EUSKARAZKO EDIZIORAKO HITZAURREA Karl Popp e rr e n Ezagut z a Objektibo a hare n azke n aldi filosofiko luze e n a...
urt e e t a k o lana biltzen due n obra nagu si ak, Conject ur e s and Refut ation s [1963] izen ek o a k, orde a,gehi e n...
bukatz e n da, et a bert a n Popp e r indukzio ar e n probl e m a logikoa «ezinb e s t e k o t a s u n a r e n[kaus ...
garra n t zi ak taxutz e n du Popp e rr e k Sir John Eccles e ki n bat er a idatzit ako et a 197 7 a n argit ar a t u riko...
era b a t e k o kontrol a bait a uk a (nob el a gil e bat e k, hala pent s a liteke, bere pert s o n ai e n g a n era b a ...
Part e a r e n sarrer a egit e a n , Popp err e k liburu hon e n 1. et a 2. Kapitulu e n zenb ai t zati, are sti a naipat ...
m e t o d o ar e n deskriba k e t a arrakast a t s u a , baizik egiare n ego kit z a p e n teoria birgaitu izana et ahon a...
ben e t a n erdiet si dugul a baie st e k o arraz oi beh a r bez ai n sen d orik sekul a eduki ezin dugu nbitart e a n , e...
dela ageri da, egi ar a bider a t z e k o (399 or.). Enuntzi at u hon ek ere barru a n Popp e rr e n kritikariekhar e n id...
H ACOHEN , M. H. [2000]. Karl Popper – the Formativ e Years, 1902- 1945. Politics and Philosop h y in InterwarVienna . Ca ...
P OPPER , K. R. [1974 b]. «Re plie s to My Critics» . Schilpp [1974]- n, 961 -1197 orr.P OPPER , K. R. [1978]. «Nat ural S...
Postscript to The Logic of Scientific Discov ery , III. Liburukia. Londre s: Hutchins o n. Orain Routled...
KARL R. POPPERPenn, Buckingh a m s h i r e 1971 Uztaila 24
ESKER ONAZorret a n nago, zor han dit a n, David Miller, Arne F. Peter s e n , Jerem y She a r m u r et a, bat ez ere, neu...
I.AIERUZKO EZAGUTZA:NIRE SOLUZIOAINDUKZIOAREN PROBLEMARI Hem e r e t zi g a rr e n m e n d e a n ...
Jadanik tradizion al bihurt u diren form ul azio a k nahiko a oraint s u k o a k dira historikoki: Hum e kindukzioari egin...
Hum e k H Ps araz o a ri em a t e n dion era nt z u n a : «Ohitur a edo aztur ar e n g a t i k », hau da, errepika p e n e...
Gauz ak hitz egit eko mod u objektibo, logiko edo «form al e a n » es at e k o proz e d u r a hau H L del ako a riaplika d...
nahi bed e r e n , dugu n e a n . Aresti an es a n dugu n mod u a n , Russ ell ek dio indukzio ar e n probl e m aeb at zi ...
ber m e guzti ar eki n egon ere, lege propo siziore n bat e n egi az » (38. or.). Eta zenb ait propo sizioorokor «ez arrit...
dirudi e n e z , onartz e n due n a ber a u , hon el a x e deskrib a t u z : «Nat ur ak beh a rt u t a ....on art z e n di...
7. Teorien hob e s p e n a eta egiaren bilaket aIkusi dugu n mod u a n , L1 -i em a n diogu n ez ezko era nt z u n a k esa...
(6) Baina teoria berri a, errefut a t u gab e k o teoria guztiak bez al a, faltsu a izan dait ek e.Teorial ari a...
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
Popper. ezagutza objektiboa
of 270

Popper. ezagutza objektiboa

Published on: Mar 4, 2016
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Popper. ezagutza objektiboa

  • 1. EUSKARAZKO EDIZIORAKO HITZAURREA Karl Popp e rr e n Ezagut z a Objektibo a hare n azke n aldi filosofiko luze e n a r e n at ari a n dago,hots, London School of Econo mi c s- etik 196 9 a n erretir at u zen e tik 199 4 a n hil zen art ei nokogar ai ar e n at ari a n. Londr e s e r a etorri aurr etik idatzi zitue n bi liburu e k, Logik der Forschu n g [1934]et a The Open Societ y and Its Ene mi e s [194 5], bera u e k osp e t s u bihurt u dituzt e n met o d ozientifikoar e n teori ako berrikun tz a k et a de m o kr a zi ar e n teori a baino askoz gehi a g o dauk a t e ber e norrialde e t a n barn a . Logik der Forschu n g , ingel e s e r a The Logic of Scientific Discov er yizenb ur u a r e ki n itzulia [1959], ez da inondik ere zientziar e n met o d o a ri buruzko panfl et o bat, ezt apanflet o iraultz aile bat ere, test u a r e n here n a inguru prob a bilit at e a r e n m aizt a s u n teoriar e ntrat a m e n d u original e n et a m ek a nik a kuan tiko ar e n interpr e t a zi o a r e n ikerket a zeh at z a egit ekodar a bil e n e z gero, liburu a r e n oinarri izand a k o eskuizkribu argit ar a g a b e a k , Die beid e nGrundpro bl e m e der Erken nt ni s t h e ori e lanak [1979], zeinar e n eduki a m aiz aipat z e n due n, orde a ,giza ikast e a r e n et a beron e n test ui n g u r u biologiko ar e n psikologi ari buruzko m at e ri al esa n g u r a t s uoparo a aurkez t e n due n art e a n . Izan ere, Popp er azke n bat e a n Karl Bühler ongi azt ert urik zeuk a ngizon a zen, et a ber e egin ak zitue n Würzbur g School barru a n probl e m e n eb az p e n e r a k o gar at u rikoteori ak (Popp er [1974 a] , 15§). The Open Societ y and Its Ene mi e s , aldiz, ez da hainb e s t eliber alis m o de m okr a tiko a defe n ditz e n due n liburu bat, baizik eguzkip ek o gai guzti ak ezt a b ai d a t z e nditu e n liburu bat e a n bere lekutx o a due n liberalis m o de m o kr a tiko a r e n defe n t s a bat. Liburu hon e khainb a t gauz a inter e s g a r ri eskai ntz e n ditu, hala nola, Platon e n et a Marxe n pent s a m e n d u a r e nazt erk e t a sako n et a probok a t z ail e a k (ikus Hacoh e n [2000], 9 Kapitulu a, balor azio kritikorako),Heraklito, Aristot el e s, Hegel, J. S. Mill, Wittge n s t ei n, Mannh ei m et a best e batz u e n lanar e ninterpr e t a zi o historiko erudit u, nahiz et a ezt a b ai d a g a r ri, asko, razion alt a s u n a r e n teoria berri bat e nele m e n t u a k , et a Logik der Forschu n g lane a n esplizitu dago e n a baino hara t a g o doaz e n zientziar e nfuntzion a m e n d u e i buruzko argibid e asko. Hain eza g u n a ez delako aipa g a r ri a den ideia bat 11.Kapituluko II. at al e a n argi et a garbi onartz e n den a da, hau da, zientzi ar e n aurrer a m e n d u a tipikokiiraultz aile a dela, et a ez met a k e t a z lortua; topiko bat egu n agi a n, bain a filosofo askok Kuhni [1962]egoz t e n diot e n a . Best e ideia bat, m aiz aha n z t e n den a hau ere, 23. Kapitulu a n zientzi ar e n izaer asoziale a n jartz e n due n enfa si a da, zientzia ipintz e n baitu berak baie st e n due n objektibot a s u n a r e njagol e nagu si (Jarvie [2001]). Haren ez a g u t z a intel ekt u al a k, bait a argit ar a t u riko lanak ere, aber a t s a k et a askot ariko akdiren arre n, okerrik gab e ust e izan dait ek e Popp e r Britaini ako bere karrer a profesio n al ar e n (194 5-196 9) zatirik han di e n e a n esp e zi alist a bat izan zela: lehe n e n g o et a behin zientzi ar e n , berezikizientzi a fisikoar e n , filosofo et a m et o d ol o g o a et a gero, bigarr e nik, nahiz et a osp e a g a t ik gehi a g opraktika g a tik baino, gizart e et a politika filosofo a. Fisikar e n filosofian zuen inter e s a are a g o land uzue n The Postscript to the Logic of Scientific Discov er y lanar e n II. et a III. liburuki et a n (195 0-195 7 a n idatzia, 1982 -1983 a n hiru liburukit a n argit ar a t u a ); I. Liburukiak et a 195 0 et a 196 0ko
  • 2. urt e e t a k o lana biltzen due n obra nagu si ak, Conject ur e s and Refut ation s [1963] izen ek o a k, orde a,gehi e n b a t zientzi a fisikoar e n ikerket a n sortz e n diren probl e m a logiko et a met o d ol o giko ei heltz e ndiet e. Bere azke n 25 urte e t a n , alab ai n a , Popp err e k funts e a n arlo berri ak lantz er a jo zue n:biologiar e n filosofia, gog a m e n a r e n filosofia et a eza g u t z a r e n teori a orokorra. Egia es at e k o , m et o d ozientifikoar e n , prob a bilit at e a r e n , mek a nik a kuan tiko ar e n , teoria de m okr a tiko ar e n et a filosofiagreziarr ar e n probl e m a zah arr ek lilurat ut a segit u zue n, et a ere m u hau e t a n guzti et a n garra n t zihan diko ekarriak argit ar a t u ziren ber a hil aurr et x o a n edo hil ost et x o a n . Baina enfa si a ben e t a naldat u zen, probl e m a k eb az t e k o filosofia gara t u et a bizitzar e n, nat ur a r e n et a gizaki ak nat ur a ndue n apart e k o leku ar e n teori a orokorr er a hel ar azi zuen e a n . Ezagut z a Objektibo a k iraga p e n hon e ntestig a n t z a nab a r m e n a em a t e n du. Mont ev e r dir e n Vesp er s bez al a, liburu a atz er a begira hast e n da, lehe n a g o k o lorpe n ei so,nora bi d e berri et a ust ek a b e k o e t a r a jo aurre tik. Lehe n e n g o kapitulu a k, izenb u r u egokiz «AieruzkoEzagut z a » izend a t u a k , Hum er e n indukzio probl e m a berraz t e r t z e n du, Popp err e k funts e a n bed e r e nLogik der Forschu n g en eba t zi zuel a ust e due n a (zuz e n en e iritziz), et a gero soluzio hau zientzi ateorikoar e n esp arr u tik praktikar e n ere m u r a hed a t z e a ri ekite n dio. Heda p e n honi buruz, zab alezt a b ai d a t u a et a ia ezt a b ai d a t u a bez ai n zab al bazt e rt u a ere izan den a ber a u, gero a g o erra n e n dutzerb ait gehi a g o. Hum er e n probl e m a ri em a n beh a rr e k o soluzio sinple a ust e tradizion al bat, hau da,zientzi ako teoriak et a hipot e si ak kasu e t a t ik edo esp e ri e n t zi atik egind a k o infere n t zi a induktibo e nproz e d u r a z —justifikazio pre mi a han di a due n a bera u— erdiet sit ak o a k direlako ust e a , bazt er tz e azen, et a hon e n ordez hai ek justifikaziorik beh a r ez dut e n ust e et a aieru a k direl a supo s a t z e a .Persp e k ti b a berri hon e n arab e r a , ez da ukatz e n razion alt a s u n a r e n osa g ai a ikerket a zientifikoa n,esz e p tizis m o tradizion al e a n gert a t z e n zen mod u a n , baizik hipot e si ak sortz e tik ber a u e n kritika edoerrefut a p e n e r a aldat z e n da razion alt a s u n a , et a hau, Popp e rr e k propo s a t u zue n e z , era ded uktib ogarbi- garbi a n burutz e n da. Hau da, aieru a k, izan, «nor a bi d e induktibo a n » egind a k o mu gi m e n d u e nem ai tz a diren arre n —eurot ak o inport a n t e e n a k orokortz e unibert s al edo est a tistiko a k dira— ezdira infere n t zi ak; et a uka ezi n a bad a ere errefut a p e n a k infere n t zi e n em aitz a, ber eziki aurr e s a nkontra s t a g a r ri e n ded ukzio a, diren arre n, ez dira induktibo ak. Era horret a n , aieru e n et aerrefut a p e n e n filosofiak, deitu izan zaion mod ur a , alferrikako bihurtz e n du indukzioar e n teoriaosoa, bait a beron e n ilunt a s u n et a kontra e s a n guzti ak ere. «Zen t z u n a r e n alde biak» izen eko liburu a r e n bigarr e n kapitulu ak ere atz er a begira tz e n duzenb ait e t a n , bain a gehi e n e t a n aurr er a jotzen du segurt a s u n e z . Popp err e n as m o a kapitulu luze et anolab ait gora b e h e r a t s u hon e t a n , ber ak diosku n e z , «zient zi ari buruz ditud a n iritziei egin zaizkienkritikei eran t z u n a » em a t e a da (63 or.). Nahiz et a hark gogo- gogo a n zitue n LSErekin berar e ki nkritiko ziren a k, bereziki Lakat os, zein, artikulu sail zorigaizt oko bat e a n [1968 a] , [197 0], [197 4],hon a k o ideia hau bultz at z e n ari zen gar ait s u hon e t a n , alegi a, Logik der Forschu n g en ez zela eb at ziez indukzioar e n probl e m a ez zed arriket a r e n probl e m a , bait a Kuhnek aurk ez t uriko kritika ere[1962], Popp e rr e k ez diet e he m e n zuze n e a n eran t z u t e n kritika horiei. (Erantz u n batz uk ikust eko,irakurl e a k Lakotosi egind a k o ihard e s p e n a begir at u beh a r du Popp er [197 4 b] 999- 1013orrialde e t a n , Popp er [1970]- n, et a 1982k o Poperr e n g a n a Sarrer a [198 3]- n). Egiten due n a zera da,ohiko gai batz uk berri ak edo behi ntz a t ordur a art e arret a han dirik em a n gab e k o a k diren e ki n (nahizet a gero a g o sarri aipat u) nah a si. Gai zah arr e n art e a n , adibid ez egia et a egia nt z a (6- 11§§) dau d e ,lehe nik Conject ur e s and Refut ation s en 10. Kapitulu a n luze azt ert uriko gaiak, et a Liburu hon e n 9.Kapitulu a n berriro jorrat u a k; bait a zentz u n a edo «go g a m e n a r e n ontzi teori a » ere (12- 15, 19- 22§§),Popp e rr e k lehe n bizi The Open Societ y ren 2. liburuki a n horrel a deskrib a t u zuen a , et a gerox e a g o194 8 a n he m e n I Eranskin e a n berriz inprim a t u rik agertz e n den hitzaldi aipa g a r ri bat e a n . 2.Kapitulu a n, lehe n a g o k o idazkiet a n baino sako nki a g o jorrat uriko gai en art e a n , zentz u n e z k oerre alis m o a r e n aldeko defe n t s a dago (ikus, halab e r, Popp er & Eccles [1977], 1. Kapitulu a, et a,best e ikusp e gi bat e tik, liburu hon e n 8. Kapitulu a), bait a ber e epist e m ol o gi a eboluzionist a r e nonar p e n a ere, zeinari buruz beh e r a g o mintz o naiz e n. Kapitulu a «Gibelsol a s a indukzio az » egin ez
