D/(D+E))*(1-T)*kd Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 54. POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzykaRYZYKO (ang. risk) – jest to sytuacja, w której co najmniej jeden zelementów składających się na warunki w których podejmowana jestdecyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tegonieznanego elementu. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004]CR – wpływy / korzyściKOSZTY (CE = FC + VC)NAKŁADY (CAPEX & NWC)KOSZTY KAPITAŁÓW(CC = (E/(D+E))*ke+(D/(D+E))*(1-T)*kd
  • 55. POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzykaRYZYKO to sytuacja, w której co najmniej jeden ze elementów składających się na warunki w których podejmowana jestdecyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tego nieznanego elementu. O warunkach r. możnamówić tylko wtedy, gdy znane doświadczenia z przeszłości dotyczące analogicznych zdarzeń mogą być porównywane z obecnąsytuacją. Problemy decyzyjne występujące w warunkach r. mogą być rozwiązywane przy wykorzystaniu rachunkuprawdopodobieństwa lub metod statystycznych. R., także odnosi się do decyzji, a dokładniej do działania podjętego w jejwyniku. Na r. decyzji inwestycyjnej wpływają: r. wynikające z niepewności natury i r. wynikające ze stosunku inwestora do r.Istnieją dwa podejścia do r. rozumianego z punktu widzenia jego efektów. W pierwszym określa się r. jako możliwośćponiesienia szkody lub straty (traktując r. jako zagrożenie). W drugim r. traktuje się jako możliwość wystąpienia efektudziałania niezgodnego z oczekiwaniami – efekt ten może być gorszy lub lepszy od oczekiwanego, a co za tym idzie r.traktowane jest jako zagrożenie lub szansa. W zależności od źródła, mówić można o różnych rodzajach r.: r. stopyprocentowej, r. walutowe (kursowe), r. siły nabywczej (wynikające z inflacji), r. rynku, r. niedotrzymania warunków, r.zarządzania, r. operacyjne, r. finansowe, r. płynności, r. bankructwa, r. zmiany ceny (wynikającej z okresu posiadania, anie z inflacji), r. reinwestowania, r. wykupu na żądanie, r. zamienności, r. polityczne, r. wydarzeń, r. intelektualne, r. modeluzarządzania ryzykiem itp. Pomiaru r. dokonuje się przede wszystkim na podstawie miar statystycznych oceniającychzmienność danych wejściowych i wrażliwość wyników na ich zmiany.[źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004]
  • 56. W zależności od źródła, mówić można o różnych rodzajach ryzyka:r. stopy procentowej,r. walutowe (kursowe),r. siły nabywczej (wynikające z inflacji),r. rynku,r. niedotrzymania warunków,r. zarządzania,r. operacyjne,r. finansowe,r. (braku) płynności,r. bankructwa,r. zmiany ceny (wynikającej z okresu posiadania, a nie z inflacji),r. reinwestowania,r. wykupu na żądanie,r. zamienności,r. polityczne,r. wydarzeń,r. intelektualne,r. modelu zarządzania ryzykiem itp.Pomiaru r. dokonuje się przede wszystkim na podstawie miarstatystycznych oceniających zmienność danych wejściowych i wrażliwośćwyników na ich zmiany. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004] Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 57. POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzyka CC = D/(D+E)*kd*(1-T)+ E/(D+E)*ke k E  k RF    (k M  k RF ) * L    L  (1  sz) * L  D  L  U 1  1  TC    E Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 58. POMIAR RYZYKA: Jakościowy i ilościowy pomiar ryzykaRYZYKO (ang. risk) – jest to sytuacja, w której co najmniej jeden zelementów składających się na warunki w których podejmowana jestdecyzja, jest nieznany, lecz znane jest prawdopodobieństwo wystąpienia tegonieznanego elementu. [źródło: G.Michalski, Leksykon zarządzania finansami, CHBeck, Warszawa 2004]CR – wpływy / korzyściKOSZTY (CE = FC + VC)NAKŁADY (CAPEX & NWC)KOSZTY KAPITAŁÓW(CC = (E/(D+E))*ke+(D/(D+E))*(1-T)*kd
