Niematerialne dziedzictwo kulturowe
Pomorza Wschodniego – stan zachowania,
dokumentacja, problemy badawcze
Anna Kwaśnie...
Zmiany na Pomorzu Wschodnim po 1945 roku
 Ziemie „stare”
• zachowana ciągłość osadnicza i kulturowa,
• zdecydowaną wię...
 Ziemie „nowe”
• wysiedlenie ludności niemieckiej i autochtonicznej
(Słowińcy),
• napływ osadników z różnych regionów ...
Badania NDK Pomorza – charakterystyka
 pierwsze badania prowadzone na dużym i zróżnicowanym
kulturowo obszarze,
 gran...
Cele badań NDK:
 identyfikacja,
 dokumentacja,
 analiza i naukowe opracowanie istniejących przejawów
niematerialneg...
Harmonogram dotychczasowych badań
 2013 rok – badania pilotażowe:
• 265 obszernych wywiadów kwestionariuszowych,
• 140...
Zagadnienia i tematy badań
1. Tradycje i przekazy ustne; opowieści, legendy, pamięć zbiorowa.
2. Żarty, dowcipy, pozdrow...
Wstępne wyniki badań NDK Pomorza
 Ziemie „stare”
• Folklor słowny, czyli legendy, opowiadania związane z
miejscowościa...
 ginące zwyczaje;
 psoty noworoczne;
 dyngus „suchy” i „mokry”;
• Zwyczaje rodzinne
 „polterabend” – coraz okazals...
• Zwyczaje religijne i miejsca kultu
bogata sfera praktyk związanych z religią (święcenia ziół, kredy,
wody);
nabożeń...
Wstępne wyniki badań – cd.
Ziemie „nowe”
 niematerialne dziedzictwo kulturowe ma charakter :
• wyspowy i mozaikowy,
•...
 Zwyczaje religijne i miejsca kultu
• mniejsze niż na ziemiach „starych” znaczenie praktyk religijnych;
mniejszy autory...
 Zwyczaje rodzinne
• polterabend – mniej popularny, niż na ziemiach „starych”;
• stawianie bram weselnych – powszechne;...
➢ Wiedza ludowa
• meteorologia ludowa – rzadko, tylko w starszym pokoleniu
• wiara w uroki – rzadko deklarowana
Porozumienie dotyczące dokumentowania, badania i
upowszechniania wiedzy o NDK
W dniu 9 października 2014 r. Marszałek Wo...
Sygnatariusze listu intencyjnego zobowiązali się między innymi do:
• zainicjowania i zrealizowania szerokiego programu ba...
• wspierania lokalnych i środowiskowych inicjatyw oraz
przedsięwzięć, mających na celu odnowę, rewitalizację, adaptację
...
Działania związane z niematerialnym dziedzictwem
kulturowym – dylematy, wyzwania, pytania
 Niematerialne dziedzictwo ku...
 NDK i zmiana kulturowa
Jerzy Szacki: Złudną jest wiara w możliwość dochowania in toto
wierności „ojcom”, ponieważ wyma...
 NDK i koncepcja tradycji wynalezionej
• Eric Hobsbawm zwrócił uwagę na to, że niektóre tradycje uważane
są za prastare...
Kiedy najczęściej mamy do czynienia z wymyślaniem tradycji?
• gdy dochodzi do intensywnych przemian społeczeństwa, które ...
Jakie pożytki płyną z badania tradycji wymyślonych?
Wymyślone tradycje:
• to symptomy, wskaźniki problemów i przemian, k...
• Szacki odwołując się do koncepcji tradycji wynalezionej, uważał, że z
idei tej wynika, iż o tym, czy coś uznaje się za ...
Tradycja jest zatem pewną społeczną konstrukcją, która stale
podlega zmianom oraz nie jest „przeźroczysta” i niewinna
id...
 Rola etnologów?
• Co jest zatem rolą etnologów w działaniach związanych z niematerialnym
dziedzictwem kulturowym? Czy ...
 Czy ochrona to „uśmiercanie”?
Lech Mróz: Rozumiem, że skoro chroni się kulturę narodową, to tworzy się
odpowiedni reje...
 Dziedzictwo niematerialne a wieś
• Ciągle pokutuje przekonanie, że dziedzictwo niematerialne ma
pochodzenie wyłącznie ...
 Dziedzictwo niematerialne a globalizacja i unifikacja
• Często przeciwstawia się dziedzictwo, tradycję globalizacji i
...
