JBC Mertens, psychiaterNIET AANGEBOREN HERSENLETSELDIAGNOSTIEK
Achtergrond• Psychiater – Psychiater / manager zorg Centrum Neuropsychiatrie & Niet Aangeboren Hersenletsel, BAV...
Programma onderwerpen• Wat is Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH)?• Epidemiologie• Symptomen, Late gevolgen van NAH• ...
LeerdoelenNa de avond ‘NAH, diagnostiek’ is de Na de avond ‘NAH, behandeling’ is (huis-)arts: ...
Programma vanavond1800-1830 Inleiding, Pre-toets, presentatie casus1830-1930 Bespreking: NAH: definitie, epidemiolog...
Niet Aangeboren Hersenletsel• Definitie:• "Hersenletsel ten gevolge van welke oorzaak dan ook, anders dan rond of vanwege...
Niet Aangeboren Hersenletsel• Schedeltrauma • contusio cerebri, contusio vertebralis• Cerebrovasculaire aandoeningen (m.n...
Gevolgen van NAH:• 500.000 Nederlanders met NAH: – 75% na één jaar na diagnose problemen in algemeen functioneren – 1...
Getallen• NAH totaal: ca. 500.000 Nederlanders• CVA: 200.000 Nederlanders, ongeveer de helft daarvan ondervindt hinder• C...
INCIDENTIE TRAUMATISCH HLOnderzoek AZM 1997:• Over heel 1997: 1933 pp met schedel/hersenletsel• Schedelletsel: 1440• Hers...
INCIDENTIE TRAUMATISCH HLResultaten onderzoek AZM (1997) geëxtrapoleerdnaar heel Nederland:• 16.000 kinderen/ jongeren/ jo...
Gevolgen: grotendeels onzichtbaar (i.t.t. motorische symptomen):Aandacht- en concentratiestoornissen:• Moeite met con...
Gevolgen…Niet kunnen leren van ervaringen:• geen of verminderd ziekte-inzicht kan leiden tot overmoedig en riskant gedrag...
Gevolgen specifiek:• Na contusio: aandachtsstoornissen en moeheid; vertraagde informatieverwerking, verbetert wel maar so...
Moeheid….“Vermoeidheid is altijd een ongrijpbaar fenomeen geweest” Simon Wessely- definitie- en meetproblee...
DEFINITIE EN METING VAN VERMOEIDHEID• Vermoeidheid blijft, net zoals pijn, een subjectieve ervaring, die allee...
VENIJN IN DE STAART NA NAH• Verschillende studies, verschillende resultaten: 25-95% van CVA-patiënten (Stulemeijer et al...
CENTRAAL vs. PERIFEERIn recent onderzoek (Chaudhuri & Behan) onderscheid tussen:• “perifere vermoeidheid” : het onvermogen...
Executive dyscontrol model• Cognitieve prestaties kunnen in “automatische” taken gedurende lange perioden op peil worden ...
FUNCTIONAL IMAGING STUDIES• fMRI studies wijzen uit dat patiënten (hersentraumata en MS) veel extra cerebrale inspanning...
Niet Aangeboren HersenletselDIAGNOSTIEK
Onbekend, onbemind• Door onbekendheid bij huisarts, neuroloog en psychiater veel onderdiagnostiek of beperkte diagnostie...
Nothing changed really?• Bulletin VWS 6 februari 1998: GGZ voor mensen met niet-aangeboren hersenlet...
NAH leidt tot• Zichtbare gevolgen – o.a. verlamming• Niet of nauwelijks zichtbare gevolgen – Cognitieve, emotionele &ged...
Niet of nauwelijks zichtbare gevolgen• Negatief effect op – Motivatie/mogelijkheid tot revalidatie – Herstelverloop – Z...
Cognitieve stoornissen• Aandacht (concentratie problemen)• Verminderde snelheid van info verwerking• Geheugen (korte...
Cognitieve diagnostiek• Mate van herstel en mate van participatie is afhankelijk van cognitief functioneren• Als cognitie...
Meetinstrument?• Geen ‘snelle’ voor huisarts• MMSE/MOCA zijn ‘beperkt’ – Indien afwijkend wel, indien niet afwijkend niet...
Niet Aangeboren HersenletselBEHANDELMOGELIJKHEDEN
Aandachtspunten• Neem het probleem in acht – Rustig uitleggen – Praat langzaam, neem pauzes – Schrijf op, geef folders ...
Tips en adviezen• Geheugen – Schrijf dingen op in een agenda – Leg voorwerpen om niet te vergeten van te voren klaar ...
