Człowiek - najlepsza inwestycja PORADNIKSTANDARDÓW NORMATYWNYCHDLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
PORADNIKSTANDARDÓW NORMATYWNYCHDLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH KATARZYNA SZTOP-RUTKOWSKA (red.) ...
Praca zbiorowa pod redakcją Katarzyny Sztop-Rutkowskiej Recenzja: dr Ireneusz Sadowski ...
WSTĘP KATARZYNA SZTOP-RUTKOWSKA Zagadnienia standaryzacji działań organizacji pozarządowych w Polsce stają sięob...
okolicznościach stopnia uporządkowania w określonym zakresie, poprzez ustalanie postanowień przeznaczonych do powszechn...
nistracją centralną i samorządową łączone jest ono najczęściej z kontrolowaniem,arbitralnością, niedopasowaniem do możliwo...
realizacji zadań oraz standard wykorzystania nowych mediów. Każdy rozdział jest ustrukturalizowany i zawiera nastę...
INFORMACJE O AUTORACHDr Katarzyna Sztop-Rutkowska – socjolożka, adiunkt w Instytucie Socjologii Uni-wersytetu w Białymstok...
Agnieszka Maszkowska – socjolog, od 2002 r. aktywnie działa w organizacjach pozarządowych przy tworzeniu i realizacji p...
Recenzja „Poradnika standardów normatywnych dla organizacji pozarządowych ” dr Ireneusz Sadowski W ostatnim czasi...
do elementów obligatoryjnych funkcjonowania organizacji, w dużym stopniu pełni funkcję przewodnika „krok po kroku” dla osó...
1. FORMALNO-PRAWNE ASPEKTY DZIAŁANIA ORGANIZACJI	POZARZĄDOWYCH MONIKA FALEJ1.1. Charakterystyka standardu...
STANDARD ZALECANY: Organizacja posiada osobę lub zespół do spraw formalno-prawnych, z wiedzą prawniczą...
Tab. 1 Określenie organizacji społecznych w uregulowaniach prawnych trwałe zrzeszenie osób fizy...
Szczególną pozycję w uregulowaniach prawnych mają organizacje określane, jako organizacje pożytku publicznego. Pojęcie...
mują prowadzenie działalności pożytku publicznego;2) stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego;3) spółdzielnie s...
Statut mówi o tym, jaką działalność statutową prowadzi organizacja. Postano- wienia statutu rzutują na sprawne funkcjo...
Należy również pamiętać, że zapisy statutu mają swoje konsekwencje dotyczą-ce prowadzenia polityki finansowej organizacji ...
tutach pojawia się zapis mówiący o tym, że np. zarząd, komisja, rada, obradują na podstawie zatwierdzonych przez siebi...
Ustalenia poprzez uchwały podejmowane są jeżeli są to decyzje podejmowaneprzez organa stowarzyszenia lub fundacje. Dla spr...
1.4.1.	Obowiązki pracodawcy i pracownika Znajomość zapisów Działu IV „Obowiązki pracodawcy i pracownika” KP może ...
4. dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby...
Pracodawca, poza podpisaniem umowy o pracę, określa pracownikowi zakres jego obowiązków oraz przedstawia dodatkową inf...
UMOWA O DZIEŁO Umowa o dzieło to tzw. umowa rezultatu, czyli zobowiązanie do wykonania określonego w niej dzieła (np. przy...
1.4.3.	Przepisy BHP Higieny pracy powinniśmy sami przestrzegać, a szczególnie obowiązkowa jej znajomość i stoso...
o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników, 2.	�...
5. poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wsk...
W standardzie minimalnym współpracy z wolontariuszami zawarte są rów-nież jego podstawowe prawa: • poproszenie korzysta...
Regulamin pracy Regulamin pracy jest obowiązkowy, jeśli organizacja zatrudnia co najmniej 20 pracowników etatowych...
1.5. Obowiązki wobec instytucji publicznych Sprawozdanie merytoryczne Prowadząc organizację pozarządową należy pami...
z budżetu państwa i budżetu gminy), odpłatnych świadczeń realizowanych przez fundację w ramach celów statutowych z...