  • 59. POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych i symulacyjnych Badanie ryzyka projektu  Metody symulacyjne:  Analiza scenariuszy  Analiza wrażliwości  Metody probabilistyczno-statystyczne:  Współczynnik zmienności  Równoważnik pewności  Stopa dyskonta uwzględniająca ryzyko  Analiza drzew decyzyjnych  Analiza Monte Carlo Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 59
  • 60. POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych i symulacyjnych Metody probabilistyczno-statystyczne  Współczynnik zmienności: 1 n   xt  x n t 1   2 vx  x Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 60
  • 61. POMIAR RYZYKA: Zastosowanie metod probabilistyczno-statystycznych  równoważnik pewności: at  CFt n NPVRF  t 0 (1  k RF ) t  stopa dyskonta uwzględniająca ryzyko: n CFt NPVRF  t 0   RADR  t 1 RADR  kRF   x kM  k RF  Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 61
  • 62. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Kryteria decyzyjne  ocena projektów inwestycyjnych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 63. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Okres zwrotu  to przedział czasu, w którym przychody netto z inwestycji pokryją koszt inwestycji, czyli jest to oczekiwana liczba lat konieczna do odzyskania nakładów inwestycyjnych.  im mniejszy okres zwrotu, tym lepiej. Aby było możliwe podjęcie decyzji o realizacji lub odrzuceniu projektu w oparciu o to kryterium, potrzebne jest wcześniejsze ustalenie krytycznego (największego dopuszczalnego) okresu (PBk). Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 63
  • 64. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Kt PB  r( n1)  gdzie: r(n-1) – rok przed zakończeniem spłaty, Kt – niepokryty koszt na początku roku w którym następuje spłata, CFt CFt – przepływy pieniężne w roku w którym następuje spłata. Studium przypadku. Jaki będzie okres zwrotu i który z projektów powinien być realizowany, przez przedsiębiorstwo Delta jeśli PBk = 4,3 roku? Przepływy pieniężne związane z projektami A i B są następujące: FCF0 FCF1 FCF2 FCF3 FCF4 FCF5 A – 1 387 – 1 071 463 254 1 451 3 222 B – 4 000 3 600 1 420 330 10 230 Projekty mogą być: • niezależne, • komplementarne, • wzajemnie wykluczające się. 64 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 65. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Okres zwrotu – obliczenia sp1 0 1 2 3 4 5 CF0 CF0+ CF1 CF0+ CF1+ CF2 CF0+ CF1+ CF2+ CF3 CF0+ CF1+ CF2+ CF3+ CF4 CF0+ CF1+ CF2+ CF3+ CF4+ CF5 A – 1 387 – 2 458 – 1 995 – 1 741 – 290 2 932 B – 4 000 – 400 1 020 1 350 1 360 1 590  1 387  1 071  463  254  1451 290 PB A  4   4  4,09 3 222 3 222  4000  3600 400 20 PBB  1   1  1  1,28 1420 1420 71 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 65
  • 66. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zdyskontowany okres zwrotu DKt DPB  r( n1)  DCFt gdzie: DPB – zdyskontowany okres zwrotu, DKt – zdyskontowany niepokryty koszt na początku roku w którym następuje spłata, DCFt – zdyskontowany strumień pieniężny w roku w którym następuje spłata. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 66
  • 67. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zdyskontowany okres zwrotu studium przypadku Studium przypadku. Ile będzie wynosił zdyskontowany okres zwrotu DPB, i który z projektów powinien być realizowany przez przedsiębiorstwo Delta? Wiadomo, że PBk = 2,3 roku, stopa dyskontowa reprezentująca alternatywny koszt kapitału wynosi 14,2%? Przepływy pieniężne związane z projektami A i B są następujące: | CF0 | CF1 | CF2 | CF3 | CF4 | CF5 A | – 1 387 | – 1 071 | 463 | 254 | 1 451 | 3 222 B | – 4 000 | 3 600 | 1 420 | 330 | 10 | 230 Projekty mogą być:  niezależne,  komplementarne,  wzajemnie wykluczające się. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 67