  • 3. bukatz e n da, et a bert a n Popp e r indukzio ar e n probl e m a logikoa «ezinb e s t e k o t a s u n a r e n[kaus al a r e n ] ideiar e n jatorriar e n edo oinarriar e n bila ontzi- teori ar e n bidez egit e n due nazt erl a n e t ik » (117 or.) bereizt e n saiatz e n da. Ezagut z a Objektibo a ren gai nagu si a, izenb ur u a n bert a n iragarri a, da hipot e si zientifikoak,justifikat u gab e k o a k et a justifikatz e n zailak izat ez gain, ust e a k ere ez direla et a zentz u argi a nsines t e r r a z a k ere ez. Bigarre n mailako gai bat, jada aipat u dugu n a , hipot e si zientifikoak m aizegi azko ak ere ez direla izat e n dioe n a da, et a, nahiz et a ben e t a k o hipot e si a k aurki dait ezk e e nbatz u e t a n , et a esti m u han dit a n edukitz ek o a k diren, ongi egin e n dugu zientzi a beti ere egi aerdie st e k o baino are a g o egi ar a hurbiltz eko ah al e gi n gisa ikust e n bad u g u . Labur esa n d a ,Popp e rr e k horrel a ez dioe n arre n, eza g u t z a zientifikoar e n zatirik han di e n a justifikat u gab e a,faltsua, esz e p ti zis m o a da (Miller [1994], 54. orr.). Ezagu t z a zientifikoa, Popp err e k aditz e n due nmod u a n , zentz u n e z k o eza g u t z a r e n hed a p e n a da et a bero n e ki n bat dator gauz a askot a n, bain akidet a s u n urria du filosofo profesio n al e k konb e n t zion al ki eza g u t z a r e n teori ar e n gaitz at hartz e ndut e n a r e ki n. Horrex ek, zalant z a rik gab e, esplikatz e n du zerg a tik den Popp er hain gutxi eza g u n aepist e m ol o g o mod u a n et a zerg a tik ez den agertz e n har e n izen a epist e m ol o gi a k o ant olo gi aaskot a n . Ezagutza zientifikoaren objektibotas u n ar e n doktrina Logik der Forschun g e n zenbait atalet an,bereziki 8§ eta 27§an, iragarrita dago, baita (gorago aipatu bezala) The Open Society and Its Enemies e n23. Kapituluan ere. Popperrek aintzat hartzen dituen aitzindariak Platon, Kant, Hegel, Bolzano, Fregeeta Heinrich Gomperz dira (154- 160, 185 orr.). Ideia hauet atik harago dagoen a Ezagutza Objektiboakgiza ezagutz are n alde biologikoari em at e n dion arreta zehatza da. Arraroa badirudi ere, ikuspegibiologikoak dira ezagutz a zientifikoaren eta are gure zentzunezko ezagutz ar e n izaera garbiro ez-psikologikoa argitara ateratz en duten ak eta Popperri ezagutz a mota hau bai gizakien eta bai abere e nezagutz a subjektibo edo jarrerazkoar ekin kontrast e a n jartzeko ahalbide a eskaintzen dioten ak.Ezagutz a, hem e n, gizakiaren egokitzap e n a mundur a bide exosom a tikoz (ez- genetikoz) hobetz e n duengiza eraikuntz a abstraktu bezala aurkezt en da. Zientzia, ikuspegi razionalistatik, Popperren 3mundu ar e n, ideia abstraktu e n, sorkuntz a linguistiko eta artistikoen, «kulturaren » —hain errazlardaskat u ohi den termino honen zentzu duinen e a n— mundu ar e n, zatirik inportant e e n a da.Nabarm e n d u behar da 3 munduko biztanleak giza sorkuntz ak direla, eternalak barik (Platonen etaFregen burueran modu a n); teoriak dira, kontzeptu ak barik (Platonen araber a diren legez); eta garatzendiren arren, giza pentsa m e n d u a k atzem a n d a ko problem e n presiope a n gertatz en da hori, eta ezdaukat e barne dinamikarik (Hegelen pentsa m e n d u a n bezala). 6. Kapitulu a («Hod ei ez et a Erlojuez ») 3 mun d u a r e n teori a az altz e n dut e n hiru kapit ulu e t a k olehe n e n g o a da historikoki, et a beron e k gog a m e n a r e n filosofiako, mat e m a t i k a r e n filosofiako et ainterpr e t a zi o historiko ar e n praktikako gaie n an alisi an uka n dez ak e e n askot ariko erabil er aerak u s t e n du. Izenb ur u a Popp e r [198 2 a ]- ren II. liburuki ar e n 6 at al e tik («Erlojuak et a Hodei ak »)erat orri a da. (Bere inter e s a du argitz e a k «Erlojuak et a Hodei ak » 1972- 1973 a n György Ligetikonpo sit or e hun g a ri a rr a k idatzit ako obra koral ar e n izenb ur u a dela. Duda han dirik gab e esa ndait ek e Imnre Lakat os e n g a d i k hart u zuela es al di hau, ber ak zeuzka n Postscript e n prob a batz u e nera bilp e n kontrol at u gab e a ber ak nahi zuen e r a k o egin zue n erb e s t e lagun a et a garaikid e doiaber a u . Baina liburu hon e n 6. kapitulu a The Open Univers e k o (jatorrizko izenb ur u a )indet e r m i ni s m o tik har a g o doa, aska t a s u n a et a as m a m e n a izan dait ez e n «ind e t e r m i ni s m o a aski ezda» enu n t zi a t u a defe n d a t u z (252 or.). Izan ere, zientzi a edo art e a izan dadi n, mun d u fisikoak,zirrikitu kaus al hut s a k barik, pent s a t z ail e era b a kit s u e n ustiap e n e r a irekita dau d e n zirrikitukaus al a k eduki beh a r ditu. Ben et a n ere, mun d u fisikoar e n zatiak nahi er a r a ma ni p ul a t z e rik ezbag e n u , ez legok e hipot e si zientifikorik sus m a t z e rik, ezt a kontr a s t a t z e rik ere. Haux e da 3mun d u a r e n ideiar e n abi ap u n t u a : esp a rr u oso aut o n o m o bat giza jardu e r a m e nt al a r e n bitart ezmun d u fisikoar eki n elkarr er a gi n e a n jar dait ek e e n a . 3 mun d u a k gizakiar e n nia ulertz ek o due n
  • 4. garra n t zi ak taxutz e n du Popp e rr e k Sir John Eccles e ki n bat er a idatzit ako et a 197 7 a n argit ar a t u rikoThe Self and Its Brain liburur a egind a k o ekarriar e n m a mi a. Popp err e k gutxi e n e z hiru mun d u edo azpi m u n d u bereizt e n ditu bizi gar e n unib ert s o a n . 1mun d u a objekt u et a proz e s u fisikoen mun d u a da. 2 mun d u a jardu e r a m e nt al a r e n mun d u a da —m aiz 1 mun d u a r e n zati bat baino ez balitz bez al a hartz e n den a, bain a hart a tik bereiz dait ek e e n a ,hala ere. 3 mun d u a giza pent s a m e n d u a r e n ekoizkin abst r a kt u e n mun d u a da — euro n art e a ninport a n t e e n a hizkuntz a ber a da; best e gai ber ari az ko batz uk ere sartz e n dira, hala nola, teoriazientifikoak, art el a n a k , et a agi an bait a eraku n d e sozial ak ere. Popp e rr e k ekoizkin hau e k, geuksortu ak bain a zentz u bat e a n gurekin loturarik ez dut e n a k, zenb ai t ab er e r e n ekoizp e n mat e ri al ekinerkatz e n ditu: txori habi ekin, armi ar m a sare e ki n, kast orr e n barra d e r e ki n (144 or.). Artefakt u hau e kbez al a, haiek ere m ailar e n bat e a n mun d u biot ako bat e a n edo best e a n sartz e a beh a r dut e — batikbat 1 mun d u a n , non objekt u inprim a t u, pint at u, egikarit u edo elektronikoki artxiba t u bez al aagertz e n diren, bain a neurri bat e a n 2 mun d u a n ere bai, non aldi bat e a n pent s a m e n d u proz e s ubiziet a n erabiltz e n diren (bain a ez ezinb e s t e z ust e gisa). Antipsikologis m o a , jakina, Popp e rr e nantzin a k o tesi m et o d ol o giko bat da ([193 4] 2, 8§§), bain a hiru mun d u e n teori an dim e n t si om et afisiko a hartz e n du. Ez da ukatz e n eza g u t z a subj ektibo a r e n exist e n t zi a, tank e r a biologikokosar e bat e kin identifikatz e n da (2. Kapitulu a, 20§). Popp err e k 3 mun d u k o bizta nl e ber eziki esa n g u r a t s u mod u a n berak probl e m a objektibo a k et aego er a probl e m a t iko objektibo a k deitz e n ditue n a k nab a r m e n t z e n ditu. Haren probl e m a - eb az t e k oesk e m a orokor oso ez a g u n a P1 → TT → EE → P2 (hasi er a k o probl e m a → behi n- behi n e k o teori a → erraku n t z e n eza b a p e n a → hurre n g oprobl e m a ) , liburu a n hainb a t aldiz aipat u a (158 et a 197 orriald e e t a n et a, orokorre a n , 269 et a 313orrialde e t a n ), hark dionez, «esk e m a dialektiko ar e n (ez- heg eli arr ar e n ) interpr e t a zi o kritikotikat er a t a k o t z a t har dait ek e », «Wha t is dialectic? » artikulu goiztiarr e a n ([196 3], 15. Kapitulu a)azt ert u a ber a u. Eske m a hon e n ara b e r a , zientziar e n hazku n d e a 3 mun d u a n burutz e n den jardu e r adela bai es t e n da nab a r m e n ki, teorie n et a ber a u e k helbur u dituzt e n arazo e n art eko erlazio logikoobjektibo a k baitira inport a n t e a k teoriak gar a t z e k o —eta, jakina, ber ai e n gara p e n a ulertz ek o— et aez ber ai ek inplikatz e n dituzt e n proz e s u subjektibo edo psikologiko ak. Onartz e n da, jakina, 3mun d u k o objekt u a k pent s a m e n d u subj ektiboko proz e s u e t a n atz e m a n edo atxiki beh a r direla,bizia, erra n e n gen u k e , berr e s k u r a t z e k o . Best al d e, lo dago, iraun git a baino are a g o , ber a u ulertz ekoah al bid e a k hantx e dirau e n art e a n (liburu a idazt ek o erabilit ako hizkunt z a jada inon era biltz e n ezbad a ere). Popp e rr e k ust e du 3 mun d u k o objekt u bat atz e m a t e a k objekt u horre n nolab ait e k obirsorku n t z a inplikatz e n duel a; araz o bat ulertz e a , berriz, araz o a eb az t e n saiat u et a huts egit e a ndatz a. (4. Kapitulu a, 10§). Hem e n dik aditu a ri buruzko ikusm ol d e ez- justifikatz aile a sortz e n da,aditu a eza g u t z a izugarri a om e n dauk al ak o autorit a t e a due n a ez, bain a bidezko et a ez- bidezkohut s e gi t e gehi e n a k egin ondor e n , zerk funtzion a t u k o ez due n nahiko argi dauk a n a delapent s a r a z t e n due n a . (ikus, hala b e r, Popp er [199 4], 99 orr., et a erkat u Infeld [1941]- k, 208 orr.,dak arr e n Bohrre n oharr a r e ki n: «adit u a , esp e ri e n t zi a latza bitart ek o, ber e ere m u mu g a t u a n egindait ezk e e n hut s e gi t e guztie n berri izan due n a da». Popp err e n tesiar e n zati garr a n t zit s u bat da dioen a 3 mun d u a , nahiz et a kont a ezin halagog a m e n e n lanar e n ekoizkina izan, neurri han di bat e a n auto n o m o a del a; 3 mun d u a n sekul a inorkhan ipini gab e k o araz o a k agertz e n dira. Adibide est a n d a r bat, m aiz erre pik a t z e n den a , zera da,alegi a, zenb a ki nat ur al ak giza adi m e n a r e n jardu e r a k sort u a k izan arre n (150, 169, 193 orr.)probl e m a et a teor e m a arit m e tiko asko dau d el a, hal a nola, Goldb a c h e n aieru a egiazko a ala faltsu aden, inork aurr eikusi gab e k o a k et a aurkitu beh a rr a izan zute n a k. Ikusp e gi hau Gödel e n a r e ki n[1951] kontra s t a liteke, har e n arab e r a objekt u abstr ak t u bat e n sortz aile ak beron e n propi et a t e e n
  • 5. era b a t e k o kontrol a bait a uk a (nob el a gil e bat e k, hala pent s a liteke, bere pert s o n ai e n g a n era b a t e k okontrol a dauk a n bez al ax e). Gödel e n irakas p e n a , jakina, da objekt u m at e m a t i k o a k ez direlagizakiak sortu ak, ber e n kont ur a existitz e n diren a k baizik. Edonol a ere, Popp e rr e n ikusp e gi a k argiuzt e n du konstrukti bis m o a r e n et a plato nis m o a r e n art e a n konpro m i s o bat posible del a objekt um at e m a t i ko ei dagoki e n e z . Popp err e n ez a g u t z a objektibo a r e n teoriari buruzko literat u r a n dau d e n ezt a b ai d a kritikourriet a rik baliozko e n a k Carr [1977], Currie [1978], Cohen [198 0] et a Mackie [1985] dira. Tem a ti agertz e n den probl e m a bat zera da, alegi a, zenb a t e r ai n o hitz egin dez ak e g u n ,Popp e rr e k m aiz egit e n due n mod u a n , ben e t a k o ideia berrie n sorket a z. Barn e logikarik bad a 3mun d u a r e n bait a n, Popp e rr e k gald a t z e n due n auto n o m i a egi a bihurt uko bad a izan beh a r due nmod u a n , logika horrek erre g el a errekurt si bo e t a n datz a n a izan beh a r du. Izan ere, zenb a kinat ur al a k giza pent s a m e n d u a r e n em aitz a badir a guztiak, haiet a k o batz uk guk geuk kontzi en t e kisortu ditugul ako et a jada sorturiko zenb a ki e t a t ik zenb a ki berri ak eraiki ahal izat eko mod uk oerre g el a bat kontzi en t e ki sortu dugul ak o izan beh a r du horrek. Baina, hizkunt z a nat ur algar at u e n a k sint axi errekurt si bo tik oso hur dago e n zerb ait dauk a t e n e z , gai izan beh a r gen u k e eraber e a n ondoriozt a t z e k o ez en esa n litezke e n ingel e s e z k o perp a u s guzti ak 3 mun d u a r e n barru a ndau d el a jada. Proble m a he m e n ez du sortz e n logikak (Cohe n e k [198 0, 4§], iradokitz e n due nmod u a n ) baizik gra m a t ik a k soilik. Orain, es a m ol d e linguistiko guztiak 3 mun d u a n aurki bad ai t e z k ejada, zer zentz ut a n mintzo gait ezk e ideia berri ak as m a t z e a z ? Baiet s liteke ez en, Newton e n teori aNewton e n aurre tik existitz e n baz e n ere, Newton e n tale nt u a beh a r izan zela zeru e t a k o teori a gisazue n garr a n