1.6. Jawność danych publicznych (sprawozdania, BIP, inne) Organizacja pozarządowa rejestrując się w Krajowy...
do informacji publicznej z dnia 6 września 2001: – Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biulety...
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim
of 122

Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim

Published on: Mar 4, 2016
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Poradnik standardów dla organizacji pozarządowych w powiecie oleckim

  • 1. Człowiek - najlepsza inwestycja PORADNIKSTANDARDÓW NORMATYWNYCHDLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH
  • 2. PORADNIKSTANDARDÓW NORMATYWNYCHDLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH KATARZYNA SZTOP-RUTKOWSKA (red.) MONIKA FALEJ ANDRZEJ KLIMCZUK MAŁGORZATA MARSZELEWSKA AGNIESZKA MASZKOWSKA www.fundacja.olecko.pl
  • 3. Praca zbiorowa pod redakcją Katarzyny Sztop-Rutkowskiej Recenzja: dr Ireneusz Sadowski Nakład 200 egz. Publikacja bezpłatna wydana w ramach projektu „Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard”. Wydawca: Fundacja Rozwoju Ziemi Oleckiej 19-400 Olecko, pl. Wolności 2, tel. 87 520 21 59, e-mail: biuro@fundacja.olecko.pl Skład, łamanie i druk: Libra Olecko, ul. Akacjowa 9, tel. 605 072 225. Projekt „Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard” współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.ISBN: 978-83-936788-0-8 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 4. WSTĘP KATARZYNA SZTOP-RUTKOWSKA Zagadnienia standaryzacji działań organizacji pozarządowych w Polsce stają sięobecnie coraz częściej przedmiotem dyskusji i w konsekwencji prowadzą do inicja-tyw wdrażania wypracowanych standardów na poziomie lokalnym. Początki myśle-nia o potrzebie samoregulacji w ramach trzeciego sektora są widoczne od począt-ków działania organizacji pozarządowych w Polsce. Jednym z ważniejszych etapóww tym procesie było przyjęcie na I Ogólnopolskim Forum Inicjatyw Pozarządowychw 1996 rok „Karty Zasad Działania Organizacji Pozarządowych”. Działania związane z podkreśleniem potrzeby samoregulacji w trzecim sektorzemają często źródła etyczne i są związane z poczuciem misji i budowania społeczne-go zaufania. Wiąże się to z bardzo ważną potrzebą posiadania wiarygodności wobecpartnerów: administracji publicznej, darczyńców czy odbiorców (beneficjentów)działań organizacji. Organizacje pozarządowe będące odpowiedzialne za realizacjęcoraz większej ilości zadań publicznych, ważnych z punktu widzenia funkcjonowanialokalnych społeczności, stoją przed koniecznością profesjonalizacji swoich działań tj.zwiększenia efektywności i podwyższania ich jakości. W tym kontekście pojawia sięważne sformułowanie ściśle powiązane z procesem standaryzacji: zarządzanie jakoś-cią. Podstawowym celem idei zarządzania jakością jest możliwość unikania błędów,zamiast ich poprawiania. Standardy stanowią więc pewien “system bezpieczeństwa”pozwalający uniknąć problemów i podejmowania złych decyzji. Można wymienić kilka źródeł standardów: • obowiązujące w Polsce prawo; • zalecenia formułowane w ramach nieobligatoryjnych dokumentów; w Polsce najbardziej znana jest wspomniana już Karta Zasad Działania Organizacji Po- zarządowych. Główne wartości/zasady w tym dokumencie to: dobro wspól- ne, legalizm, etyka, niezależność, jawność, odpowiedzialność, rzetelność, roz- liczalność, partnerstwo, podział władz i unikanie konfliktu interesów; • ���������������������������������������������������������������������������� doświadczenia działających już od wielu lat organizacji pozarządowych w Pol- sce i w innych krajach (tzw. dobre praktyki); • �������������������������������������������������������������������������� teorie, modele, koncepcje np. z zakresu zarządzania czy komunikacji z oto- czeniem; • �������� funkcjonowania trzeciego sektora, współpracy organizacji pozarzą- kultura ��������������� ���������� ��������� ����������� ������������ �������� dowych np. z władzami samorządowymi. Samo pojęcie standardu jest rozumiane w sposób różnorodny. Najbardziej ogól-na definicja mówi, że standard działania to minimalna norma, która pozwala na moż-liwość prowadzenia działań w sposób powtarzalny. Standaryzacja może być również utożsamiana z normalizacją. Wtedy można jązdefiniować jako „działalność zmierzającą do uzyskania optymalnego, w danych www.fundacja.olecko.pl 3