  • 68. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych 0 1 2 3 4 5 CF0  1,142  CF0  1,142  CF1 CF CF0  1CF1  1,CF2 2  CF0  1CF1  1,CF2 2  1 CF0  1CF1 ,142 CF0 ,142  1,CF2 2  1,1423 CF 142 ,142 142  1,1422  1,CF3 3  1,CF4 4 3 CF 2  1,CF3 3  1,CF4 4  1,CF5 5 142 142 142 142 142 142 A – 1 387 – 2 325 – 1 970 – 1 799 – 946 713 B – 4 000 – 848 241 463 469 587 1 071 463 254 1451  1 387     1,142 1,142 2 1,142 3 1,142 4 946 DPB A  4   4  4,57 3 222 1659 1,1425 3 600  4 000  1,142 848 DPBB  1   1  1,78 1 420 1089 1,142 2 68
  • 69. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych NPV Wartość zaktualizowana netto (NPV - Net Present Value), umożliwia ustalenie obecnej wartości wpływów i wydatków pieniężnych związanych z ocenianym przedsięwzięciem. W celu jej wyznaczenia należy: znaleźć wartość zdyskontowaną wszystkich przepływów pieniężnych (wpływy i wypływy dyskontuje się za pomocą stopy procentowej będącej odzwierciedleniem kosztu kapitału), zsumować zaktualizowane przepływy pieniężne. Wynik sumowania traktuje się jako NPV projektu. Jeśli NPV > 0, wtedy projekt może być realizowany, a gdy NPV < 0 to nie powinno się go wdrażać. Wartość NPV to zaktualizowane na moment dokonywania oceny, korzyści jakie przedsiębiorstwu może przynieść realizacja projektu. Metoda NPV uwzględnia prawidłowo przepływy pieniężne, również niekonwencjonalne, przez cały okres życia projektu. Uwzględnia wpływ czasu na wartość pieniądza, i informuje w bezpośredni sposób o tym, jaki wpływ ma projekt na wartość przedsiębiorstwa. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 69
  • 70. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych NPV c.d. n CF1 CFn CFt NPV  CF0   ...   (1  k )1 (1  k ) n t 0 (1  k ) t  Posługiwanie się kryterium NPV do oceniania projektu przedstawia się następująco:  jeśli NPV < 0, to projekt jest niekorzystny,  jeśli NPV = 0, to projekt nie jest korzystny,  jeśli NPV > 0, to projekt jest korzystny.  Stopę dyskontową k, w metodzie NPV definiuje się:  jako minimalną stopę zwrotu z przedsięwzięcia (jej niezrealizowanie pociąga za sobą spadek wartości przedsiębiorstwa), albo:  jako stopę zwrotu możliwą do uzyskania na rynku (w wyniku inwestowania w projekty o ryzyku zbliżonym do ryzyka projektu badanego), albo:  jako koszt kapitału koniecznego do sfinansowania projektu o znanym ryzyku. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 70
  • 71. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnychNPV c.d. SP1. Przedsiębiorstwo rozważa do realizacji dwa projekty X i/lub Y. Wiadomo, że oba charakteryzują się zbliżonym poziomem ryzyka i stopa kosztu kapitału finansującego te przedsięwzięcia to 8%. Przepływy pieniężne związane z tymi projektami są następujące:X: FCF0 = -1500, FCF1 = 1400, FCF2 = 300.Y: FCF0 = -1500, FCF1 = 300, FCF2 = 1400. Jaka decyzja powinna zostać podjęta, jeśli wiadomo, że: [a] jeśli projekty są wzajemnie wykluczające się [b] jeśli projekty są komplementarne (wówczas stopa kosztu kapitału realizacji kompletu wzrośnie o 3 punkty %, a przepływy pieniężne po roku 1 będą o 5% wyższe a po 2 roku będą wyższe o 10%). [c] jeśli projekty są niezależne Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 71