t zi a ikust eko. Talent u a k, dud a rik ez, zerikusi a izan zuen. Baina Newton e n teoriakKepler, Desc art e s et a Galileok plant e a t u riko probl e m a objektibo ei soluzioa esk aint z e n ziela zioenenu n t zi at u a ere 3 mun d u k o bizt anl e a zen Newton e n aurre tik. Ordu a n orain go a n ere badiru diNewton e k jada han zego e n zerb ait aurkitu best e rik ez zuela egin et a inola ere ez zuel a ezerberririk sort u. Ondorio hau zelan b ai t onar g a rri a izan dait ek e zientzi ari dagokio n e z , bain a segur u tikez da hain onar g a rri a sorkun tz a artistiko ari gagozkiol arik. Proble m a ber a sortz e n da, azke nbat e a n , musik ari dagokio n e z ere, zorrozt a s u n han di a g o z gain er a . Bad a oraindik lekurik askotale nt u a r e n t z a t , dud arik ez, ez dago el a k o probl e m a - eb azl erik, ber e probl e m a r e n soluzioar e n bilasinbolo e n hari posible guzti et a n zeh ar sist e m a t ikoki et a eginkorki jardu n dez ak e e ni k. Bainaben e t a k o sorkun tz a zail da erdie st e n . Esan dud a n mod u a n , Ezagut z a Objektibo a liburuko txost e n a k original sa m a rr a k dira gizaeza g u t z a egi azko feno m e n o biologiko gisa aurk ez t e n dut e n aldetik. Hala ere, alde bat e tik aieru et aerrefut a p e n e n proz e s u e n et a, best e tik, haut e s p e n nat ur al darwinist ar e n bidezko eboluzio ar e nart eko antz eko t a s u n estrukt ur al a askoz lehe n a g o onart u zue n Popp e rr e k, et a Hum e r e n arab e r a k oerre pik a p e n a r e n bidezko indukzio ar e n et a iraka s p e n lam ar ck d a r r a r e n art eko antz ek ot a s u n a r e ki nkontra s t a t u zuen. Baina hipot e si e n art eko lehia orga ni s m o e n edo esp e zi e e n art eko lehiar ekinerkatz e a ezin da izan m et afor a argig arri bat e tik askoz gora go k o ezer. 3 mun d u k o bizta nl e a kben e t a k o orga n o (nahiz et a exos o m a t ik o) gisa, et a ez orga ni s m o gisa, ikust e n diren e a n bakarrikuler dait ek e eur e n gar a p e n a mot a bereziko gar a p e n biologiko mod u a n . Epist e m ol o gi a ebolutibo aartikulatz e k o era hau ez da Dawkins e n [1976] m e m e e n teori atik [theor y of m e m e s ] des b e r di n a(ikus Mackie [198 5]). Badira Ezagut z a Objektiboa n zenb ai t bai es p e n pole miko, 30 urte gero a g o r a art e garbit u ezdiren a k et a orain art e sorturiko ak baino ezt a b ai d a gehi a g o m er e zi dut e n a k . Bat 1. Kapituluko 9§-an indukzioar e n probl e m a prag m a t i ko a ri em a t e k o zirrim arr a t z e n den soluzioa da. Ezagut z aObjektiboa taxutz e n ari zela, 197 1ko uda n, Popp er bere «Replies to My Critics» [197 4 b] lan zab al alantz e n ari zen The Philosop h y of Karl Popper ren, Arthur Schilpp ek THE LIBRARY OF LIVINGPHILOSOPHERSen argit ar a t u riko liburu a bera u . Induk-zioare n probl e m ei buruzko saiak er a mord oxk a bat azt ertz e k o era bilitako Replies hau e n III.
  • 6. Part e a r e n sarrer a egit e a n , Popp err e k liburu hon e n 1. et a 2. Kapitulu e n zenb ai t zati, are sti a naipat u riko at al a barn e , kopiatz e a era b a ki zuen. Ezagut z a Objektiboa ren irakurle a r e n t z a t ageriko aez den a da Replies en test u barru a n indukzio ar e n probl e m a pra g m a t iko ei buruzko zenb ait ohar eresart u zirela. Uste dut m er e zi duel a ohar hau e k, nik neuk iradokit a egin ak, he m e n zirrim arr a t z e a ,teori a zientifikoek, lor dait ek e e n a baino are a g o , lortu ezin den a erak u s t e n digut el ak o ideia ( ThePovert y of Historicis m [1944] 20§- an argiro az altz e n den a ) indar b e rritz e n dut e et a. Hem e n di kondoriozt a t z e n da ez gen u k e el a hitz egin beh a r, 9§- ak zoritxarr e z dagi e n bez al a, «ekintz apraktikor ak o oinarri» mod u a n teoria bat best e bat baino «hob e t z a t hartz e a ri » buruz, zere n teori ekez baitut e gom e n di o praktikorik egit e n. (Badirudi punt u hau argi balioes t e n del a 1. Eranskin a r e nVIII§-an. Miller [2002] a n landu t a dago). Nola jokat u azt ertz e n ari gar e n e a n ezt a b ai d a n dago e n a ,«ekintz a praktikor ak o oinarri a n » dago el a lasai es a n dait ek e e n a , ez da inolako teori a, propo s a m e npraktiko bat baizik (as m a zi o bat maiz). Behin punt u logiko hau ikusita, ia baiezt a p e n kaxkarr a daes at e a propo s a m e n i k one n a kritikari ondo e n eust e n dion a dela. Hem e n t x e sartz e n dira teori ak;kritika dakart e teoriek, bain a ez best e ez er gehi a g o rik. Bereziki, ez dak art e inolako iradokizu npositiborik nola jokat u beh a r den ikust ek o. Popp err e k, azke n e a n , dioen e a n «er a b a t liteke e n a damun d u a , guk eza g u t z e n dugu n mod u a n , bere erre g ul a rt a s u n prag m a t i koki garr a n t zit s u guztiekin,zeh ar o desint e gr a t z e a hurre n g o segu n d o a n » (52 or.), ez du esa n nahi erre g ul ar t a s u n a k desint e g r alitezke e ni k (nahiz et a, jakina, desint e g r a litezke e n ). Esan nahi due n a da ez direla erre g ul a rt a s u n a kedo guk dar a biltz a g u n teori ak gogoko ditugu n arrak a s t a praktiko e n eran t z ul e diren a k. Ezagut z a Objektibo a ren best e tesi aha n t zi bat, kont u a n hart u a izat e a nahi nuke e n a , hon a k ohon e k dak arki gu n iradokizu n a da: «pro b a egin et a erraku n t z a k eza b a t z e k o met o d o a ... es a ndait ek e ez del a met o d o enpirikoa, ego erar e n logikari dagokion a baizik» (98 or.). Aurrekoorrialde a n aldak e t a gehi haut e s p e n nat ur al ar e n teoriar e n kontra faltsut u ezinezko a del akoakus a zi o ez a g u n a agert u ondor e n , Popp err e k gero iradokitz e n du, Darwinis m o a ego er a r e nlogikar e n bert sio gisa karakt e riz a t z e a n , «har e n osa g ai logiko edo a prioririzkoak » identifikat uditu el a. Bere Darwin Hitzaldi ar e n [1978] gar ai a n utzia zue n egoki e n e n bizirau p e n a r e n doktrin aenpirikoki huts a zelako iritzia. Baina, nik dakid a n e z , ez zuen inoiz ez et si best e ideia hau, alegi a,prob a et a erraku n t z a r e n m et o d o a r e n bidez bakarrik, et a ez best e inola, lortz en dut el aorga ni s m o e k , gizakiak barn e , ordur a art e ez a g u t z e n ez zute n a ez a g u t z e a . Ezagut z a Objektibo a Alfred Tarskiri dedika t u a da et a, beraz, egoki da hitza urr e hau Tarskire n egi ari buruzko teoriar eki n zerikusi a dut e n zenb ai t probl e m a ri Popp err e k em a n d a k otrat a m e n d u a begir at uz am aitz e a . Lehe n e n g o auzia Tarskiren egiari buruzko teori ak zuen ben e t a k oes a n g u r a filosofikoa da. Ezagu n a da, non b ait ere, Popp e rr e n iritzirako (2. Kapitulu a, 6§, 8.Kapitulu a, 4§, 9. Kapitulu a, 1§; ikus hal ab e r [1963], 10. Kapitulu a, 3§), Tarskik deso h o r e t ik at er azuel a osp e a hein han di a n galdu a zue n egokitz a p e n e z k o egi ar e n teori a klasiko zah arr a. Popp err e niritzia hon ak o haux e dioen ideiak ber m a t u rik dago, alegi a, Tarskire n « P egiazko a da, baldin et abak arrik baldin p » T-eske m a k o kasu e k, non « P» objekt u hizkuntz az k o perp a u s a bat e n izenestrukt ur al- deskriptibo (edo aipa m e n - izen) bat ez ordezk a t z e n den et a « p » perp a u s a r e n ber ar e nm et a hi zku n t z a r a k o itzulpe n a z ordezk a t z e n den, zera adi er az t e n dut el a, Popp err e k form ul a t u zuenmod u a n , hots, « zein gertak ariri zeh a z ki dagokion P enu n t zi a t u bat, baldin ezei n gert ak a riribad a g o ki o: hau da, p gert a k a ri ari » (75 or.); «Elurra zuria da» egi azko a da baldin et a bakarrikbaldin elurra zuria del ako gert ak a ri a bad a g o ki o. Onart u beh a rr a dago, egi ar e n teoria nminim alis m o a et a deflazionis m o a nagu si diren gar aiot a n , Tarskiren T-eske m a hainb e s t e k oerre alis m o z ulertz e hau ez dago el a oso mod a n ; bat ez ere Popp err e k gert a k a ri ekiko erak u s t e ndue n jarrer a erre alist ar e ki n konbin a t u z gero, itxura bat e a n , Conject ur e s and Refut ation s enagertz e n ditue n «gert a k a ri a k hizkuntz ar e n et a erre alit at e a r e n ekoizkin kom u n a k edo antz ek ozerb ait dira; enu n t zi at u deskriptibo e n orratz e z loturiko erre alit a t e a dira» ([196 3], 214 orr.)bez al ako enu n t zi at u kont uzko a g o a k baino hara g o doal arik. Popp er haux e esa t e r ai n o doa:«Tarskire n lana filosofikoki hain garr a n t zit s u bihurtz e n due n a ez da «egia» definitz e k o
  • 7. m e t o d o ar e n deskriba k e t a arrakast a t s u a , baizik egiare n ego kit z a p e n teoria birgaitu izana et ahon a k o hau frogat u izan a, alegi a, behin objekt u- hizkunt z a eta beron e n sint axi a baino aber a t s a g o aden m et a hizku n t z a se m a n t iko bat e n beh a rr a ulert u dugu n e a n , he m e n ez dago el a best e zailtas u nezkut a t u rik» (355 or.). Orain ez da zail harekin bat egind a ([194 5], 11. Kapituluko 39 oharr a)baiezt a t z e n ez en Tarskiren motib a zio a egi a definitz e a n ez zela «Zer da egi a? » gald er a ri era nt z u nnahi a; ez zen ese n t zi alist a, et a hura ezin da ulert u (batz ut a n hal a ulertz e n bad a ere) «egi a »hitzar e n edo «egi azko perp a u s a » es a m ol d e a r e n analisi kontz e p t u al a , edo azalp e n a , egin e n balubez al a (Miller [199 9], 58 orr.). Baina aipat u riko azke n oharr ak gutxit u ez, bain a azpi m a rr a t u egit e ndu Tarskiren lorpe n a egi ar e n definizio esplizitu bat em a t e a n , primitibo se m a n tiko a k ekidinez,horrel ax e erak ut si baitzu e n «ez dago el a zailtas u n gehi a g o rik» (hau da, art az jardu n e z , ekidindait ezk e el a para d o x a se m a n tiko a k). Tarskire n definizioak eraku s t e n du, hala b e r, —aus ar t u k o nintz at e k e es at e r a— bad el ahizkunt z a bat e k o perp a u s a k kom u n e a n dut e n zerb ait, araz o zailago a den arre n kom u n e a n dut e nhori gert ak a ri ekiko egokitz a p e n a den e n t z garbitz e a . Tarskiren teori a onartz e n dut e n e k errefu s a t uegin e n luket e, ber az, gaur egu n egi ar e n teori a minim alist ekiko dago e n zalet a s u n bizia (Horwich[1990]. Baina deflazionis m o a , hots, egi a propi et a t e subs t a n t i b o a ez del a baie st e n due n doktrin a,best e kontu bat da. Ene ikusiz, asp al ditik mod a z kanpo dago e n nomi n alis m o a r e n (hau da,antie s e n t zi alis m o a r e n ) aplikazioar e n nab a r m e n ki antz ek o a del a em a t e n du. Hau egia bad a, aisebat etor dait ek e Engel [2002], 2.3§,- arekin Tarskire n egiari buruzko teori a deflazionist a deladioen e a n . Popp err e k ere segur u tik bai ezt a t u k o zuke e n eze n ez Tarskik ez best e inork ez duel aegi ar e n ese n t zi a edo izaer a erak ut si. Baina hon e kin ez da esa n nahi egi azko propo sizio e n klase aez dela klas e inter e s g a r ri bat (Urtarrilar e n 1ea n jaiot ako jend e a k solas e a n inoiz era bilitakopropo sizio guzti en klas e a r e ki n, adibid e z, konp a r a t u t a ) . Zientzi a fisikoek erak u s t e n dut e n mod u a n ,pent s a e r a ese n t zi alist e n errefu s a p e n a k ez du lagun era m a n beh a rrik lege unib ert s al e n bilaket a r e nukazio a ([196 3], 3. Kapitulu a). Egiantz ar e n ikerket a Popp erri, bere [196 3], 10. Kapitulu a, 3§- ko iradokizun e n porrot a r e nera gi n e z , ardur a han di a em a t e n dion jardu n ere m u a da. Gai konpl ex u hon e n bi alde aipat u nahinituzk e he m e n . Lehen e n g o a da Popp e rr e k 2. Kapitulu a, 33§- an mirakul u argu dio a esa t e n zaionmod uk o a dak arr el a erre alis m o zientifikoar e n alde (atz er ak a gutxi e n e z Whew ell et aPoincar é g a n a i n o doa n argu dio a ber a u). Popp err e k idazt e n du: «Bad a egia nt z a , et a teori a et agert ak a ri bat e n art e a n akzide n t e z oso ados t a s u n inprob a bl e a egot e a teoriak egia nt z han di a duel adiosku n adier azl e gisa interpr e t a t u beh a r da». Atalare n izenb u r u a «Akzide n t e e n inprob a bilit at e tikat er a t a k o argu di o bat e n analisia » den e z gero, argi dago «akzid e n t e z » hitza lekuz kanp o dago el a ;teori a et a gert a k a ri bat e n art eko ados t a s u n zeh at z a izan dait ek e akzid e n t e a , bain a kontu a dainprob a bl e a dela supo s a t z e n dela. Popp err e k jarraitz e n du: «Ez dut ust e argu di o hon e n kontraasko es a n dait ek e e n i k, nahiz et a ez litzaid ak e e n gust a t u k o he m e n d i k best e indukzio teoria batat er a t z e a ». Best e idazle batz u e k argu di o hon e t a tik ben e t a n «be s t e indukzio teoria bat at er a t z e a »lortu dut e n e z et a Popp e r ber a he m e n «ind uktibis m o bafa d a bat » sartz e a z akus a t u a izan den e zgero (O´He ar [1980], 67 orr.), one n a agia n da es at e a , azke n bat e a n , argu di o a r e n kontr a asko esa ndait ek e el a legitim oki. Horiet ariko asko dio ikusp e gi baye s t a r r e t ik Howson [2000], 3. Kapitulu ak,(ikus Miller [1994], 49 orr.) Objekzioar e n iltzea argu di o a prob a bilit at e e n ban a k e t a batz u e t a r a k o, ezguzti et a r a k o , baliozko a izat e a n datz a, et a sakonki ilun dago ban a k e t e k izan beh a r dut e n e n t zargu dio a praktika n eusk a rri baliozko egin beh a r dut e n a k . Baye s t a r r e n t z a t , jakina, best e froga batgur e erab a ki guzti ak gure aurr eko prob a bilit at e e n m e n d e egot e a da. Razion alist a kritikoekondoriozt a t u k o luket e, orde a, inoiz ez del a izan e n argu di o positiborik erre alis m o a r e n alde (edobest e ezein hipot e sir e n alde). Kritika da axola due n bak arr a. Azken ez , bi tesire n gorak et a beh e r a k begira t u nahi ditut: «egi a n t z a bilatz e a egia bilatz e abaino xed e argi a go et a erre alist a g o a da» dioen a r e n a k et a, ber eziki, «zient zi a enpiriko et a n egia