 Niematerialne dziedzictwo kulturowe a zapominanie
• Co z tymi elementami kultury, które zostały zapomniane? Czy należy ...
 Rola muzeów etnograficznych
• Interesującą kwestią wydaje się być także rola muzeów, w tym
muzeów etnograficznych, w d...
 Kontekst pomorski – kolejne tematy do dyskusji
Te wszystkie pytania, wątpliwości bez trudu dadzą się przełożyć na
kont...
• Jak na Pomorzu przebiegają procesy „odpominania”, odtwarzania,
kreowania, wymyślania i kontynuowania tradycji, niemater...
• Czy – biorąc pod uwagę również przemiany, jakie dokonały się na
Pomorzu w ciągu XX wieku – jesteśmy w stanie wskazać el...
Prezentacja niematerialne
of 34

Prezentacja niematerialne

Pomorska Debata o Kulturze - debata 3
Published on: Mar 4, 2016
Published in: Education      
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Prezentacja niematerialne

  • 1. Niematerialne dziedzictwo kulturowe Pomorza Wschodniego – stan zachowania, dokumentacja, problemy badawcze Anna Kwaśniewska, Katarzyna Kulikowska
  • 2. Zmiany na Pomorzu Wschodnim po 1945 roku  Ziemie „stare” • zachowana ciągłość osadnicza i kulturowa, • zdecydowaną większość stanowi ludność autochtoniczna: Kaszubi, Kociewiacy, Borowiacy, • wyjazd niedużej grupy ludność niemieckiej, napływ osadników z różnych regionów, • migracje Kaszubów na pobliskie przygraniczne tereny ZZ i P – rozszerzenie terytorium etnicznego. Po 1990 r.: • proces ożywienia etnicznego, • symboliczne zaznaczanie trwania i obecności – pomniki, obeliski, tablice upamiętniające, • zainteresowanie językiem – podniesienie kaszubszczyzny do rangi języka regionalnego, • zainteresowanie muzyką i folklorem muzycznym.
  • 3.  Ziemie „nowe” • wysiedlenie ludności niemieckiej i autochtonicznej (Słowińcy), • napływ osadników z różnych regionów Polski, Kresów Wschodnich, Ukraińców przesiedlonych w ramach akcji Wisła w 1947 r., • przerwana ciągłość osadnicza i kulturowa, • dezintegracja, • budowanie „nowego społeczeństwa”. Po 1990 r.: • poszukiwanie i (re)konstrukcja tożsamości, • „odkrycie” i akceptacja dziedzictwa poniemieckiego, • wymyślanie tradycji.
  • 4. Badania NDK Pomorza – charakterystyka  pierwsze badania prowadzone na dużym i zróżnicowanym kulturowo obszarze,  grant MNiSW w ramach NPRH,  obszar badań: 16 powiatów województwa pomorskiego i część ościennych – tucholskiego oraz świeckiego,  planowany czas trwania badań: lata 2013-2016,  zespół badawczy: 8 osób – głównie pracownicy merytoryczni pomorskich muzeów, pracownicy uczelni (UG, UAM),  metody badawcze: wywiady kwestionariuszowe, wywiady pogłębione, obserwacja uczestnicząca,  siatka badawcza: podział na powiaty, gminy, miejscowości,  organizacja badań: badania indywidualne, obozy badawcze z udziałem studentów etnologii UG .
  • 5. Cele badań NDK:  identyfikacja,  dokumentacja,  analiza i naukowe opracowanie istniejących przejawów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza,  refleksja na procesem przemian, porzucania, ale też trwania niektórych elementów dziedzictwa,  przedstawienie wyników w formie opracowań – katalog i monografia,  wskazanie ginących, zagrożonych przejawów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza.
  • 6. Harmonogram dotychczasowych badań  2013 rok – badania pilotażowe: • 265 obszernych wywiadów kwestionariuszowych, • 140 miejscowości objęto badaniami, • ewaluacja.  2014 rok: • kontynuacja badań, • skrócenie kwestionariusza głównego, • autorskie kwestionariusze tematyczne.