  • 72. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych 1400 300NPVx  1500   2  53,5  0 1,08 1,08 300 1400NPV y  1500   2  21,95  0 1,08 1,08 1700 1,05 1700 1,1 NPVx  y  3000   2  125,8  0 1,11 1,11 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 73. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza scenariuszy Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 74. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza scenariuszy Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 75. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza punktu progowego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 76. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza punktu progowego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 77. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Analiza wrażliwościAnaliza wrażliwości to rozwinięcie analizy punktu progowego,sprawdzamy jak zmiany o +/- określone odchylenie (np. trzykrotne SD)wpłyną na opłacalność realizowanego projektu. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 78. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 79. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko”
  • 80. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Typy powiązań między projektami Jeśli projekty są niezależne, należy realizować wszystkie korzystne. Jeśli projekty są komplementarne, należy ocenić komplet projektów jak jeden większy projekt o swoim odrębnym poziomie ryzyka i koszcie kapitału finansującego. Jeśli projekty są nawzajem wykluczające się, spośród korzystnych należy do realizacji wybrać najlepszy Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 80
  • 81. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnychWykres NPV Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 81
  • 82. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych IRR Wewnętrzna stopa zwrotu w sposób bezpośredni mówi nam o tym, jaką badany projekt ma stopę rentowności. Przedsięwzięcie inwestycyjne korzystne może być tylko wtedy, gdy jego IRR przewyższa koszt kapitału finansującego realizację tego przedsięwzięcia. NPV1  k2  k1  IRR*  k1  , NPV1  NPV2 SP 2: dla projektów X i Y należy oszacować IRR i podjąć decyzję o ich ew. realizacji. 82
  • 83. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnychIRR – kiedy nie stosować  Jeśli przedsięwzięcie charakteryzuje się niekonwencjonalnymi przepływami pieniężnymi, należy stosować tylko NPV  Przepływy niekonwencjonalne – to takie, które w całym okresie życia projektu nie mają jednej „zmiany znaku” przepływów. SP3: Inwestycja W po zakończeniu wymaga dość kosztownej likwidacji – z powodu jej ew. negatywnego wpływu na środowisko po zakończeniu eksploatacji: W: FCF0 = -500, FCF1 = 900, FCF2 = 300, FCF3 = -784. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 83
  • 84. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Wolne przepływy pieniężne FCFt  NOPATt  NCEt  Capex  NWC, (1) Przychody ze sprzedaży (CR) (2) Operacyjne koszty stałe bez amortyzacji (FC)gdzie: (3) Operacyjne koszty zmienne (VC)FCFt – przepływy pieniężne w okresie t, (4) Koszty bezwydatkowe (NCE)NOPATt – zysk bez (5) Zysk przed odsetkami i opodatkowaniem uwzględnienia finansowych przepływów z okresu t, (EBIT) = (1) – (2) – (3) - (4)NCE = głównie Dept – (6) Podatek (TAX) = T (5) amortyzacja (depreciation) w (7) Operacyjny zysk netto po opodatkowaniu (NOPAT) = okresie t, = (5)–(6)ΔNWCt – przyrost kapitału (8) Koszty bezwydatkowe (NCE) obrotowego netto (Net Working Capital) w okresie t. (9) Przyrost kapitału obrotowego netto (Δ NWC)Capext – przyrost nowych (10) Przyrost wydatków inwestycyjnych (Capex) długoterminowych inwestycji rzeczowych w majątek (11) Wolne przepływy pieniężne operacyjny przedsiębiorstwa (FCF) = (7) + (8) – (9) – (10) 84