  • 8. ben e t a n erdiet si dugul a baie st e k o arraz oi beh a r bez ai n sen d orik sekul a eduki ezin dugu nbitart e a n , eduki ditzak e g ul a argu di o sen d o a k et a aski onak egi ar a n t z aurrer a p a u s o a k egin izan abaie st e k o » (86 or) dioen a r e n a k . Gorago adier azi bez al a, Popp err e k zalantz arik gab e eut si zionber e iritziari: Tarskik egi ari buruzko egokitz a p e n ikus m ol d e a birgait u zuela et a eraku t si zuel a, egiirizpide orokorrik ez dago e n arre n, egia ideal defe n d a g a r ri a del a. Egiantz a r e n (edo egiar ahurbiltz e a r e n ) ideia lehe n bizi sart u zen e a n et a (oso gutxi gora b e h e r a ) teori a bat e n egi eduki ar e net a faltsut a s u n eduki ar e n art eko alde a zela es a n e z definitu zen e a n , Popp err e k nab a r m e n d u zuenhipot e si bat best e bat baino egi atik hurbila go dago el a dioe n asert zio a ere sus m o huts a del a(Conject ur e s and Refut atio n s) , 10. Kapitulu a, xii§). Pent s a m e n d u hon e n oihartz u n a liburu hon e t a k o87 or. orriald e a n agertz e n du, bait a ere dioen e a n ezin dela egon egi an t z a r e n nozioar e n«aplika g a r rit a s u n e r a k o irizpiderik» (362 or.). Baina liburu hon e t a n diosku batz u e t a n «elkarr e nlehia n ageri zaizkigun teoria unibert s al e n art etik bat hob e s t e a , ber a u e n egia edo faltsut a s u n a ridagokio n e z , justifika » dait ek e el a «arr az oi enpirikoz » (38 or.), et a hau are a g o da kasu a gur e xed e aegi a hut s a ez, bain a ah alik egia nt z han di e n a bad a. Asko gelditu dira nah a si t a aipa m e n hau e naurr e a n , zurrut et a putz biak bat e r a egit ek o ah al e gi n bat em a t e n dut el ak o. Errefut a t u a den T 1 hipot e si a behi n betiko da faltsu a (inplikat uriko test enu n t zi a t u e n egiakontu a hart ut a ); T 2 hipot e si errefut a t u gab e a , ost er a , egiazko a izan dait ek e. Horrex ek dar a m aPopp e r es at e r a eze n, egiar e n et a faltsut a s u n a r e n art e a n egi a hob e s t e n dugu n e z , errefut a t u riko T 1et a errefut a t u gab e k o T 2- ren art e a n T 2 hob e s t e n dugul a. Era ber e a n , T 2- k T 1- k baino egi edukihan di a g o a baldin bad a u k a (a priori erab a ki dait ek e e n a bera u , T 2- k T 1- ek baino eduki han di a g o adauk al a es at e a bez ai n b a t da et a) et a itxuraz faltsut a s u n eduki txikiago a (T 1- ek eust e n dien testguzti ei eust e n die et a), ordu a n egi a nt z han di a g o a r e n aldeko hob e s p e n a k T 2 beron e n lehiakid e denT 1 baino nahi a g o izat er a era m a n e n gaitu. Izan ere, egi an t z a han dit u egit e n bad a egia n gora et afaltsut a s u n e a n beh e r a egin ez, ordu a n T 2 ben e t a n egon dait ek e egiatik hurbila go T 1 baino; T 1 ,orde a, ez dago inola ere egiatik hurbila go T 2 dago e n baino. Baina hob e s p e n o k aurrek a ri enpiriko e nded ukziozko ondorio ak dira (eta horrel a enpirikoki «justifikat u a k »), baldin ezt a b ai d a r e n ego er a r e nlaburp e n a k badir a soilik. Zere n begi- bist ako a bait a T 1 errefut a t u a et a T 2 errefut a t u gab e a izat etik(egia faltsut a s u n a baino nahi a g o dugul ako enu n t zi a t u a r e ki n bat er a) ondoriozt a dez ak e g u n guzti ahon a k o hau dela: T 1 eta T 2- ren artea n ez gen u k e e l a T 1 hob e t si beh ar . Ez da ondoriozt a t z e n bienart e a n T 2 hob e t si beh a r litzat ek e e ni k (Miller [200 2], 4§). Gauz a ber a gert a t z e n da gur e hob e s p e nabstr a kt u a eur e n lehiakid e a k baino egi an t z han di a g o a dut e n hipot e si e n aldeko a den e a n : T 2- k T 1-ek baino egi eduki han di a g o a et a itxuraz faltsut a s u n eduki txikiago a bad a u k a , ordu a n ded uzidez ak e g u n gauz a bakarr a da T 1 eta T 2- ren artea n ez gen u k e e l a T 1 hob e t si behar. Hem e n ere ezda ondoriozt a t z e n bien art e a n T 2 hob e t si beh a r litzat ek e e ni k. Best e behin ere argi gelditz e n daes p eri e n t zi ak aholku neg a ti b o a best e rik ezin em a n diez a g u k e e l a . Ezagut z a Objektiboa ren bigarr e n edizioa argit ar a t u zen e a n (1979), eza g u n zen Popp err e negi an t z a ri buruzko txost e n a , et a best e batz uk ere, aka s d u n a k edo ez- osoak direla. Teore m a bat daeze n, baldin T 2- k T 1- ek baino egi eduki han di a g o a bad a u k a et a faltsu a bad a , ordu a n faltsut a s u neduki han di a g o a ere bad a u k al a . Hem e n di k ondoriozt a t z e n da ez en, baldin Popp e rr e n zentz u a negi an t z han di a g o a dauk a t e n teoriak hob e s t e n badit u g u , ordu a n teori a faltsu e n art eko hob e s p e n a kinoiz ez direl a posible. Popp err e k aitortz e n du guzti hau, bait a best e zailtas u n logiko batz uk ere,berriki eran t sit ak o 2. Eranskin ek o (3)- (5)- ean, bain a esp e r a n t z a z begir at z e n du aurrer aegi an t z a r e n teoria egoki bat eskur a izan e n dugu n gar air a. (Garai hori, en e iritziz, ez zaigu oraindikheldu). Egoer a zoriont s u hau onart u t a , aurr er a egit e n du et a ahal e gi n erab a kit s u bat egit e n duargi a go az altz ek o zein zentz ut a n em a t e n dizkigut e n aurr ek a ri enpiriko ek teoria bat best e a bainonahi a g o izat eko «arr az oi ak ». Neron e k iradokit a, azalp e n e z k o ohar bat gehit u zuen (4) punt u a r e nam ai er a n : «Beti ere diod a n e a n ... badit u g ul a arraz oi ak aurrer a p e n a k egin ditugul a pent s a t z e k o, ...ez dut bai es t e n met a hizk u n t z a z T 2 , egon, egi atik hurbila go dago el a , T 1 baino. Nik neuk teori ahorien ezta b ai dar e n ego erar e n balor azio bat egit e n dut et a bero n e n argip e a n T 2 T 1 baino hob e a
  • 9. dela ageri da, egi ar a bider a t z e k o (399 or.). Enuntzi at u hon ek ere barru a n Popp e rr e n kritikariekhar e n idazkiet a n ust ez hain m aiz aurkitu ohi dituzt e n «ind ukzio bafa d a » horiet a k o bat dauk a n alaez, irakurle ar e n eba t zir a uzte n dut. Baina egia zera da, alegi a, gure hob e s p e n teorikoak gureteori ak bez ai n aieruzko a k direl a maila berb e r e a n ; et a horret a n ez dago inolako okerrik, aurrek opar a gr af o a n iradoki den mod u a n hob e s p e n hau e k gert a k a ri ekin kontr a s t a ditzak e g u n e z gero, et abatz u e t a n bait a beh e r a bot a ere. David Miller Covent ry 2002k o ab e n d u aBibliografiaC ARR , B. [1977]. «Popp e r’s Third World». The Philosop hical Quar-terly 27, 214- 226 orr.C OHEN , L. J. [1980]. «So m e Com-m e n t s on Third World Epist e m o -logy» . The British Journal for the Philosop h y of Scienc e 31, 175- 180 orr. Forma hed a t u a n berrinpri m a t u a :Currie, G. & Musgr a v e , A. E., argit a r a t z a il e a k, Popper and the Hum a n Scienc e s , 1- 12 orr. Dordr ec h t, Boston, &Lanc a s t e r PA: Martinus Nijhoff Publishe r s, 1985.C URRIE , G. [1978]. «Popper’s Evolu-tionary Epist e m o l o g y » . Synt h e s e 37, 413- 431 orr.D AWKINS , R. [1976]. The Selfish Gene . Oxford: Oxford University Press. 2. edizioa, 1989.E NGEL, P. [2002]. Truth . Che sh a m : Acum e n Publishing Ltd.G ÖDEL , K. [1951]. «So m e Basic Theore m s on the Foundation s of Mathe m a t ic s and Their Implica-tions» . Fefer m a n , S., Dawso n, J. W., Goldfarb, W., Parso n s, C., & So-lovay, R. N., argit a r a t z a il e a k, Kurt Gödel. Collecte d Works III, Unpu-blishe d Essay s and Lect ure s , 304- 323 orr. New York & Oxford: Oxford University Press, 1995.
  • 10. H ACOHEN , M. H. [2000]. Karl Popper – the Formativ e Years, 1902- 1945. Politics and Philosop h y in InterwarVienna . Ca mb ri d g e : Cam-bridge Universit y Press.H ORWICH , P. [1990]. Truth . Oxford: Basil Blackwell Ltd. 2. edizioa, 1998. Oxford: Claren d o n Press.H OWSON , C. [2000]. Hum e’s Pro-ble m: Induction and the Justification of Belief . Oxford: Claren d o n Press.Infeld, L. [1941]. Que s t . Londre s: Victor Gollancz Ltd.JARVIE, I. C. [2001]. The Repu blic of Scienc e . The Emerg e n c e of Popper’s Social View of Scienc e 1935- 1945 .Amst e r d a m & Atlant a GA: Rodopi B.V. Edizioak.KUHN , T. S. [1962]. The Struct ur e of Scie ntific Revolution s . INTERNATIO -NAL E NCYCLOPEDIA OF UNIFIED S CIENCE , II. Liburukia, 2 Zenb a ki a. Chicago: University of Chicago Press. 2. edizioa,1970.LAKATOS , I. [1968]. «Chan g e s in the Proble m of Inductiv e Logic» . La-katos, I.-ea n, argit a r a t z a il e a , The Proble m of Inductiv e Logic , 315- 417 orr. Amster d a m : North- Holland Pu-blishing Comp a n y, 1968.LAKATOS , I. [1970]. «Falsification and the Method olo g y of Scientific Research Progra m m e s » . Lakato s &Musgra ve [1970]- n, 91- 195 orr. Lakat os [1978]- n berrinpri m a t u a , 8- 101 orr.LAKATOS , I. [1974]. «Popper on De-marcation and Induc tion» . Schilpp [1974]- n, 241 -273 orr. Lakato s [1978]- n berrinpri m a t u a , 139 -167 orr.LAKATOS , I. [1978]. The Metho do-logy of Scie ntific Rese arc h Progra m-m e s . Cam brid g e : Ca mb ri d g e Univer-sity Press.LAKATOS , I. & MUSGRAVE , A. E., argitra t z ail e a a k [1970]. Criticis m and the Growth of Knowle d g e . Camb rid g e :Ca mb rid g e Universit y Press.MACKIE, J. L. [1985]. Logic and Knowle d g e . Select e d Papers, Volu m e I. Oxford: Clare n d o n Press.MILLER, D. W. [1994]. Critical Ra-tionalis m . A Rest at e m e n t and De-fenc e . Chica go & La Salle: Ope n Court Publishing Comp a n y.MILLER, D. W. [1999]. «Popper and Tarski» . Jarvie, I. C. & Pralong, S., argitar a t z aile a k, Popper’s Open So-ciet y After Fifty Years: the Conti-nuing Relev a n c e of Karl Popper -en, 56- 70 orr. Londre s: Routled g e .MILLER, D. W. [2002]. «Induc tion: a Proble m Solve d » . Böhm, J. M. Holweg, H., & Hoock, C., argit ar a t z aile a k ,Karl Poppers kritisch er Rationalis m u s heut e -n, 81- 106 orr. Tübinge n: Mohr Siebec k, 2002.O’H EAR , A. [1980]. Karl Popper . Londre s: Routled g e .P OPPER , K. R. [1934]. Logik der Forschu n g . Vienna: Julius Springer Verlag. Alema n e z ko 10. edizioa, 1994.Tübinge n : J. C. B. Mohr (Paul Siebe c k). Ingele s e z ko edizioa, Popp er [1959].P OPPER , K. R. [1944]. «The Povert y of Historicis m , II. A Criticis m of Historicist Metho d s » . Econo mi ca NS XI, 43,119 -137 orr. Popp e r, K. R., The Povert y of Historicis m -en berrinpri m a t u a . Londre s: Routled g e & Kegan Paul,1957.P OPPER , K. R. [1945]. The Ope n Societ y and Its Ene mi e s . Londre s: George Routled g e & Sons. 5. edizioa, 1966.P OPPER , K. R. [1959]. The Logic of Scientific Discov er y . Londre s: Hut-chinso n Publishing Comp a n y. Po-pper [1934]- ren ingele s e z ko itzulpe n hed a t u a . Orain Routled g e k argitar a t u a , Londre s.P OPPER , K. R. [1963]. Conjec t ur e s and Refuta tion s. Londre s: Routled g e & Kegan Paul. 5. edizioa, 1989.Londre s: Routle d g e .P OPPER , K. R. [1970]. «Nor m al Scie nc e and Its Dangers » . Lakatos & Musgr av e [1970]- n, 51 -58 orr.P OPPER , K. R. [1974 a ]. «Intellec t u al Autobiograp h y » . Schilpp [1974]- n, 3 -181 orr. Aipuak Unend e d Quest liburuediziora r a ko a k dira . Londre s: Font a n a , 1976. Orain Routled g e k argitar a t u a , Londre s.