  • 7. Zagadnienia i tematy badań 1. Tradycje i przekazy ustne; opowieści, legendy, pamięć zbiorowa. 2. Żarty, dowcipy, pozdrowienia, przezwiska, żartobliwe opowieści o mieszkańcach. 3. Zespoły folklorystyczne, chóry, kapele, orkiestry, stowarzyszenia, organizacje. 4. Zwyczaje i obrzędy doroczne. 5. Zwyczaje rodzinne. 6. Zwyczaje religijne i miejsca kultu. 7. Umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym. 8. Przestrzeń kulturowa; kamienie, drzewa, cmentarze, opowieści z nimi związane, toponimia. 9. Wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata.
  • 8. Wstępne wyniki badań NDK Pomorza  Ziemie „stare” • Folklor słowny, czyli legendy, opowiadania związane z miejscowościami znane są głównie z publikacji, a nie przekazu międzypokoleniowego; • Powszechne znane i używane są przezwiska nadawane „swoim”; przezwiska nadawane „obcym” są znane, ale obecnie używane sporadycznie, np. „Bose Antki”, „Scyzoryki”, „Ukraińcy”, „Niemcy”; • Zwyczaje doroczne: w wielu miejscowościach na Kaszubach funkcjonują zespoły kolędnicze (powiat kartuski, pucki, część kościerskiego i chojnickiego), Kociewie – zespoły funkcjonują sporadycznie (zachowała się pamięć);
  • 9.  ginące zwyczaje;  psoty noworoczne;  dyngus „suchy” i „mokry”; • Zwyczaje rodzinne  „polterabend” – coraz okazalszy (nierzadko tydzień przed weselem, muzyka, poczęstunek „małe wesele”); stawianie bram – powszechne; zwyczaj przychodzenia przebierańców na wesela – zanika; „pusta noc” – praktykowana rzadko i w skróconej formie;
  • 10. • Zwyczaje religijne i miejsca kultu bogata sfera praktyk związanych z religią (święcenia ziół, kredy, wody); nabożeństwa majowe – powszechne; Kaszuby – etnicyzacja religii;
  • 11. Wstępne wyniki badań – cd. Ziemie „nowe”  niematerialne dziedzictwo kulturowe ma charakter : • wyspowy i mozaikowy, • zależy od pochodzenia regionalnego, narodowego i wielkości grupy.  Folklor słowny ,czyli legendy, opowiadania związane z miejscowościami słabo znane za wyjątkiem Smołdzina, Gardny i okolic; • dość powszechny wątek zakopanych skarbów i ich poszukiwania przez dawnych właścicieli (przyjechali i kopali w ogrodzie, pod drzewem); • wymyślanie legend, opowieści – konkursy na legendy, opowieści; • przezwiska nadawane „obcym” są znane, ale obecnie używane rzadko; używa się nazwisk;
  • 12.  Zwyczaje religijne i miejsca kultu • mniejsze niż na ziemiach „starych” znaczenie praktyk religijnych; mniejszy autorytet i większa krytyka księży; • mniej kapliczek, krzyży – wyjątek Kosznajderii, gdzie zachowały się kapliczki niemieckich i polskich katolików; • mniejszy udział w pielgrzymkach.  Przestrzeń kulturowa • wiedza o dawnych cmentarzach – duża część z nich została zniszczona, niektóre uporządkowano i ogrodzono; • przenoszenie resztek nagrobków poniemieckich w pobliże kościołów; • osobliwe drzewa i głazy oraz legendy z nimi związane występują sporadycznie;
  • 13.  Zwyczaje rodzinne • polterabend – mniej popularny, niż na ziemiach „starych”; • stawianie bram weselnych – powszechne; • przychodzenie przebierańców na wesela – rzadkie; • „puste noce” – praktykowane sporadycznie – w miejscowościach zamieszkałych przez ludność kaszubską (pow. lęborski, gm. Cewice).  Umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym • żywa tradycja haftu: kaszubskiego, a także mniej ukraińskiego (pow. chojnicki, słupski, lęborski); • główne ośrodki haftu kaszubskiego znajdują się obecnie poza Kaszubami – Tuchola, Człuchów, Słupsk; • pisanie ikon – w miejscowościach zamieszkałych przez Ukraińców; • inne rzemiosła w stanie szczątkowym.