Tips en adviezen• Plannen en organiseren – Maak een stappenplan – Lok activiteiten uit door een vaste dagindelin te h...
Behandeling multifactorieel = multidisciplinair:Psychotherapie:CGT, EMDR, Mindfulness, ...
Medicatie• Balans in verwerking: – Depakine (géén benzo’s)• Stimulering – Dopamine agonisten (o.a. methylfenidaat) – Se...
Training en Therapie• Bewegen!• EMDR, Mindfulness• Agendatraining• ‘Leren omgaan met’• CGT, sociale vaardigheids...
Niet Aangeboren HersenletselWAT DOEN WIJ?
Waarom NAH in psychiatrie• In revalidatiecentra en V&V focus vooral op fysieke/somatische stoornissen, minder op de ‘onz...
Ons team• ‘Medische’ staf: • ‘paramedische staf’:• Psychiater • Verpleegkundigen ...
Ketenpartners• Hersenletselteams• Laurens IJsselmonde• V&V: ‘De Stromen Opmaat Groep’ (Aafje)• Rijndam (consultatie)• Soph...
Ons behandelplan• Na goede intake (efficiënt door info opvraag, vragenlijsten en gestroomlijnd onderzoeksverslag):• Be...
Ontwikkelingen in het zorgaanbod• Nieuwe werkgeheugentraining: ‘Cogmedtraining’, gevalideerde innovatie voor verbetering...
Vragen & Discussie
Nah Diagnostiek 2011 Excerpt
of 43

Nah Diagnostiek 2011 Excerpt

cursus hersenletsel diagnostiek voor huisartsen
Published on: Mar 3, 2016
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Nah Diagnostiek 2011 Excerpt

  • 1. JBC Mertens, psychiaterNIET AANGEBOREN HERSENLETSELDIAGNOSTIEK
  • 2. Achtergrond• Psychiater – Psychiater / manager zorg Centrum Neuropsychiatrie & Niet Aangeboren Hersenletsel, BAVO-Europoort – Trainingen aan o.a. huisartsen – Lid Expert Groep NAH van de Hersenstichting
  • 3. Programma onderwerpen• Wat is Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH)?• Epidemiologie• Symptomen, Late gevolgen van NAH• Diagnostiek van NAH• Behandelmogelijkheden, training• Richtlijn farmacotherapie van NAH
  • 4. LeerdoelenNa de avond ‘NAH, diagnostiek’ is de Na de avond ‘NAH, behandeling’ is (huis-)arts: de huisarts• Bekend met de epidemiologie van • Bekend met de mogelijkheden en NAH en de verschillende valkuilen van psychotrope subcategorieën middelen bij patiënten met NAH• In staat om late gevolgen van • Bekend met de richtlijnen NAH te herkennen rondom farmacotherapie bij NAH• In staat om met eenvoudige (kennis niveau) en in staat om te vragen te screenen op ernst van differentiëren in deze gevolgen, waarop verder problematiek, waarbij andere beleid kan worden afgestemd richtlijnen gebruikt kunnen en• Bekend met de globale moeten worden (bijvoorbeeld behandelmogelijkheden van de richtlijn depressie) late gevolgen van NAH. • Bekend met de non farmacotherapeutische behandelmogelijkheden en in staat tot adequate verwijzing.
  • 5. Programma vanavond1800-1830 Inleiding, Pre-toets, presentatie casus1830-1930 Bespreking: NAH: definitie, epidemiologie, gevolgen, symptomen. Casus uitwerking.1930-2000 Pauze2000-2100 Diagnostiek van neuropsychiatrische symptomen bij niet aangeboren hersenletsel: rode vlaggen en ‘eye-openers’. Beknopt overzicht van behandelopties2100-2130 Gelegenheid tot inbrengen casuistiek, stellen van vragen. Afrondende toets, afronding.
  • 6. Niet Aangeboren Hersenletsel• Definitie:• "Hersenletsel ten gevolge van welke oorzaak dan ook, anders dan rond of vanwege de geboorte ontstaan, dat leidt tot een onomkeerbare breuk in de levenslijn en tot het aangewezen zijn op hulpverlening"
  • 7. Niet Aangeboren Hersenletsel• Schedeltrauma • contusio cerebri, contusio vertebralis• Cerebrovasculaire aandoeningen (m.n. complexe)• Tumoren, o.a. meningeomen;• Cerebrale hypoxie • M.n. na reanimatie), post anoxische encefalopathie;• Infectieziekten van het zenuwstelsel;• En ook: M. Parkinson, Multiple Sclerose, Ziekte van Katwijk (cerebrale amyloïdose), en dergelijke.