  • 11. P OPPER , K. R. [1974 b]. «Re plie s to My Critics» . Schilpp [1974]- n, 961 -1197 orr.P OPPER , K. R. [1978]. «Nat ural Se-lection and the Emerg e n c e of Mind» . Dialectica 32, 3- 4, 339- 355 orr. Radnitzky, G. & Bartley, W.W., III,Evolutionary Epist e m ol o g y , Theory of Rationality, and the Sociology of Knowle d g e -n berrinpri m a t u a , 139- 153orr. La Salle: Ope n Court Publishing Comp a n y, 1987.P OPPER , K. R. [1979]. Die beide n Grundprobl e m e der Erkenn t ni s t h e o -rie . Tübinge n: J. C. B. Mohr (Paul Siebe c k). 1930/1 9 3 1- ko eskuizkribu tik Troels Egger s Hans e n e k argitar a t u a .P OPPER , K. R. [1982 a ]. The Ope n Univers e . Postscript to The Logic of Scientific Discov er y , II. Liburukia.Londre s: Hutchins o n. Orain Rout-ledge k argit a r a t u a , Londre s.P OPPER , K. R. [1982 b ]. Quant u m Theory and the Schis m in Physics.
  • 12. Postscript to The Logic of Scientific Discov ery , III. Liburukia. Londre s: Hutchins o n. Orain Routled g e kargit a r a t u a , Londre s.P OPPER , K. R. [1983]. Realis m and the Aim of Scienc e . Postscript to The Logic of Scientific Discov er y , I. Libu-rukia. Londre s: Hutchins o n. Orain Routle d g e k argit ar a t u a , Londre s.P OPPER , K. R. [1994]. The Myth of the Fram e w or k. Londre s: Routled g e .P OPPER , K. R. & E CCLES , J. C. [1977]. The Self and Its Brain . Berlin, Heidelb er g, Londre s, & New York: Springe rIntern a t io n al. Orain Routle d g e k argit a r a t u a , Londre s.S CHILPP , P. A., argit a r a t z a il e a [1974]. The Philosop h y of Karl Popper . La Salle: Open Court Publishing Com-pany. EGILEAREN HITZAURREA Giza eza g u t z a r e n feno m e n o a gur e unibert s ok o mirakul urik han di e n a da zalant z a rik gab e.Bereh al ak o soluziorik ez due n probl e m a dugu, et a nik neuk ez dut inola ere ust e liburu hau soluziohorret a r a k o pau s o t x o bat ere denik. Baina esp e r o dut lortu dud al a hiru me n d e t a n at ariko e nbas a t z a n sart ut a ego n den ezt a b ai d a berra s t e n lagun t z e a .Desc ar t e s , Hobb e s , Locke et a euro n eskolatik hon a —non David Hum e ez ez e, Thom a s Reid eresart u beh a r den—, subj ektibist a izan da neurri han di a n giza eza g u t z a r e n teori a: giza sine st e mot aber eziki segur u t z a t ego n da eza g u t z a , et a eza g u t z a zientifikoa, berriz, giza eza g u t z a mot a ber ezikisegur u t z a t .Liburu hon e t a k o saiak e r e k et e n a sortz e n dut e Aristot el e s e n g a -naino era m a n dait ek e e n tradizioar e n hari an —ezag u t z a r e n zentz u n e z k o teori ar e n tradizioar e n e a n .Ni zentz u n a r e n miresl e han di a naiz, zeina niretz a t es e n t zi alki aut okritikoa den. Baina, zent z u n e z k oerrealis m o ar e n funts ez k o egi a azke n e r ai n o aldezt e k o prest ban a g o ere, ezag u t z ar e n zent z u n e z k oteoria , orde a , hank a- sartz e subjektibist a t z a t dauk a t . Hanka- sartz e hon e k m e n p e a n hart u t a edukidu m e n d e b a l d e k o filosofia. Berau era uz t e n ah al e gi n d u naiz, et a ese n t zi alki aieruzko a deneza g u t z a r e n teori a objektibo bat eki n ordezk a t z e n . Asmo aus a r t e gi a izan dait ek e hau, bain a eznaiz horre g a tik des e n k u s a t u k o .Hala ere, ust e dut des e n k u s a t u beh a rr a dauk a d al a zenb ait erre pik a p e n e n g a t i k: hainb a t kapit ulu,lehe n a g o publikat u a k izan edo ez, idatzi ziren ego er a bert s u a n utzi ditut he m e n , aldez bed e r e ngainj arrit a egon arre n. Horrex e g a t i k mintzo naiz 3 et a 4 kapitulu e t a n «leh e n e n g o », «bigarr e n » et a«hirug a rr e n » mun d u a z , nahiz et a orain nahi a g o dud a n «1 mun d u a z », «2 mun d u a z » et a «3mun d u a z » hitz egin, 2. kapitulu a n bez al a, Sir John Eccles ek bere Facing Reality n egind a k oiradokizun bati jarrai.
  • 13. KARL R. POPPERPenn, Buckingh a m s h i r e 1971 Uztaila 24
  • 14. ESKER ONAZorret a n nago, zor han dit a n, David Miller, Arne F. Peter s e n , Jerem y She a r m u r et a, bat ez ere, neur eem a z t e a r e ki n, esk aini didat e n pazie nt zi a itzeleko lagu nt z a nek a e zi n a g a t ik. K. R. P. 1971Edizio berrikusi hon e t a k o berrikun tz a rik gehi e n a k David Millerek, Jerem y She a r m u r r e k -zeina,Nuffield Fund a zio a r e n eskuz a b a l t a s u n a ri esk er, ikerket a- lagun t z ail e izan dud a n- et a JohnWatkins ek iradokit ak o a k dira. Zorret a n nago Antony Flewrekin, 40. orriald eko (b) azke n para gr a f o a hob e t z e r a era m a nnindu e n kritika bat e g a t i k; et a I.Gratt a n- Guine s s e ki n, 377. orrialdek o lehe n e n g o par a gr af o berriananbigu o t a s u n bat seinal at z e a r r e n . Zuz enk e t a inport a n t e a k egin ziren laug arr e n inprim a k e t a n ,197 5 e a n .Zorret a n nago, hal ab e r, Adolf Grünb a u m e k i n , zenb ait kritika zeh az t u g a t ik. Beron e n kritika guzti akulert u ez ditud a n arre n, ber a u e t a k o batz u e k bi zuzenk e t a (98 et a 103. orrialde e t a n ) et a iruzkin 2.Eranskin e a n bat egit er a era m a n naut e .Eskerr ak em a n beh a r dizkiet he m e n , hala b e r, liburu a lehe n bizi publikat u zen e tik, 1. orrialde a nkritika eska tz e n egin nue n dei ari eran t z u n diot e n guztiei.2. Eranski na –Ohar osa g a r ri ak (1978)–, oraint s u era nt si a da. K. R. P. 1978
  • 15. I.AIERUZKO EZAGUTZA:NIRE SOLUZIOAINDUKZIOAREN PROBLEMARI Hem e r e t zi g a rr e n m e n d e a n zeh ar irrazion alt a s u n a k gora egin izana et a hogei g a rr e n e a n gert a t u den a Hum ek enpiris m o a sunt sitz e a r e n ondorio nat ur al a dugu. BERTRAND RUSSELLOker ego n nait ek e, jakina, bain a ust e dut probl e m a filosofiko nagu si bati aurkitu diod al a soluzioa:indukzioar e n probl e m a ri. (Uste dut 192 7 a n edo hortx e inguru a n aurkitu nuel a irten bi d e a 1 ). Soluziohau guztiz em a n k orr a izan da, et a best e probl e m a filosofiko mordo bati ere irten bi d e a aurkitz ekobalio izan dit.Hala ere, filosofo gutxik onart uko du nik indukzioar e n probl e m a ri soluzioa aurkitu izan a. Gutxi izanbaitira probl e m a horri buruzko nire ikusp e gi a k azt ertz ek o —edo kritikatz ek o ere— lana hart u dut e nfilosofoak, edot a nik gai horri buruz egin ditud a n ikerket e n berri izan dut e n a k . Gaiare n inguru a noso oraint s u argit ar a t u diren liburu e k ez dut e aipatz e n nire lanet a riko bat ere, nahiz et a gehi e n e knire ideie n zenb ait oihartz u n oso urrun e n era gi n a nab a ri dut e n ; et a nire ideie n berri em a t e n dut e nliburu ek nik sekul a defe n d a t u ez ditud a n ikuspu n t u a k esleitz e n dizkidat e, edot a gaizkiulert u a edogaizki irakurria best e rik gab e oinarritz a t hart uz edo baliorik gab e k o argu di o a k era biliz egit e ndidat e kritika. Kapitulu hon e t a n neur e ikusp u n t u a k berriro azaltz e n saiatz e n naiz, kritika egit e ndidat e n e i era nt z u n zab al a em a n nahi a n.Indukzio ar e n probl e m a ri buruzko nire publikazio e n art e a n hau e x e k izan ziren lehe n e n g o biak:193 3ko Erken nt ni s en argit ar a t u nue n oharr a 2 , zeinet a n probl e m a ri nik em a n d a k o form ul azio a et asoluzioa aurkez t u nitue n laburki, et a 1934k o nire Logik der Forschu n g (L.d.F.) 3 izan ziren. Baioharr a bait a liburu a ere oso mod u labur bildu a n em a n a k . Nik ust e nue n, baikor sa m a r, irakurl e a kkontur a t u k o zirela, zenb ait aipu historikor e n lagu nt z a r e ki n, zerga tik zen era b a ki g a rri a arazo a zegit e n nue n birfor m ul a zi o ber ezi a. Eta era b a ki g a rri a zen, nire ust ez, probl e m a filosofikotradizion al a ri soluzioa em a t e n zion birform ul azio a egit e n nuel ak o.Indukzioar e n probl e m a filosofiko tradizionala diod a n e a n , hurre n g o hon e n antz eko form ul azio aes a n nahi dut (« Tr» deituko dud a n a ):Tr Nola justifikatz e n dugu etorkizu n a iraga n a bez al ako a (gehi e n b a t ) izan e n delako ust e a ?Edo, agia n, zer justifikazio dut e indukziozko infere n t zi ek?Era hon e t a k o form ul azio a k oker jarriak dira, arraz oi bat baino gehi a g o r e n g a t i k.Esat e bat er a k o, lehe n form ul azio ak etorkizun a iraga n a bez al a izan e n dela supos a t z e n du —nikbehintz a t okertz a t jotzen dud a n supo sizio a ber a u , «b ez al ak o a » hitza guztiz huts al et a edukigab e k o bihurtz e n due n zentz u zeh aro m al gu a n ulert u eze a n . Bigarre n form ul azio ak, berriz,indukziozko infere n t zi ak, bait a infere n t ziok at er a t z e k o arauak ere, existitz e n direl a supo s a t z e n du,et a hori, berriro ere, mod u ez- kritikoz egin beh a rk o ez litzat ek e e n supo sizioa da, et a nik gain er aokertz a t jotze n dud a n a . Beraz, ust e dut bi form ul azio horiek ez- kritikoak direl a best e rik gab e , et aantz ek o oharr a k egin beh a rko lirat ek e best e form ul azio askori buruz ere. Haux e izan e n da, ber az,nire egit ek o nag u si a: indukzio ar e n probl e m a tradizion al a deitu dud a n a r e n atze a n nire ust e zdago e n arazoa best e behin ere form ul a t z e a .