  • 14. ➢ Wiedza ludowa • meteorologia ludowa – rzadko, tylko w starszym pokoleniu • wiara w uroki – rzadko deklarowana
  • 15. Porozumienie dotyczące dokumentowania, badania i upowszechniania wiedzy o NDK W dniu 9 października 2014 r. Marszałek Województwa Pomorskiego – Mieczysław Struk, Rektor Uniwersytetu Gdańskiego – prof. dr hab. Bernard Lammek, Dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku – Wojciech Bonisławski i Prezes Instytutu Kaszubskiego – Józef Borzyszkowski podpisali w Muzeum Narodowym w Gdańsku list intencyjny w sprawie współpracy w zakresie dokumentowania i badania niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza oraz upowszechniania wiedzy o nim.
  • 16. Sygnatariusze listu intencyjnego zobowiązali się między innymi do: • zainicjowania i zrealizowania szerokiego programu badań nad niematerialnym dziedzictwem kulturowym Pomorza; • utworzenia stałego i nieustannie uzupełnianego oraz rozwijanego archiwum niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza w oparciu o przeprowadzone badania oraz już posiadane zasoby wiedzy; • inspirowania i wspólnego realizowania różnorodnych projektów, mających na celu upowszechnianie wiedzy oraz rozwijanie kulturowych praktyk, służących popularyzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza;
  • 17. • wspierania lokalnych i środowiskowych inicjatyw oraz przedsięwzięć, mających na celu odnowę, rewitalizację, adaptację oraz popularyzację niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza; • popularyzowania niematerialnego dziedzictwa kulturowego Pomorza w Polsce i poza jej granicami.
  • 18. Działania związane z niematerialnym dziedzictwem kulturowym – dylematy, wyzwania, pytania  Niematerialne dziedzictwo kulturowe i tradycja Zmiany, jakie zaszły w podejściu nauk humanistycznych do tematu dziedzictwa i tradycji, bardzo dobrze ilustruje wypowiedź Jerzego Szackiego zawarta we wstępie do II wydania jego książki Tradycja (pierwsze wydanie – 1971, drugie – 2011): Nadal uważam swoje odróżnienia za nadzwyczaj ważne, chociaż do sformułowanych przeze mnie definicji dziedzictwa i tradycji wprowadziłbym dziś najpewniej korekty, mające na celu mocniejsze niż kiedyś podkreślenie, że tradycja jest nie tyle, jak pisałem, wartościowaną pod określonym kątem c z ę ś c i ą „obiektywnego”, jak chciałoby mi się przed laty dość niezręcznie powiedzieć, dziedzictwa grupy, ile tym, co w oczach jej członków za dziedzictwo uchodzi niezależnie od stopnia swej „autentyczności”, bezspornie dającego się ustalić co najwyżej przez niezbyt licznych i bez ochoty słuchanych ekspertów z zakresu takich czy innych nauk historycznych. Jak mówi Pascal Boyer, przypuszczenie, że coś stało się tradycją dlatego, że „zachowało się” w swej dawnej postaci, może być co najwyżej hipotezą (J. Szacki, Tradycja, Kraków 2011, s. 19).
  • 19.  NDK i zmiana kulturowa Jerzy Szacki: Złudną jest wiara w możliwość dochowania in toto wierności „ojcom”, ponieważ wymagałoby ono czegoś niemożliwego: życia w takim samym, jak oni świecie. Mniejsza o to, czy chodzić nam będzie o doktrynę religijną czy organizację polityczną, o narzędzie pracy czy element uzbrojenia, o bajkę czy obrzęd – każdy fakt kulturowy trwa o tyle, o ile się zmienia. Transmisja jest metamorfozą (J. Szacki, Tradycja…, s. 118). • Jak więc chronić, badać, dokumentować, wystawiać coś, co jest zmienne i dynamiczne a na dodatek zależy od uznania grupy? Czy należy przyjąć za wzór pierwotną wersję np. jakiegoś obrzędu? Gdyby tak było – jak określić, co jest pierwotne? Czy chodzi o to, co opisano na przełomie XIX i XX wieku? Dlaczego jakiś moment miałby być dla nas ważniejszy od innych?