  • 8. Gevolgen van NAH:• 500.000 Nederlanders met NAH: – 75% na één jaar na diagnose problemen in algemeen functioneren – 13% in fysiek functioneren – 35% in cognitief functioneren – 26% emotioneel functioneren. – 76% beperkt in psychosociaal functioneren, 91% verminderde kwaliteit van leven.
  • 9. Getallen• NAH totaal: ca. 500.000 Nederlanders• CVA: 200.000 Nederlanders, ongeveer de helft daarvan ondervindt hinder• Contusio Cerebri door ongevallen: – 16.000 per jaar uit ziekenhuis – Grijs gebied: veel patiënten bij huisarts (85.000? Onderdiagnostiek?)• Tumoren: 5.000 per jaar
  • 10. INCIDENTIE TRAUMATISCH HLOnderzoek AZM 1997:• Over heel 1997: 1933 pp met schedel/hersenletsel• Schedelletsel: 1440• Hersenletsel: 493 (26%)• Gem leeftijd: 30 (range: 0-97)• M 67% V33%(Meerhoff et al. NTVG 2000;144 (40):1915-8)
  • 11. INCIDENTIE TRAUMATISCH HLResultaten onderzoek AZM (1997) geëxtrapoleerdnaar heel Nederland:• 16.000 kinderen/ jongeren/ jong volwassenen• (0-24) alleen al in ziekenhuizen.Op elk bekend HL staan 3 á 5 onbekende• (Gordon & Brown, 2008)
  • 12. Gevolgen: grotendeels onzichtbaar (i.t.t. motorische symptomen):Aandacht- en concentratiestoornissen:• Moeite met concentreren en verdelen van aandacht; tragere snelheid van denken en informatieverwerking.Geheugenstoornissen:• Bijvoorbeeld verstoorde ‘retreaval’ = opgeslagen informatie niet meer (goed) kunnen oproepen; Voorwerpen of gezichten niet meer kunnen herkennen (agnosie).Stoornissen in de planning en uitvoering van doelgerichte activiteiten:• Problemen met het formuleren van doelen; moeite met meervoudige dagelijkse activiteiten zoals koffiezetten of koken (apraxie).Constante vermoeidheid:• 70 % van de getroffenen heeft last van vermoeidheid, die ongewoon en extreem is. Mogelijk verstoorde slaappatronen (verstoorde melatonine – DLMO, verminderde slaapeffectiviteit: te weinig slow wave sleep)
  • 13. Gevolgen…Niet kunnen leren van ervaringen:• geen of verminderd ziekte-inzicht kan leiden tot overmoedig en riskant gedrag; zelfoverschatting.Verstoorde controle:• ongeduldig; impulsief; rusteloos of gejaagd; prikkelbaar; agressief.Verlies van zelfredzaamheid:• Dit kan leiden tot terugtrekking en weinig initiatief.Emotionele stoornissen:• stemmings- en angststoornissen, vitale depressies.
  • 14. Gevolgen specifiek:• Na contusio: aandachtsstoornissen en moeheid; vertraagde informatieverwerking, verbetert wel maar sommige patiënten zijn na twee tot vijf jaar nog steeds mentaal trager dan voorheen.• Na hersentumor: idem• Late gevolgen van NAH onder andere zijn een toegenomen kans op dementie en de ziekte van Parkinson• (Zie o.a. “Traumatic brain injury and delayed sequelae: a review-- traumatic brain injury and mild traumatic brain injury (concussion) are precursors to later-onset brain disorders, including early-onset dementia.”, Kiraly en Kiraly, Scientific World Journal 2007; Nov 12;7:1768-76.)