  • 85. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnychPrzyrostowe FCF Zasada 1: Przy szacowaniu wolnych przepływów pieniężnych generowanych przez inwestycję bardzo istotna jest umiejętność uwzględniania jedynie przyrostowych przepływów pieniężnych. Są to takie przepływy, które są bezpośrednim skutkiem podjęcia realizacji analizowanego przedsięwzięcia inwestycyjnego. Przepływy przyrostowe to różnica przepływów pieniężnych jakie generować będzie przedsiębiorstwo po wprowadzeniu do realizacji analizowanego projektu i przepływów, które przedsiębiorstwo generowałoby jeśli analizowany projekt nie byłby przyjęty. Zasadę tę przedstawia wzór: FCFt  p   FCFt  f  p   FCFt  f  Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 85
  • 86. Przyrostowe FCFPOMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 86
  • 87. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnych Zasady szacowania FCF Zasada 2. Ocena opłacalności projektu powinna bazować na przepływach pieniężnych. Nie nadaje się do tego zysk w sensie księgowym. Zysk księgowy bierze pod uwagę nie tylko rzeczywiste przepływy pieniężne, ale także kategorie czysto kalkulacyjne. Na przykład przy wyznaczaniu zysku netto jako koszt jest uwzględniana amortyzacja. Amortyzacja odzwierciedla zużycie nabytego wcześniej majątku, i nie jest rzeczywistym wypływem środków pieniężnych. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 87
  • 88. POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowaprojektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnychFCFZasada 3. Szacując przyrostowe przepływy pieniężne trzebaodseparować konsekwencje decyzji operacyjnych od tych, którewiążą się z finansowaniem przedsięwzięcia.Dlatego w przepływach pieniężnych nie uwzględnia sięprzepływów związanych z kapitałem obcym, pozyskaniemkapitału własnego, odsetkami, wypłatą dywidend, spłatą kapitałuobcego itd. Konsekwencje decyzji związanych z finansowaniem projektu uwzględnia się w stopie dyskonta odzwierciedlającej koszt pozyskania kapitału. Nie przestrzeganie tej zasady jest poważnym błędem, ponieważ skutki decyzji finansowych są uwzględnione w rachunku inwestycyjnym dwukrotnie. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 88
  • 89. FCF: koszty utopione POMIAR RYZYKA: Pomiar ryzyka w procesie analizy finansowej – ocena finansowa projektu w warunkach ryzyka | Interpretacja kluczowych kryteriów decyzyjnychZasada 4. Przy szacowaniu przyrostowych przepływów pieniężnych należy pominąć kosztyutopione (sunk costs), czyli wszystkie nakłady poniesione przed podjęciem decyzji o przyjęciuprojektu. Koszty te zostały poniesione niezależnie od tego, jaka będzie ostateczna decyzja. Niemogą być już odzyskane. SP3: Badania przedinwestycyjne (poszukiwanie i wycena kopalin) X prowadzone przez 6 lat, kosztowały 400 000 w pieniądzu z końca 2011. W związku z tymi poszukiwaniami i badaniami, konieczne jest ponoszenie przez następne 5 lat po ich zakończeniu, kosztów na poziomie 30 000 rocznie – niezależnie od tego, czy przedsiębiorstwo rozpocznie wydobycie czy też nie. Badania złóż zakończono pod koniec drugiej połowy 2011 roku. Zarząd zastanawia się nad rozpoczęciem wydobycia ze złoża X, które ma rozpocząć się pod koniec 2011 roku, a jego skutki i wynikające z niego przepływy będą trwać 5 lat. Inwestycja wymaga nakładu początkowego 1000000 a następnie corocznie, przez 5 lat, będzie charakteryzowała się następującymi parametrami: CR = 2000000, FC = 1000000, VC = 800000, NCE=Dep.=600000, CC=koszt kapitału 20%, podatek 19%. Oceń inwestycję stosując NPV. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Pomocy Technicznej Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” 89