  • 20.  NDK i koncepcja tradycji wynalezionej • Eric Hobsbawm zwrócił uwagę na to, że niektóre tradycje uważane są za prastare, mają bardzo niedawny rodowód, mało tego – że czasem rodowód ten jest zmyślony. • Termin „tradycje wymyślone” obejmuje zarówno te tradycje, które zostały zbudowane od podstaw i wprowadzone w życie w sposób oficjalny, jak i te, których genealogia nie jest tak łatwa do prześledzenia. „Tradycja wymyślona” oznacza zatem zespół działań o charakterze rytualnym lub symbolicznym, rządzonych zazwyczaj przez jawnie bądź milcząco przyjęte reguły; działania te mają wpajać ludziom pewne wartości i normy zachowania przez ciągłe repetycje – co siłą rzeczy sugeruje kontynuowanie przeszłości. W istocie tam, gdzie to możliwe, działania dążą zwykle do ustanowienia więzi z odpowiadającym im czasem minionym. (…) osobliwość „wymyślonych” tradycji – o ile odwołują się one do historii – polega na tym, że ich związek z przeszłością jest w dużej mierze sztucznie wytwarzany. Tradycje te, najkrócej mówiąc, odpowiadają na nowe sytuacje w taki sposób, że przybierają formę nawiązania do sytuacji dawnych albo ustanawiają swą własną przeszłość przez jak gdyby „obowiązkowe” powtarzanie (E. Hobsbawm, Wprowadzenie. Wynajdywanie tradycji, w: E. Hobsbawm, T. Ranger (red.), Tradycja wynaleziona, Kraków 2008, s. 10).
  • 21. Kiedy najczęściej mamy do czynienia z wymyślaniem tradycji? • gdy dochodzi do intensywnych przemian społeczeństwa, które podważają wzory społeczne, którym odpowiadały wcześniejsze tradycje, • gdy dawne tradycje przestają być wystarczająco elastyczne. „Wymyślanie tradycji” jest tak samo możliwe w społeczeństwach tradycyjnych, jak i nowoczesnych (E. Hobsbawm, Wprowadzenie…, s. 13). 3 typy wymyślonych tradycji: • wzmacniające poczucia identyfikacji z grupą, symbolizujące jedność wewnętrzną grupy (dominuje), • umacniające i legitymizujące instytucje i władzę, • wpajające wierzenia, wartości i sposoby zachowania (E. Hobsbawm, Wprowadzenie…, s. 17).
  • 22. Jakie pożytki płyną z badania tradycji wymyślonych? Wymyślone tradycje: • to symptomy, wskaźniki problemów i przemian, które łatwiej dzięki temu zidentyfikować, • pokazują, jaki mamy stosunek do przeszłości, historii – wszystkie wymyślone tradycje wykorzystują historię jako środek własnej legitymizacji, • mają ogromne znaczenie przy analizie narodów, nacjonalizmów, symboli narodowych (E. Hobsbawm, Wprowadzenie…, s. 20-21). • Hobsbawm twierdził, iż nawet to, że pojawia się dążenie do zachowania tradycji, jest wskaźnikiem, że nastąpiło zerwanie ciągłości przekazu (E. Hobsbawm, Wprowadzenie…, s. 16).
  • 23. • Szacki odwołując się do koncepcji tradycji wynalezionej, uważał, że z idei tej wynika, iż o tym, czy coś uznaje się za tradycję, decyduje społeczna wiara, że tak było, a nie „prawda historyczna”, którą najczęściej trudno określić, a czasem również – jeśli jednak zostanie określona – trudno zaakceptować i która staje się zarzewiem kolejnych dyskusji, które rodzić mogą następne nadinterpretacje (J. Szacki, Tradycja…, s. 20). Przeszłość jako taka nie dostarcza żadnych wzorów jednoznacznych i tak samo godnych naśladowania dla każdego, ktokolwiek wzorów szuka. Jako t r a d y c j a (lub raczej t r a d y c j e , gdyż liczba pojedyncza rzadko ma zastosowanie) zostaje dopiero „wynaleziona” w rezultacie skomplikowanych procesów zapamiętywania i zapominania, wybierania i odrzucania, afirmowania i negowania, a nawet po prostu zmyślania i ponawianych raz po raz prób ustanawiania – procesów, o których najwięcej do powiedzenia mają nie tyle znawcy tego, co i jak rzeczywiście było, ile badacze współczesnego społeczeństwa, jego ulegającej nieustannym zmianom kultury i polityki (J. Szacki, Tradycja…, s. 25).
  • 24. Tradycja jest zatem pewną społeczną konstrukcją, która stale podlega zmianom oraz nie jest „przeźroczysta” i niewinna ideologiczna (w tym politycznie). Nie jest „bezpośrednim”, a więc niezakłóconym przez inne czynniki przekazem minionych pokoleń, który został obiektywnie opisany lub przyjęty przez określone grupy będące „spadkobiercami” tradycji.