  • 16. Jadanik tradizion al bihurt u diren form ul azio a k nahiko a oraint s u k o a k dira historikoki: Hum e kindukzioari egind a k o kritikan et a hon e k eza g u t z a r e n zentz u n e z k o teoria n izan due n inpakt u a ndut e sorbur u a .Itzuliko naiz berriro form ul azio tradizion al ari buruzko ezt a b ai d a xeh e a g o r a , lehe nik zentz u n e z k oikusp e gi a , gero Hum er e n ikusp e gi a et a ondor e n araz o a ri buruzko neur e form ul azio et a soluzioakaurk ez t u ondor e n .1. Indukzioar e n zent z u n e z k o proble m aEzagut z a r e n zentz u n e z k o teoria («gog a m e n a r e n ontzi teori a » izengoitia ere jarri dioda n a ) hon a koes a e r a hon ek labur biltz e n du usu e n: «gur e adim e n e a n ez dago bert ar a sent s u m e n e n bidez sart uez den ez er ». (Saiat u naiz adier a z t e n ikuspu n t u hori Parm e ni d e s e k form ul a t u zuela lehe n bizi,mod u satirikoz: gizaki gehi e n e k ez dauk a t e ber e n adi m e n tronp a t u a n sent s u m e n tronp a t u e t a t i kjasot a ko a best e rik 4 )Hala ere, gauza k esp ero izate n ditug u et a irmoki sinet si ohi dugu zen b ait erreg ulartas u n e t a n(nat ur a r e n lege a k, teori ak). Horrek indukzio ar e n zentz u n e z k o probl e m a r a gar a m a t z a (nik « Cs »deituko dud a n a ):Cs Zelan sort u ah al izan dira igurikap e n et a ust e horiek?Hona he m e n zentz u n e z k o era nt z u n a : iraga n e a n egind a k o beh a k e t a errepikat u e n bidez; bihareguzki a jalgiko del a ust e dugu, hal ax e egin duel ak o iraga n e a n .Zentz u n e z k o ikusp e gi a k egintz a t em a t e n du best e rik gab e (inolako arazorik sortz e n ez zaiolarik)erre g ul ar t a s u n e t a n dugu n ust e a k bero n e n sorrer a era git e n dut e n beh a k e t a erre pika t u horiekjustifikatz e n dut el a. (Gen e si s cu m justification —bat a et a best e a erre pik a p e n a ri esk er sort u a k— daAristot el e s et a Zizero n e z geroz tik filosofo ek « epag ô g ê » edo « induk zioa » deitu dut e n a 5 ).2. Indukzioar e n proble m a biak Hum er e n arab era.Hum e inter e s a t u rik zego e n giza eza g u t z ar e n izaer az edo, ber ak erra n e n zuke e n bez al a, ea gureust e a k oro har —eta ber a u e t a rik zein— justifika zitezk e e n beh a r best e k o arraz oiz 6 .Bi probl e m a jarri zitue n: probl e m a logikoa (H L) et a probl e m a psikologiko a (H Ps ). Puntugarra n t zit s u e t a riko bat zera da: berak bi probl e m a horiei em a n zizkien bi era nt z u n a k elkarr eki nkontra e s a n e a n dau d el a nolab ai t.Hona he m e n Hum er e n probl e m a logikoa 7 :HL Ba al dugu justifikaziorik esp e ri m e n t a t u ditugu n kasu (erre pik akor) batz u e t a t ikes p eri m e n t a t u ez ditugu n best e kasu (ondorio) batz u e t a r a era m a t e k o arraz oik et a r e n haria?Hum e k H L araz o a ri ez etz ar e ki n eran t z u t e n dio: ez dago justifikaziorik, erre pik a p e n e n kopur u ahan di a izan arre n.Hum e k erak ut si zuen, hal ab e r, ego e r a logikoak bere hartant x e jarraitz e n zuela H L-n «ond orio »hitzar e n atz e a n «proba bl e a k » hitza jarri arre n, edo «b e s t e kasu batz u e t a r a » es a n beh a rr e a n«be s t e kasu batz u e n probabilitat era » esa n arre n.Hona he m e n Hum er e n probl e m a psikologiko a 8 :H Ps Zerga tik esp e r o du et a ust e du jend e zentz u n d u n a k , hala ere, eurek esp e ri m e n t a t ugab e k o kasu a k esp e ri m e n t a t u riko best e horiekin bat etorriko direl a? Hau da, zerg a tik dituguigurika p e n a k konfiantz a han di a dugu n gauz e t a n ?
  • 17. Hum e k H Ps araz o a ri em a t e n dion era nt z u n a : «Ohitur a edo aztur ar e n g a t i k », hau da, errepika p e n e net a ideia- asozi azio e n mek a ni s m o a r e n era gi n p e a n gau d el a k o, mek a ni s m o hori gab e, dio Hum e k,nek ez bizirau n gen e z a k e e l a rik.3. Hum er e n e m ait z e n ondorio garrant zit s u a kEmaitz a horien kariaz, Hum e ber a —inoiz izan den bururik arrazion al e n e t a riko bat—, esz e p tikobihurt u zen et a, aldi ber e a n , sines t u n: epist e m ol o gi a irrazion al e a n sines t u n . Atera zuen ondorio ak,hots, erre pik a p e n a k , ber a u izan arre n gur e bizitza kognitibo a n edo gur e «ez a g u e r a n » nagu si,argu dio gisa ez dauk al a indarrik ondoriozt a t z e a k , best e konklusio hon e t a r a era m a n zue n:argu dio a k edo arraz oi ak eginkizu n ap al bat best e rik ez zuel a gure ez a g u e r a n . Ageria n ger a t ubaitz e n nonb ai t gur e «ez a g u t z a », ust e izaer a k o a ez ezik, arrazion alki defe n d a ezin dait ek e e n ust eizaer a k o a zela, fed e irrazionalare n izaer ak o a 9 .Espero dut nire hurre n g o at al ak, 4.ak, bait a 10 et a 11.ak ere, argi utziko dut el a eze n indukzio ar e nprobl e m a ri nik em a n d a k o soluziotik ezin at er a dait ek e e l a hal ako ondorio irrazion alist a rik.Hum e r e n konklusio a are mod u indart s u a g o et a etsi a go a n plant e a t u zue n Russ ell ek bere A Historyof We st er n Philosop h y liburuko Hum eri buruzko kapitulu a n , 1946 a n argit ar a t u a , Hum e r e naipa m e n i k gab e indukzio ar e n probl e m a r e n plant e a m e n d u argi a bez ai n ederr a egit e n zue n ber eProble m s of Philosop h y –tik hog eit a ha m al a u urt er a 10 . Haux e dio Russ ell ek indukzio ari buruzHum e k egit e n due n plant e a m e n d u a z : «Hu m e r e n filosofia... he m e z o r t zig a rr e n me n d e k oarrazion alt a s u n a r e n porrot a da» et a, «garr a n t zit s u a da atz e m a t e a , beraz, ea Hum eri eran t z u n e nbat em a t e n zaion osoki edo batik bat enpirikoa den filosofiar e n barn e a n . Best el a, ez dago k e aldeintel ek t u alik zent z u t a s u n ar e n eta erotas u n ar e n artean . Ur irakine t a n egind a k o arra u t z a t z a t bereburu a jotzen due n ero a gaitz e s t e k o arraz oi bak arr a hura gutxie n g o a n egot e a litzat ek e ...».Russ ell hon a k o baiezt a p e n e r a heltz e n da: indukzio a (edo indukzioar e n printzipio a) ukat uz gero,«be h a k e t a partikul arr e t a tik lege zientifiko orokorr et a r a irist eko saio guztiak eng ai n a g a r ri a k direlaet a Hum er e n esz e p tizis m o a ekidinezin a duel a edoz ei n enpirist ak » 11 .Horrel a, Russ ell ek argi nab a r m e n t z e n du Hum ek Hl-ri em a t e n dion eran t z u n a r e n et a (a)arrazion alt a s u n a , (b) enpiris m o a et a (c) proz e d u r a zientifikoe n art eko kontra e s a n a .Nik zera esp e r o dut, 4. et a 10- 12 at al et a n plant e a t u k o ditud a n ezt a b ai d e k argi utziko dut el akontra e s a n hau e k guzti ak des a g e r t u egit e n direla, baldin indukzio ar e n probl e m a ri em a t e n diod a nsoluzioa onartz e n bad a: ez dago inolako kontra e s a n i k nire ez- indukzio ar e n teori ar e n et aarrazion alt a s u n a nahiz enpiris m o a nahiz proz e d u r a zientifikoe n art e a n .4. Nire ikusk era induk zi oare n probl e m ar a hurbiltze k o(1) Nik oso garr a n t zit s u t z a t dauk a t Hum e r e n az alp e n e a n inplizituki ageri den ber eizke t aprobl e m a logikoar e n et a probl e m a psikologiko ar e n art e a n . Baina ez dut ust e nik «logiko a » deitz e ndud a n a ri buruz Hum e k due n ikusp e gi a guztiz egoki a denik. Berak baliozko infere nt zi proz e s u a kdeskrib a t z e n ditu aski argi; bain a hau e k proze s u m e n t al «arr azio n altz a t » jotzen ditu.Oster a, nire hurbilpe n met o d o nagu si e t a riko bat, probl e m a logikoak aipa g ai diren e a n , termi n osubj ektibo edo psikologiko guzti ak, batik bat «ust e a » et a ab ar, ter mi no objektibo e t ara aldatz e a ndatz a. Horrel a, «ust e a z » hitz egin beh a rr e a n «en u n t zi a t u a z » edo «az al p e n e z k o teori az »mintz at u k o naiz, es at e bat er a k o; edo «inpr e si o a » esa n beh a rr e a n , «be h a k e t a enu n t zi at u a » edo«kontr a s t a zi o enu n t zi a t u a » (test stat e m e n t ) erra n e n dut; et a «ust e bat e n justifikazio az » mintz a t ubeh a rr e a n , «teori a bat egia delako baies p e n a r e n justifikazio az », et a b.
  • 18. Gauz ak hitz egit eko mod u objektibo, logiko edo «form al e a n » es at e k o proz e d u r a hau H L del ako a riaplika dakioke, bain a ez, orde a , H Ps del ako a ri; hala ere:(2) H L edo kora pilo logikoa behi n ask at uz gero, soluzio hori H Ps edo probl e m a psikologikor atran sf e ritz e n da hon a k o transf er e n t zi printzipio hon e n arab e r a : logikar e n ere m u a n egia den apsikologi a n ere egia da. (Bad a printzipio an alo g o bat, oso baliag a rri a, «m e t o d o zientifikoa » deituohi den ere m u a n , bait a zientzi ar e n histori ar e n e a n ere: logikar e n ere m u a n egi a den a era ber e a nda egia m et o d o zientifikoa n nahiz zientzi ar e n histori a n). Onartz e n dut hau aieru arriskut s usa m a rr a dela pent s a m e n d u a r e n edo proz e s u kognitibo e n psikologi a n.(3) Argi ger a t uk o da eze n nire transf er e n t zi ar e n printzipioak Hum e r e n irrazion alt a s u n aekidite a ber m a t z e n duel a: har e n indukzio ar e n probl e m a nag u si a ri, H Ps barn e, eran t z u n a aurkitz e nbaldin badiot transf er e n t zi ar e n printzipioa bortx at u gab e , ez da izan e n inolako kontr a e s a n i klogikar e n et a psikologi ar e n art e a n , ezt a, ber az, gure eza g u e r a irrazion al a delako konklusiorik ere.(4) Progra m a hon ek, Hum e k H L-ri da m ai o n soluzioar e ki n bat e r a , H L-k aipatz e n due n a bainogehi a g o esa n dait ek e el a em a t e n du teoria zientifikoe n et a beh a k e t e n harr e m a n logikoei buruz.(5) Lortu dud a n em aitz a garra n t zit s u e n e t a k o bat haux e da: Hum e k arraz oiz dioe n e z gero,ikuspu n t u logikotik ez dela ondoriozt a t z e n indukziorik erre pik a p e n a r e n kariaz, transf er e n t zi ar e nprintzipio ar e n kariaz ezin da halakorik gert a t u psikologian (edo m et o d o zientifikoa n edot azientzi ar e n histori a n). Errepika p e n a r e n karizko indukzioak okerr e n bat du oinarri, ilusio optikomot ar e n bat. Labur es a n d a : ez dago errepika p e n ar e n karizko induk ziorik.5. Indukzioar e n probl e m a logikoa: birplant e a m e n d u a eta soluzioaEsan berri dud a n a r e n ara b e r a (aurr eko at al ar e n (1) punt u a ), Hu-m er e n H L hizket a mold e objektibo edo logikoa n birpla nt e a t u beh a r dut.Horret ar a k o Hum er e n «es p e ri m e n t a t u ditugu n kasu a k » es a m ol d e a r e n lekua n «kontr a s t a zi oenu n t zi at u a k » jarriko dut; hau da, gert a e r a beh a g a r ri a k deskrib a t z e n dituzt e n enu n t zi a t u zeh a t z a k(«b e h a k e t a enu n t zi at u a k », edo «oinarrizko enu n t zi at u a k »); et a har e n «es p e ri m e n t a t u ez ditugu nkasu a k » es a m ol d e a r e n ordez, «az al p e n e z k o teori a unib ert s al a k ».Honel ax e form ul at z e n dut nik Hum e r e n indukzio probl e m a logikoa:L1 Azalpe n e z k o teori a unib ert s al bat egiazko a delako baies p e n a ba al dago «arr az oi enpirikoz »justifikatz erik, hau da, zenb ai t kontra s t a zi o edo beh a k e t a enu n t zi at ur e n («es p e ri e n t zi a noinarrituriko e n », esa n dait ek e) egia supo s a t u z ?Nire eran t z u n a probl e m a honi Hum er e n a bez al ak ox e a da: ez, ez dago justifikatz erik; ez dagokontra s t a zi o enu n t zi at u egi azko e n kopururik, han di e n a izanik ere, azalp e n e z k o teori a unib ert s albat egi a del ako baie s p e n a justifika dez ak e e ni k 12 .Baina bad a bigarr e n probl e m a logiko bat ere, L2 alegi a, L1 -en orokortz e a den a . L1 -etik erdi es t e nda, han g o «egi azko a delako » hitzen ordez best e hau e x e k jarriz best e rik gab e, alegi a, «egi azko adelako edo faltsu a delako »:L2 Azalpe n e z k o teori a unib ert s al bat egiazko a delako edo faltsu a del ako baie s p e n a ba al dago«arr az oi enpirikoz » justifikatz erik, hau da, kontra s t a zi o enu n t zi at u e n egi a supo s a t z e a k justifika otedez ak e teoria unibert s al bat egi azko a del ako baie s p e n a edo faltsu a del ako baie s p e n a ?Honi nik bai ezko era nt z u n a da m ai o t: Bai, kontra s t a zi o enu n t zi at u e n egi a supo s a t z e a k em a t e n digubatz u e t a n ahal bi d e a azalp e n e z k o teori a unib ert s al bat faltsu a delako bai es p e n a justifikatz ek o.Arrapo st u hon e n garr a n t zi a argi ikust e n da indukzioar e n arazo a sortz e n den ego e r aprobl e m a t i ko a ri buruz gogo e t a egit e n dugu n e a n . Buru a n dauk a t , hon e t a n , ego e r a bat, nonazalp e n e z k o teoria bat baino gehiag o ageri zaizkigun elkarr e n lehian azalp e n e z k o araz or e n bat e n—adibid ez, probl e m a zientifikore n bat e n— soluzio hob e t z a t , eure n art e a n bat auk er a t u beh a r, edo