  • 15. Moeheid….“Vermoeidheid is altijd een ongrijpbaar fenomeen geweest” Simon Wessely- definitie- en meetprobleem- niet pathognomisch- venijn in de staart
  • 16. DEFINITIE EN METING VAN VERMOEIDHEID• Vermoeidheid blijft, net zoals pijn, een subjectieve ervaring, die alleen indirect meetbaar is• Algemeen twee manieren van meten: - als subjectieve ervaring (meestal via zelfrapportageschalen) - als prestatie afname (gedragsmaten)
  • 17. VENIJN IN DE STAART NA NAH• Verschillende studies, verschillende resultaten: 25-95% van CVA-patiënten (Stulemeijer et al., 2005)• Nederlands onderzoek (Hochstenbach, 1999) : 70% van patiënten noemt klacht, 40% als belangrijkste klacht• 70% na een jaar naar 40% later (Stulemeijer et al., 2005)
  • 18. CENTRAAL vs. PERIFEERIn recent onderzoek (Chaudhuri & Behan) onderscheid tussen:• “perifere vermoeidheid” : het onvermogen om fysiek inspannende activiteiten vol te houden, zonder ernstige beperkingen in het volhouden van mentale taken• “centrale vermoeidheid” : het onvermogen om aandachtstaken en/of fysieke activiteiten die enige zelf-motivatie veronderstellen, te initiëren en/of vol te houden, zonder dat dit verklaard kan worden uit perifeer-motore dysfuncties
  • 19. Executive dyscontrol model• Cognitieve prestaties kunnen in “automatische” taken gedurende lange perioden op peil worden gehouden zonder excessieve vermoeidheid• Taken die echter veel “executieve” controle vereisen, zoals non-routinematige taken, zijn gevoeliger voor vermoeidheid• Onderzocht bij gezonde mensen: groep die gedurende 2 uur de executieve taken deed, presteerde achteraf slechter in WCST en Tower of London, dan de groep die “automatische” taken had uitgevoerd(van der Linden et al. ,2003)
  • 20. FUNCTIONAL IMAGING STUDIES• fMRI studies wijzen uit dat patiënten (hersentraumata en MS) veel extra cerebrale inspanning moeten leveren tijdens cognitieve taken i.v.m. gezonde controles (bijvoorbeeld McAllister, 2001: ”…TBI subjects require additional cerebral resources to “compensate for processing inefficiencies”)• Deze verhoogde cerebrale activatie is (hypothetisch) het meest waarschijnlijke onderliggende mechanisme dat vermoeidheid veroorzaakt
  • 21. Niet Aangeboren HersenletselDIAGNOSTIEK
  • 22. Onbekend, onbemind• Door onbekendheid bij huisarts, neuroloog en psychiater veel onderdiagnostiek of beperkte diagnostiek op óf neurologische, óf psychiatrische deel;• Hierdoor onderbehandeling• Hierdoor blijvende klachten, gemiste kansen: leidt tot ‘shopgedrag patiënt (of familie); ondertussen verlies van werk, systeem, verdere verslechtering• (Zie o.a. rapporten Hersenstichting)
  • 23. Nothing changed really?• Bulletin VWS 6 februari 1998: GGZ voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel kan beter• Medisch Contact, november 2010: Venijn in de staart van hersenletsel Hersenletsel wordt steeds meer een chronische aandoening. Maar de medische aandacht is meestal na een jaar al verslapt. De gevolgen zijn ernstig, ook voor het thuisfront, zegt revalidatiearts Marion Geboers.
  • 24. NAH leidt tot• Zichtbare gevolgen – o.a. verlamming• Niet of nauwelijks zichtbare gevolgen – Cognitieve, emotionele &gedragsmatige gevolgen • juist die problemen die het dagelijks leven van pt en systeem het meest negatief beïnvloeden • Emotionele en gedragsmatige gevolgen kunnen een primair of secundair gevolg zijn. • Secundair kan angst, verwarring en negatief zelfbeeld ontstaan  kan het gezinssysteem vastlopen.
  • 25. Niet of nauwelijks zichtbare gevolgen• Negatief effect op – Motivatie/mogelijkheid tot revalidatie – Herstelverloop – Zelfstandig uitvoeren van dagelijkse handelingen – Relatie met systeem – Sociaal functioneren/tijdsbesteding – Arbeidsreintegratie
  • 26. Cognitieve stoornissen• Aandacht (concentratie problemen)• Verminderde snelheid van info verwerking• Geheugen (korte en lange termijn geheugenst)• Planning en regulatie (executieve st)• Handelen (apraxie)• Vermoeidheid• Ziekte-inzicht• Waarneming (visueel-ruimtelijke waarnemingsst, neglect)
  • 27. Cognitieve diagnostiek• Mate van herstel en mate van participatie is afhankelijk van cognitief functioneren• Als cognitieve st. zo voorspellend zijn, moet je deze dan niet testen in de acute fase? – Indentificeren pt-en met verhoogd risico op slechter herstel – Vroegtijdig informatie over cognitieve st. van belang voor advies naar pt/systeem en behandelaars – evaluatie van het herstel
  • 28. Meetinstrument?• Geen ‘snelle’ voor huisarts• MMSE/MOCA zijn ‘beperkt’ – Indien afwijkend wel, indien niet afwijkend niet – m.a.w. veel vals negatieve uitslagen• Combinatie van emotionele klachten én stemmingsregulatieproblemen én NAH• De mate van ondervonden hinder is bepalend voor strategie.