  • 25.  Rola etnologów? • Co jest zatem rolą etnologów w działaniach związanych z niematerialnym dziedzictwem kulturowym? Czy mają dbać o zachowanie dziedzictwa niematerialnego w „pierwotnej” postaci, określać, „jak było naprawdę”, pozytywnie wartościować „wierne” odtwarzanie tradycji? A może powinni „tylko” badać procesy kreowania, wymyślania, odpominania i przekazywania „tradycji”? • M. in. Joanna Tokarska-Bakir, Małgorzata Szpakowska, Tomasz Rakowski czy Maria Janion przypominali, że etnolog ma się wypowiadać nie o faktach, a o ich głębokim, kulturowym sensie i znaczeniu. • Ludwik Stomma pisał, że etnologa nie interesuje, jak to tam naprawdę było, ale co było na tyle uwypuklające sens rzeczy, że zostało zapamiętane; co i w jakiej formie trafiło do świadomości i bagażu kulturowego następnych pokoleń (L. Stomma, Wzloty i upadki królów Francji sposobem antropologicznym wyłożone, Łódź 1991, s. 106-107).
  • 26.  Czy ochrona to „uśmiercanie”? Lech Mróz: Rozumiem, że skoro chroni się kulturę narodową, to tworzy się odpowiedni rejestr, zapisuje się, że – na przykład – w kulturze polskiej trzeba chronić obrazy Matejki, kościoły romańskie, że na Huculszczyźnie trzeba chronić drewniane cerkwie (…). Jednak z ochroną kultury niematerialnej sprawa jest trudniejsza. Słowo jest płynne, słowo jest nienamacalne, łatwo je zmienić. A zatem tworzenie listy – spisu obrzędów, zwyczajów, dokładne ich skatalogowanie i opisanie – jest właściwie w jakimś sensie uśmierceniem czegoś, co jest dynamiczne, a co nagle chcemy zatrzymać, jakbyśmy zatrzymywali czas. Zatrzymujemy czas decydując, co należy chronić i co nie powinno ewaluować, gdyż jak się będzie zmieniało, to nasza lista nie ma większego sensu, bo my mamy zachować to w takiej wzorcowej, zatrzymanej w czasie postaci (L. Mróz, S. Pawluk, Pytania, refleksje, wątpliwości. Rozmowa o ochronie niematerialnego dziedzictwa kultury, w: K. Braun, Niematerialne dziedzictwo kulturowe, Warszawa- Węgorzewo 2013, s. 188). • Czy Lech Mróz ma rację? A może to niepotrzebna komplikacja tego, co jednak jasne, proste, określone?
  • 27.  Dziedzictwo niematerialne a wieś • Ciągle pokutuje przekonanie, że dziedzictwo niematerialne ma pochodzenie wyłącznie lub przede wszystkim ludowe. A co za tym idzie – trzeba je dokumentować na wsi. Jednak różnice kulturowe między miastem a wsią zatarły się wiele dziesięcioleci temu. .. • Czy lokując główny trzon działań związanych z niematerialnym dziedzictwem kulturowym na wsi nie realizujemy wciąż przeświadczeń zaczerpniętych z niemal mitycznego przełomu XIX i XX wieku? Często tak jak wtedy uznajemy, że to „lud wiejski” zachował pamięć tego co dawne, lokalne, wartościowe. Z tym że od dawna nie ma już „ludu wiejskiego”… • A jak powinna wyglądać ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego miast? I czy w ogóle rozgraniczenie miasto – wieś ma jakikolwiek sens w przypadku omawianej kategorii?