  • 19. nahi bed e r e n , dugu n e a n . Aresti an es a n dugu n mod u a n , Russ ell ek dio indukzio ar e n probl e m aeb at zi gab e, ezin dugul a eraba ki teori a zientifiko (on) bat e n et a zorat u t a dago e n gizon bat e nobs e si o (txar) bat e n artean . Hum ek ere elkarr e n lehian ari diren teori ak ditu buru a n . «De m a g u n[idazt e n du] pert so n a bat e k ... nik baiet si ezin ditud a n propo sizioak agertz e n dituel a, ... zilarraberu n a baino gald a g a r ri a g o a del a, edo m erkurio a urre a baino ast u n a g o a ...» 13 .Egoer a probl e m a t i ko hon e k, zenb ai t teori a ezb er di n e n art e a n auk er a t z e a k alegi a, indukzioar e nprobl e m a r e n hirug arr e n birform ul a zio a iradokitz e n du.L3 Ba al dago «arr az oi enpirikoz » justifikatz erik elkarr e n lehia n ageri zaizkigu n teoriaunibert s al e n art etik bat hob e s t e a , ber a u e n egia edo faltsut a s u n a ri dagokion e z ?L2 -ri em a n d a k o era nt z u n a r e n argip e a n bidezko a da L3 -ri em a n beh a rr e k o a : bai, batz u e t a n bad a g ojustifikatz erik, zort erik ukan e z gero. Izan ere, gert a dait ek e gure kontr a s t a zi o enu n t zi a t u e k teorialehiakid e e t a k o batz uk —bain a ez guztiak—err ef ut a t z e a ; et a egiazko teori ar e n bila ari gar e n e z ,faltsut a s u n a frogat u ez zaien a k hob e t siko ditugu.6. Proble m a logikoari nik e m a n d a k o soluzioari buruzk o iruzkina k(1) Nire birform ul a zio e n arab e r a , indukzioar e n probl e m a r e n auzi nagu si a «e m a n d a k o »kontrast a zio enu n t zi at u batz u ei buruz k o lege unibert s al e n baliot a s u n a (egi a edo faltsut a s u n a ) da.Alde bat er a uzt e n dut «nol a era b a kitz e n dugu n kontr a s t a zi o enu n t zi at u e n », hots, gert a e r abeh a g a r ri e n deskrib ak e t a zeh a t z e n , «egi a edo faltsut a s u n a ». Azken araz o hau ez da, erra n e nnuke, hart u beh a r indukzioar e n probl e m a r e n osa g ai t z a t , zere n Hum er e n gald er a hon a ko hau zerabait a: ea esp e ri m e n t a t u riko «kas u e t a t i k », arraz oi e n bidez, esp e ri m e n t a t u gab e k o e t a r a igarotz e ajustifikatz erik dago e n e n t z bait a 14 . Ez Hum e ez gai hon e n inguru a n ari izan den best e ez ein idazleez da, nik dakid al a, he m e n di k hurren g o gald ere t ara iraga n . Ziurtz at jo ote genitz ak e«es p e ri m e n t a t u riko kasu a k »? Eta ben e t a n ote dira teori en aurre tiko a k? Azken gald er ok nikindukzioar e n probl e m a ri em a n d a k o soluzioak bist ar a t u zizkidan araz o e t a riko batz uk diren arre n,jatorrizko probl e m a t ik har a g o k o a k dira. (Hau begi- bist ako a da, kontu a n bad u g u zer nolako gauz e nbila ari ziren filosofoek indukzioar e n probl e m a ri irten bi d e a top at z e n ah al e gi nt z e a n : baldin«indukzio printzipio» bat aurkitu ah al bal edi, enu n t ziat u singularret atik lege unib ert s ala kat er a t z e k o mod u a esk ainiko liguke e n a , et a hura egiazko a del ako baie s p e n a defe n d a t z e rik bal e go,ordu a n indukzio ar e n probl e m a eba t zitz a t joko litzat ek e ).(2) Hum er e n probl e m a hizket a- mold e objektibo bat er a aldat z ek o ahal e gi n bat da L1 . Aldebak arr a zera da: Hum e guk esp eri m e n t a t u ez ditugu n etorkizun e k o kasu e z (singul arr ez ) mintz odela, hau da, igurikap e n e z ; L1 , orde a , lege unib ert s al e z edo teori ez mintzo da. Hiru arraz oibed e r e n badit ut aldatz e horret a r a k o. Lehenik, ikusp u n t u logikotik, «kas u a k » zenb ait legeunibert s ali buruzko a k dira (edo unib ert s al bihur dait ek e e n enu n t zi a t u- funtzio bati buruzko a k).Bigarre nik, kasu batz u e t a t ik best e kasu e t a r a arraz oitz eko dauk a g u n ohiko met o d o a teori aunibert s al e n lagun t z a z burutz e n da. Hart ar a , Hum er e n probl e m a t i k teoria unibert sal e nbaliotas u n ar e n (euro n egi a edo faltsut a s u n a r e n ) probl e m ar a pas a t z e n gar a. Hirugarr e nik,Russ ell en mod ur a, nik ere indukzio ar e n probl e m a lege unib ert s al e ki n edo teoria zientifiko e ki n lotunahi nuke.(3) L1-i nik em a n d a k o ez ezko era nt z u n a lege guztiak hipot e ti ko edo aieruzk o t z a t , hau da,ust ez kotz a t hart u beh a r ditugul a es a n nahirik interpr e t a t u beh a r litzat ek e.Ikusp e gi hau egu n aski nag u sit urik dago 15 , bain a den b or a luze a beh a r izan du horret a r a k o . GilbertRyle iraka sl e a k, esa t e bat er a k o, esplizituki egin du ideia horre n kontra 1937k o artikulu best el abikain bat e a n 16 . Rylek argu di a t z e n du (36 or.) oker dago el a es at e a «zient zi ar e n propo sizio orokorguzti ak (...) hipot e si hut s a k direla »; et a hark «hipot e si » hitza neuk beti era bili dud a n et a orain eredar a bild a n zentz u berb e r e a n dar a bil: «e gi az ko a dela sus m a t u best e rik egit e n ez dugu npropo sizio» gisa (loc. cit.). Nirea bez al ako tesi ar e n aurk a baiezt a t z e n du: «Maiz ziur egot e n gara,
  • 20. ber m e guzti ar eki n egon ere, lege propo siziore n bat e n egi az » (38. or.). Eta zenb ait propo sizioorokor «ez arrit a » dau d el a ere badio: Hauei «leg e a k » deritz e et a ez «hipot e si ak ».Rylere n ikusp e gi hau ia «ez arrit ak o » arau a zen, izan, nik L.d.F. idatzi nue n gar ai a n, et a orain ereez dago inola ere galdut a . Beron e n kontra jarri nintz e n lehe nik Einst ei n e n gra bit a t e teori azbaliat u t a; inoiz ez da izan teoriarik Newton e n a bez ai n ongi «ez arrit akorik», et a nek ez izan ereizane n da hare n mod uk orik; bain a, Einst ei n e n teori ar e n mailari buruzko iritziak iritzi, ez dagodud arik Newton e n a ri hipot e si edo aieru «hut s » gisa begira tz e n irakat si zigula.Best e kasu bat Ureyk 193 1 n egin zue n deut e rio ar e n et a ur ast u n a r e n aurkikun d e a da.Garai hart a n ura, hidrog e n o a et a oxige n o a ziren kimika n ongi e n eza g u t z e n ziren subst a n t zi ak, et ahidrog e n o a r e n et a oxige n o a r e n pisu ato miko ak neurri kimiko guztie n ered u a k ziren. Bazen teori abat isotop o ei buruz kimikari orok egi azkotz a t zuen a lepo a jokatz er ai n o, Soddyr e n 1910 e k oisotopo ei buruzko aierur a art e behi ntz a t , et a askoz gero a g o r ai n o ere. Baina Ureyk errefut a p e n aaurkitu zuen (hart ar a Bohre n teoria berro n e t si zuel arik).Honek best e «leg e ezarri ak » et a ber eziki induktibist e n hiru ered u adibid e a k hurra g o tik azt ertz er aera m a n nindu e n 17 : (a) eguzkia 24 orduz behin (edo 90.0 0 0 taup a d a z behi n gutxi gora b e h e r a ) irten et a sart ukodela, (b) gizaki guztiak hilkorrak direl a, (c) ogiak elikat u egit e n duel a. Hiru kasuo t a n , lege ez arri hau e k egi azki errefut a t u a k izan dira hasi er a n em a n zitzaie nzentz u a n . (a) Lehe n e n g o a , Marseillako Pitea s e k «itsa s o izoztu a et a gau e r diko eguzkia » aurkituzitue n e a n izan zen errefut a t u a . (a)- k «nor a n a hi zoaz el a, eguzki a 24 orduz behi n irten et a sart ukoda» es a n nahi zuel a argi gelditz e n da, hare n kont ak e t a r e n aurre a n jend e a k eraku t sit ak osines g ai z t a s u n a ikusit a et a kont ak e t a hori bidai ari e n ipuin guzti et a k o par a di g m a bihurt u zelakontu a n hart u t a . (b) Bigarr e n a ere —edo hob e t o esa n d a , beron e n oinarri den teori a aristot eliko a— errefut a t u aizan zen. «Hilkor» predik at u a grekotiko itzulp e n txar bat da: thn e - tos hitzak «hiltz er a beh a r t u rikdago e n a » edo «hiltz er a joera due n a » es a n nahi du, «hilkor» soil- soilik baino gehi a g o, et a (b)Aristot el e s e n teori ar e n zati da, alegi a, sort uriko kreat u r a oro, aldi bat e n ondor e n , hiltzer a doal asegur u bai ezt a t z e n due n a r e n a , aldi horre n luze- laburr a, kreat u r a r e n es e n t zi ar e n osa g ai den arre n,zirkuns t a n t zi a akzid e n t al e n ara b e r a aldat uk o delarik apur bat. Bakt erio ak hiltzer a beh a r t urik ezdau d el a k o aurkikunt z a k errefut a t u zue n teori a hau, zere n fisio bidezko ugalke t a ez bait a heriotz a,et a gero a g o ere errefut a t u rik gelditu zen m at e ri a bizidun a, oro har, gainb e h e r a t u et a hiltzer abeh a r t urik ez dago el a desk u b ritz e a n , nahiz et a itxuraz badirudi e n har e n form a guztiak hildait ezk e el a bitart e k o aski gogorr e n era gi n e z. (Minbizi- zelulek, adibid ez , bizirik iraun dez ak e t e ). (c) Hirugarr e n a —Hum er e n gogoko e n e t a k o a — errefut a t u rik geldit u zen, ber e egu n e r o k o ogiajaten zue n jend e a ergotis m o z hil zen e a n duel a ez asko Frantzi ako herri bat e a n gert a t u zenhon d a m e n kasu bat e a n . c- k, jakina, jatorrizko es a n a h i a n , beh a r bez al a erret a k o ogiak, antzin ak oera n erein et a bildut a ko gari edo artoz egind a k o a k , jend e a pozoitu barik elikat u egit e n duel a es a nnahi du. Baina haiek pozoitu egin ziren . Hart ar a, Hum e r e n ez ezko arra p o s t u a H L-ri et a nire ez ezko eran t z u n a L1 -i, ez bat a ez best e aez dira jarrer a filosofiko sofistikat u huts a k, Rylek et a eza g u t z a r e n zentz u n e z k o teori ak aditz er aem a t e n dut e n mod u a n , baizik oso erre alit at e praktiko e t a n oinarritu ak. Ryle iraka sl e a kdar a bil e n a r e n antz ek o tonu baikorr e a n , Strawso n iraka sl e a k idazt e n du: «Baldin ... indukzioar e nprobl e m a bad a , izan, et a ... Hum ek plant e a t u baz u e n , soluzioa ere berak aurkitu ziola era nt sibeh a r zaio honi»; hau da Hum ek H Ps -ri em a n zion eran t z u n positibo ar e n bidez, Straws o n e k ,
  • 21. dirudi e n e z , onartz e n due n a ber a u , hon el a x e deskrib a t u z : «Nat ur ak beh a rt u t a ....on art z e n ditugu[indukzio ar e n] «oinarrizko arau a k ». Arrazoi m e n a pasio e n eskla b o a da, et a izan beh a r du» 18 .(Hum ek «horix e soilik izan beh a r du» es a n zue n).Ez dut sekul a ikusi ezt a b ai d a hon e n goiburur a k o auker a t u dud a n Bertra n d Rusellen A History ofWes t er n Philosop h y tik (699 or.) hart uriko aipu a hain ondo azaltz e n due n ezer.Hala ere argi dago «indukzio a » —Hl-ri edo L1 -i em a n d a k o era nt z u n gisa due n zentz u a n—indukti bo ki baliogab e a et a are para d o x a z k o a dela. Izan ere, L1 -i em a n d a k o eran t z u n positibo akzera inplikatz e n du, alegi a, mun d u a ri buruzko gur e azalp e n zientifikoa egi azko a dela gutxigora b e h e r a . (Honekin bat nat or, nahiz et a L1 -i ezetz era nt z u n ). Baina horret a tik at er a t z e n da osoani m ali a argi ak gar el a, kili-kolo kokat urik gau d e n a k unib ert s ok o best e edoz ei n tokitik guztizezb er di n a den inguru n e bat e a n : unib ert s o a n et a, beraz, gur e inguru n e a n agintz e n dut e n egiazkoerre g ul ar t a s u n a k aldez edo mold ez desk u b ritz e n ador e z saiatz e n gar e n ani m ali ak. Bistako a da,edoz ei n met o d o erabilita ere, erre g ul a rt a s u n a k topa tz e k o ditugu n auk er a k urriak direla, et a gureteori ek erraku n t z a asko ukan e n dituzt e, ez dago el a rik errak u n t z o t a n erortz etik salb at u k o gaitu e n«indukzio arau » mist erios orik, ez oinarrizkorik ez best el ak orik . Baina horix e da egin- egin e a n nikL1 -i em a n d a k o ez ezko era nt z u n a k dioe n a . Hart ar a, baiezko era nt z u n a k horre n ukap e n a due n e zber eki n, faltsu a izan beh a r du.Bat e n bat ek historia hon e t a t ik iraka s p e n a jaso nahi bad u, ondorio haux e at er a beh a rk o du, alegi a,arraz oi kritikoa pasio a baino hob e a dela, bat e z ere logikar e n inguruko gaiet a n . Hala ere, prestnago onartz ek o pasio apur bat jarri gab e ez dago el a ezer lortzerik.(4) L2 L1 -en orokortz e bat best e rik ez da, et a L3 L2- ren form ul azio alter n a ti b o hut s bat bainoez.(5) Nik L2 et a L3- ri em a n d a k o eran t z u n a k arra p o s t u argia esk aint z e n die Russ ell en gald er ei.Zere n es a n bait ez a k e t : bai, ero e n eldar nio batz uk bed e r e n esp e ri e n t zi ak, hots, kontr a s t a zi oenu n t zi at u e k, errefut a t u t z a t jo dait ezk e.(B e s t e batz uk bad ait ek e kontr a s t a g a r ri a k(kontr a s t a g a r ri ak) ez izat e a et a, horre g a tik, zientzi ar e n teori et a tik difere n t e a k izat e a , hon ekzed arriket a r e n araz o a dak arr el a rik). 19(6) Garra n t zits u a g o a den a : nik L2 -ri em a n d a k o era nt z u n a , indukzio ar e n probl e m a ri buruzidatzi nue n lehe n e n g o lane a n nab a r m e n d u nue n mod u a n , enpiris m o ar e n printzipio ahul sa m a rhon e x e ki n dago ado s: « ‘Esperientziak ’ soilik lagun dieza g u k e gertak ariet a n oinarriturikoenu n t ziat u e n egiaz edo faltsut a s u n a z erabakit z e n » . Zere n gert a t z e n da ez en, L1 et a bero niem a n d a k o eran t z u n a ikusit a, gehi e nik ere teorie n faltsut a s u n a z erab a ki dez ak e g u l a; et a haudud arik gab e egin dait ek e L2ri em a n d a k o era nt z u n a r e n ara b e r a .(7) Antzer a bat e a n , ez dago kontr a e s a n i k nire soluzioar e n et a zientzi ar e n m et o d o e n art e a n ;aitzitik, hark m et o d ol o gi a kritikoar e n hast a p e n e t a r a gara m a t z a .(8) Nire soluzioak, indukzio ar e n probl e m a psikologikor ako argi han di a ekarri ez eze (ikus 11at al a beh e r a g o ), garbi jartz e n ditu indukzio ar e n probl e m a r e n form ul azio tradizion al a k et aform ul azio horien ahult a s u n a r e n arraz oi ak. (Ikus 12 et a 13 at al a gero a g o ).(9) L1, L2 et a L3-ren nire form ul azio a k et a soluzioak logika ded u k ti b o ar e n ere m u barru a ndau d e . Ageria n jartz e n dut eze n, Hum e r e n probl e m a orokort uz, hari L2 et a L3 gehit udiez azkiok e g ul a et a hon e k L1 -i em a n d a k o a baino eran t z u n zerb ait positibo a g o a form ul at z e k oah al bid e a da m ai g ul a. Eta hau horrel a da, logika ded uk tib o a r e n ikusp u n t u tik esp eri e n t zi ar e n bidezegi azt a t z e a r e n et a faltsut z e a r e n art e a n asim e t ri a bat dago el a k o. Honek errefut a t u a k izan direnet a izan ez diren hipot e si e n art eko bereizku n t z a r a gar a m a t z a , et a azke n hau e n hob e s p e n e r a ,ikuspu n t u teorikotik baino ez bad a ere, hurren g o kontrast a zio e t ara k o objekt u teorikokiintere s g arriagoa k baitira.