  • 29. Niet Aangeboren HersenletselBEHANDELMOGELIJKHEDEN
  • 30. Aandachtspunten• Neem het probleem in acht – Rustig uitleggen – Praat langzaam, neem pauzes – Schrijf op, geef folders – Bij voorkeur met ‘derde’ (begeleider)
  • 31. Tips en adviezen• Geheugen – Schrijf dingen op in een agenda – Leg voorwerpen om niet te vergeten van te voren klaar – Leg voorwerpen op vaste plaatsen – Zorg voor rust en aandacht als je dingen moet onthouden – Herhaal te onthouden informatie – Vraag anderen om je te helpen
  • 32. Tips en adviezen• Plannen en organiseren – Maak een stappenplan – Lok activiteiten uit door een vaste dagindelin te hanteren – Gebruik briefjes en lijstjes – Zet de wekker als je op tijd aan iets moet beginnen
  • 33. Behandeling multifactorieel = multidisciplinair:Psychotherapie:CGT, EMDR, Mindfulness, Oefenen:enz. • Computer •Ergo •Beweging / Activatie: Fysio beweging •Logo •CGtraining, enz Medicatie
  • 34. Medicatie• Balans in verwerking: – Depakine (géén benzo’s)• Stimulering – Dopamine agonisten (o.a. methylfenidaat) – Serotonine agonisten (SSRI)• Liever geen antagonisten – Géén antipsychotica! – Uitzondering: Quietiapine
  • 35. Training en Therapie• Bewegen!• EMDR, Mindfulness• Agendatraining• ‘Leren omgaan met’• CGT, sociale vaardigheidstraining• Trainingen in aanpassingen ADL/BDL (verkeersdeelname, bijvoorbeeld)
  • 36. Niet Aangeboren HersenletselWAT DOEN WIJ?
  • 37. Waarom NAH in psychiatrie• In revalidatiecentra en V&V focus vooral op fysieke/somatische stoornissen, minder op de ‘onzichtbare stoornissen’;• Ernst emotionele en gedragsproblemen leidt vaak tot onmogelijkheid behandeling revalidatiecentra / V&V;• Veel patiënten door gebrekkig inzicht partieel wilsonbekwaam; – In psychiatrie veel ervaring BOPZ, IBS/RM mogelijk – Veel ervaring nieuwe richtlijnen wilsonbekwaamheid – Ondersteuning maatschappelijk werk voor betrekken systeem.
  • 38. Ons team• ‘Medische’ staf: • ‘paramedische staf’:• Psychiater • Verpleegkundigen (HBO/MBO, A&B) (12)• Neuroloog • SPH (10)• Specialist • Logopedist (1) ouderengeneeskunde • Ergotherapeut (2)• GZ psycholoog • Fysiotherapeut (2)• Neuropsycholoog • Bewegingstherapeut (1) • Creatieve / activiteiten (1)• Internist op consult basis • Maatschappelijk werk (2)
  • 39. Ketenpartners• Hersenletselteams• Laurens IJsselmonde• V&V: ‘De Stromen Opmaat Groep’ (Aafje)• Rijndam (consultatie)• Sophia Revalidatie (consultatie)• EMC (externe poli neuroloog bij neurochirurgie)• Samenwerking onderzoek gevolgen laaggradig gliomen• Overleg met andere NAH afdelingen in ‘SINah’ (t.a.v. onderzoek)• Steinmetz-De Compaan: ondersteuning van woonbegeleiders en DAC.
  • 40. Ons behandelplan• Na goede intake (efficiënt door info opvraag, vragenlijsten en gestroomlijnd onderzoeksverslag):• Behandelplan met tenminste 5 probleemgebieden• Neurologie• Psychiatrie• Overig somatiek• ADL/BDL• Psychosociaal
  • 41. Ontwikkelingen in het zorgaanbod• Nieuwe werkgeheugentraining: ‘Cogmedtraining’, gevalideerde innovatie voor verbetering werkgeheugen na CVA of behandeling cytostatica;• Slaaponderzoek: eerder opsporen en behandelen slaapstoornis: verbetert ‘outcome’ en versnelt revalidatieproces;• Verbeteren inzet medicatie: geen (klassieke) antipsychotica, wel gericht toepassen stimulantia;• Mindfulness/EMDR voor specifieke subgroepen (2012?).
  • 42. Vragen & Discussie

Related Documents