  • 28.  Dziedzictwo niematerialne a globalizacja i unifikacja • Często przeciwstawia się dziedzictwo, tradycję globalizacji i unifikacji. Jednak w naukach społecznych pojęcie globalizacji jest zastępowane przez termin glokalizacja, oddający w swym znaczeniu idee dwustronnych wpływów tego, co globalne i lokalne. • Nie można traktować użytkowników kultury jako biernych, bezwolnych i nietwórczych. Ci użytkownicy kultury – czyli my – przejmują/przejmujemy z innych kultur to, co uważamy za ważne, co ułatwia nam funkcjonowanie, co uznajemy za „odpowiednie”, „dobre”, „ładne” etc. • Warto pamiętać, że chyba nikt obecnie nie pozbawia poprzez jakieś szczególne naciski kulturowe społeczności żyjących w Polsce elementów dziedzictwa – co najwyżej wyrzekają się one ich same, bo uznają, że nie są im potrzebne…
  • 29.  Niematerialne dziedzictwo kulturowe a zapominanie • Co z tymi elementami kultury, które zostały zapomniane? Czy należy je „odpominać”, przywracać społeczności? A może to, że zostały zapomniane świadczy po prostu o tym, że nie są już potrzebne, straciły swe funkcje i znaczenie dla społeczności? • Czy w tej sytuacji powinniśmy tylko dopilnować, aby takie odchodzące w przeszłość elementy kultury zostały zdokumentowane? Czy starania o to, by trwały jako żywe elementy wbrew woli społeczności, to nadużycie? • Czy gdy zapewnimy celowe wsparcie dla określonego działania kulturalnego i dzięki temu doprowadzimy do jego wzmocnienia, odrodzenia – wciąż będziemy mogli to działanie uznać za dziedzictwo? • A co jeśli dziedzictwo niematerialne nie łączy, a dzieli?
  • 30.  Rola muzeów etnograficznych • Interesującą kwestią wydaje się być także rola muzeów, w tym muzeów etnograficznych, w dokumentowaniu niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Anna Nadolska-Styczyńska dziwiła się, że problem niematerialnego dziedzictwa kulturowego traktuje się tak, jakby był nowością – a nie tematem, którym od dziesięcioleci muzea etnograficzne się zajmowały (A. Nadolska-Styczyńska, Pośród zabytków z odległych stron. Muzealnicy i polskie etnograficzne kolekcje pozaeuropejskie, Toruń 2011, s. 46). Warto jednak spytać:  w jakim stopniu muzea zajmowały się tym tematem?  z jakimi efektami?  czy tego rodzaju dziedzictwo jest przedstawiane na ekspozycjach muzealnych?  czy jest „czytelne” dla zwiedzających muzea?
  • 31.  Kontekst pomorski – kolejne tematy do dyskusji Te wszystkie pytania, wątpliwości bez trudu dadzą się przełożyć na kontekst pomorski. Mając na uwadze wcześniej zasygnalizowane problemy, możemy więc pytać np. o takie elementy kultury, jak (celowo dobieram tu zagadnienia z różnych obszarów i poziomów ogólności): • język kaszubski, • haft kaszubski (oraz inne pomorskie hafty), • kaszubski strój świetlicowy, • obrzędowość na Pomorzu, • pomorskie dziedzictwo muzyczne, • pomorskie sztuki widowiskowe i ich związki z obrzędowością, • Dzień Jedności Kaszubów, • Morską Pielgrzymkę Rybaków, • zażywanie tabaki etc.
  • 32. • Jak na Pomorzu przebiegają procesy „odpominania”, odtwarzania, kreowania, wymyślania i kontynuowania tradycji, niematerialnego dziedzictwa kulturowego? • Jakie instytucje uczestniczą w tych procesach? Rodzina, grupa sąsiedzka, społeczność lokalna, szkoły, domy kultury, muzea, stowarzyszenia, kościół, organizacje etniczne, media? Jaka jest ich rola? • Jaki wpływ na te procesy mają takie zjawiska, jak:  wkraczanie sfery publicznej w to, co kiedyś było sferą prywatną, domową, a więc instytucjonalizowanie działalności kulturalnej,  desakralizacja,  zmiany technologiczne;  zjawisko etnicyzacji, które można obserwować na Pomorzu,  polityka różnicy,  potrzeba kreowania regionalnych i lokalnych produktów marketingowych i turystycznych,  lokalne rywalizacje kulturowe – zarówno te historyczne, jak i współczesne?
  • 33. • Czy – biorąc pod uwagę również przemiany, jakie dokonały się na Pomorzu w ciągu XX wieku – jesteśmy w stanie wskazać elementy dziedzictwa kulturowego, które zgadzają się z zawartą w Konwencji definicją? • O czyje dziedzictwo niematerialne chodzi? Warto o to pytać, pamiętając, że Pomorze zarówno historycznie, jak i współcześnie jest terenem wielokulturowym. • Reprezentujemy różne grupy: urzędników, badaczy, muzealników, regionalistów, animatorów kultury – czasem te różne funkcje pełnią te same osoby. Ale czy tym różnym funkcjom przyświecają te same cele? Albo inaczej: czy cele te są w tych grupach/zawodach tak samo rozumiane?