  • 22. 7. Teorien hob e s p e n a eta egiaren bilaket aIkusi dugu n mod u a n , L1 -i em a n diogu n ez ezko era nt z u n a k esa n nahi du gure teoria guzti aksupo sizioak, aieru a k, hipot e si ak baino ez direla. Behin em ai tz a garbiro logiko hau onart uz gero,gald ekizu n a sortz e n da, hau da, ea argu di o garbiro arrazion alik, enpiriko ak ere barn e , izandait ek e e n e n t z aieru edo hipot e si e n art e a n batz uk hob e s t e k o.Galder a honi ikuspu n t u ezb er di n e t a t ik so egin dakioke. Nik garbi ber eiziko dut teorial ari ar e n —egibilatz aile ar e n et a bereziki azalp e n e z k o teori en bilatz aile ar e n— ikusp e gi a ekintz a- gizonpraktiko ar e n ikusp e gi tik; hau da, hob e s p e n teorikoar e n eta hob e s p e n prag m a t i k o ar e n art ekober eiz p e n a egin e n dut. Atal hon e t a n et a hurre n g o a n hob e s p e n teoriko az et a egi ar e n bilaket a zsoilik ariko naiz. Hobes p e n pra g m a t ik o a et a «fida g a rrit a s u n a » azke n aipat uriko at al ar e nhurre n g o a n ezt a b ai d a t u k o ditugu.Teorial ari ar e n ardur a funts ez k o a —supos a t u k o dut— egia da, et a ber eziki egi azko teori akaurkitz e a . Baina era b a t bere g a n a t u due n e a n ezin dugul a inoiz enpirikoki justifikat u —hau da,kontra s t a zi o enu n t zi at uz— teoria zientifiko bat egiazko a del ako baie s p e n a , et a, beraz, one n e a nere ust e e n art etik, zalantz a n , batz uk hob e s t e k o araz o a ri aurr e egit e n diogul a beti, ordu a n hark,egi bilatz aile bat e n ikuspu n t u tik, hon ak o gald er a hau ei era nt z u n beh a r die: Zein hob e s p e nprintzipio onet si beh ar ditug u? Teoria batzu k best e a k baino «hob e a k » al dira?Galder a hau e k hurre n g o gogor a kiz u n a k dakart z a t e .(1) Argi dago hob e s p e n a r e n araz o a nagu siki, et a agi a n soilik, teoria lehiakid e e n multzo batiburuz sortuko del a; hau da, probl e m a bere n t z a k o soluzio gisa eskai ntz e n diren teori ei buruz. (Ikusgero a g o dat orr e n (8) punt u a ere).(2) Egiare n ardur a due n teorial ari ak faltsut a s u n a r e n ardur a ere ukan beh a r du, zere nbaiezt a p e n bat faltsu a dela aurkitz e a har e n ukap e n a egi azko a del a aurkitz e a bait a. Hart ar a , teoriabat e n errefut a p e n a k inter e s teorikoa dauk a beti. Baina az alp e n e z k o teori a bat e n ukap e n a ez da,berriz, azalp e n e z k o teoria bat (et a ez du ara u mod u a n hura erat ortz ek o era bilit ako kontra s t a zi oenu n t zi at u a r e n «iza er a enpirikoa »). Inter e s g a r ri e n a izand a ere, ez du bet e t z e n teori al ari akazalp e n e z k o teori a egi azko a k aurkitz eko due n inter e s a .(3) Teorialari ak xed e hau baldin bad u, ordu a n teoria bat ek hut s non egit e n due n aurkitz e a k,inform a zio teoriko inter e s g a r ri a em a t e z gain, proble m a berri inport a n t e bat plant e a t z e n duazalp e n e z k o edoz ei n teoria berrire n t z a t . Teoria berri orok, bere aurr eko teoria errefut a t u a karrak a s t a izan zue n punt u a n ez ez e, aurrek o a k hut s egin zue n e a n ere arrak a s t a izan beh a r du,hau da, hura errefut a t u a izan zen punt u a n . Teoria berriak biet a n baldin bad u arrak a s t a , ordu a nzah arr a baino arrak a s t a t s u a g o a izan e n da et a, beraz, hura baino «ho b e a ».(4) Gainer a, teoria berri hau kontra s t a zi o berrire n bat ek ez duel a t une a n errefut a t z e nsupo s a t u z , best e zentz u bat e a n ere izan e n da teoria errefut a t u a baino «hob e a », t une a n beti ere.Izan ere, teori a errefut a t u a k azaltz e n zuen guztia et a gehi a g o azald u ez ez e, egiazko a izanliteke e n teori atz a t hart u a izan beh a rk o du, t une a n faltsu a del a frogat u ez delako.(5) Hala ere, teori al ari ak teoria hori, due n arrak a s t a g a t i k et a agia n egi azko teoria del akosoilik barik, faltsu a izan dait ek e el a k o ere balora t u beh a rko du: inter e s g a r ri a da hurre n g okontra s t a zi o e n azt er g ai gisa, hau da, errefut a p e n - ahal e gi n berri en jo-punt u gisa, ah al e gi n okarrak a s t a t s u a k izan ez gero, teori a bat e n ukap e n berria ez ezik, horrekin bat er a hurre n g oteori ar e n t z a k o probl e m a teoriko berri bat ez artz e n duel arik.1- 5 punt u a k hon el a x e laburbil genitz ak e:Teorial ari a, arraz oi ezb er di n e n g a t ik, errefut a t u gab e k o teoriez ardur a t z e n da, ber eziki hai et a k obatz uk egi azko ak izan litezk e e l a k o . Nahiago izan e n du errefut a t u gab e k o teori a bat, errefut a t u batbaino, baldin errefut a t u riko teori ar e n arrak a s t a k et a hut s a k esplikatz e n badit u.
  • 23. (6) Baina teoria berri a, errefut a t u gab e k o teoria guztiak bez al a, faltsu a izan dait ek e.Teorial ari ak, harg a tik, egin a h a l a k egin e n ditu errefut a t u gab e k o teoria lehiakid e e n art e a n edoz ei nteori a faltsu det ek t a t z e k o; hura «h arr a p a t z e n » saiat uk o da. Hau da, errefut a t u gab e k o edoz ei nteori a jakini dagokio n e z , teoria horrek, faltsu a izan ez gero, hut s egin dez ak e e n kasu a k edoego er a k topa tz e n saiat uk o da. Hart ar a , kontra s t a zi o zorrotzak et a kontr a s t a zi o- ego e r aeraba kit zailea k eraikitz e n saiat uk o da. Honek lege faltsutz ail e bat eraikitz eko balioko du; hau da,hain unibert s al t a s u n m aila ap al ek o a izan liteke e n lege bat, non kontra s t a t u beh a rr e k o teori ar e narrak a s t a k esplikatz e k o gauz a izan e n ez den, bain a, hala ere, esp eri m e n t u eraba kit zaile batiradokiko due n a : ber e em aitz ar e n ara b e r a , edo kontra s t a t u beh a rr e k o teoria edo teoriaerrefut a t z ail e a errefut a t u k o due n esp e ri m e n t u a .(7) Ezab a p e n m et o d o hon e n bitart e z egiazko teoria aurki gen e z a k e . Baina m et o d o a k inolaere ezin du teoriar e n egi a ezarri , egi azko a bad a ere, zere n egiazko a k izan litezk e e n teorie nkopuru a k infinitu a izat e n segitz e n baitu une orot a n et a zenb a n a h i kontra s t a zi o era b a kitz aile eginondor e n ere. (Hum e r e n em ai tz a neg a ti b o a enu n t zi a tz e k o best e era bat da hau). Egiazkipropo s a t u riko teoriak, jakina, kopur uz finitu ak izan e n dira; et a ongi gert a dait ek e guk guzti akerrefut a t z e a et a berririk ezin as m a t z e a .Best e alde bat e tik, egiaz ki propo s at uriko teorien artean bat baino gehi a g o izan dait ezk e t une a nerrefut a t u ez diren a k, et a, hart a r a , ez dugu jakine n eure t a k o zein hob e t si beh a r dugu n . Baina tune a n teoria anitz ek horrel a elkarr e n lehia n segitz e n bad u t e , teorial ari ak eur e n art e a nes p eri m e n t u era b a kitz aile a k nola disein a t u topa tz e a ri ekine n dio, alegi a, teori a lehiakid e e t a k obatz uk errefut a t u et a, ondorioz, ez ab a t u ah al dituzt e n esp e ri m e n t u a k topa tz e a ri.(8) Deskrib a t u riko proz e d u r a k, probl e m a kom u n batz u ei bed e r e n soluzioa eskai ntz e n diet e nzentz u a n , elkarr e n «lehi a n » ari diren zenb ait teoriat ar a era m a n gintz ak e , nahiz et a teori ahoriet a k o bakoitz ak, gain er a , best e e k eskai ntz e n ez dut e n soluzioa em a n zenb ai t probl e m a ri. Izanere, teori a berriari ber e aurr eko a k eb a t zi zitue n probl e m e i eta gain er a eb at zi ezin izan zitue n eisoluzioa em a t e k o eska tz e n diogu n arre n, beti gert a dait ek e , nor m al a den e z, teori a lehiakid e berribi edo gehi a g o propo s a t z e a , esk akiz un hau ei eran t z u t e n diet e n a k et a gain er a best e e k ebaz t e rikez dut e n probl e m e i soluzioa em a t e n diet e n a k .(9) Teorialari ak, t une a n , inter e s ber ezi a ukan lezak e teori a lehiakid e e t a rik kontr a s t a g a r ri e n azein den aurkitz eko, best e kontr a s t a zi o batz u e n pea n jartz eko. Jada az aldu a dut teoria hau aldiber e a n inform a zio edukirik han di e n a et a azaltz eko ahal m e n ik han di e n a due n a izan e n dela.Kontra s t a zi o berri en pe a n jartz e a mer ezi e n due n teoria izane n da, edo, labur esa n d a , t une a nlehia n ageri diren teoriet arik « one n a ». Kontra st a zi o a k gainditz e n badit u, une horret a r a art e aintz a thart uriko teori a guzti et a rik —ber e aurr eko guzti ak ere barn e— ongi e n kontrast a t u a izan e n dagain er a .(10) Honaino « teoriarik one n ari » buruz esa n den guzti an supo s a t z e n da teori a ona ez del a adhoc den teori a. Adhoct a s u n ar e n et a beron e n kontrak o a r e n —agia n «au s a r t a s u n a » deidakioke e n a r e n — ideiak garr a n t zi han diko ak dira. Ad hoc azalp e n a k ber eiz, hau da, azald ubeh a rr e k o efekt utik ap art e , kontr a s t a g a r ri a k ez diren a k dira. Proble m a konkret u bat e r a k oform ul at z e n dira et a, horre g a tik, inter e s teoriko txikikoak dira. Kontra s t a zi o e n lokab e t a s u n m ailazhainb a t lekut a n mintz at u naiz 20 ; probl e m a inter e s g a r ri a da, et a sinpl et a s u n et a sako nt a s u n a r e nprobl e m e ki n lotut a dago. Ordutik hon a nab a r m e n d u dut 21 probl e m a hori ebaz pi d e a n jarri nahirikgabiltz a n azalp e n ar e n probl e m ar e ki n et a ezt a b ai d a g a i ditugu n ego e r a probl e m a t i ko e ki n lotu et aerlatibiz at u beh a rr a dago el a , ideia hau e k guzti ek zerikusi a dut el ak o teoria lehiakid e e n «ont a s u n »m ailar eki n. Gainer a, teori a bat e n aus a rt a s u n m aila ere bere aurr eko e kiko erlazio ar e n me n d edago.Inter e s g a r ri e n a , nire ust ez, da aus ar t a s u n et a adhoct a s u n- gab e zi m aila han di e t a r a k o irizpideobjektibo bat em a t e k o gai izan naiz el a. Gert a t u den a da, teoria berri ak zah arr a k esplikatz e n zue n aes plikat u beh a r due n arre n, zuz e n d u egit e n duel a teoria zah arr a , hal at a n zuzen d u ere, non

Related Documents