  • 5. okolicznościach stopnia uporządkowania w określonym zakresie, poprzez ustalanie postanowień przeznaczonych do powszechnego i wielokrotnego stosowania, doty- czących istniejących lub mogących wystąpić problemów1. Dla potrzeb naszego poradnika przyjęliśmy następującą definicję standardu: Standaryzacja oznacza ustalenie minimalnych, zalecanych bądź optymalnych warunków funkcjonowania organizacji w celu wzrostu jakości jej działania. W tej definicji podkreśla się różnorodność standardów, która według nas świet- nie pasuje do zróżnicowania organizacji pozarządowych i sprawia, że proces standa- ryzacji może być „szyty na miarę” tj. dopasowywać się do aktualnych możliwości po- szczególnych organizacji. Zakładamy również, że proces standaryzacji może być opi- sany w formie skali: od standardów podstawowych (minimalnych) do optymalnych, dających maksymalne efekty przy jednoczesnym relatywnym dużym (choć zrówno- ważanym do efektów) nakładzie sił, czasu i środków. Oczywiście celem organizacji powinno być osiągnięcie optymalnych standardów, jednak nie zawsze organizacje trzeciego sektora są na taki wysiłek przygotowane i narzucenie im zbyt „wyśrubowa- nych” standardów mogłoby doprowadzić paradoksalnie do spadku ich efektywności. Z tego powodu w naszym poradniku skupiamy się na trzech rodzajach standardów funkcjonowania organizacji pozarządowych: • Standard minimalny - zestaw zasad, norm i procedur, które są niezbędne dla prawidłowego działania organizacji (również w ramach obowiązującego porządku prawnego). Ma on charakter obligatoryjny. • Standard zalecany: zestaw�������������������������������������������������� �������������������������������������������������������� zasad, norm i procedur, które ułatwiają osiągnię- ������������������������������������������������� cie dobrych efektów funkcjonowania organizacji, dobranych ze względu na specyfikę danej organizacji (wielkość, formy działania itp.)2. Ma charakter fa- kultatywny, dobrowolny3. • Standard optymalny - zestaw zasad, norm i procedur, które ułatwiają osiąg- nięcie najlepszych z możliwych efektów funkcjonowania organizacji, nie po- ciągając za sobą nieuzasadnionego wzrostu kosztów ekonomicznych, spo- łecznych i środowiskowych. Ma charakter fakultatywny, dobrowolny. Wprowadzanie standardów do organizacji związane jest z koniecznością ponie- sienia pewnych kosztów: czasu, pracy poszczególnych członków organizacji, kosz- tów finansowych, ale również i psychicznych związanych z wprowadzaniem zmiany. Warto więc już na początku zastanowić się jakie korzyści z wprowadzenia standar- dów uzyskamy jako organizacja? Jest to ważne również z tego względu, że pojęcie „standard” wśród polskich organizacji działających w trzecim sektorze jeszcze do niedawna budziło wiele negatywnych skojarzeń4. W kontekście współpracy z admi- 1 Dz.U.2002.169.1386 - Ustawa z dn. 12 września 2002 r. o normalizacji; [cyt. za:] http://mfiles.pl/pl/index.php/ Standaryzacja [10.11.2012] 2 Tutaj mieliśmy na uwadze specyfikę organizacji pozarządowych w powiecie oleckim. 3 Chyba, że łączy się z przystąpieniem do sieci organizacji, która ma charakter certyfikujący, np. certyfikat Jakości Centrum Aktywności Lokalnej czy Certyfikat Ośrodka Sieci SPLOT. Standaryzacja w powiecie oleckim nie jest związana z wytworzeniem się mechanizmu akredytacji i ma charakter dobrowolny. 4 Patrz: Diagnoza działalności organizacji pozarządowych pod kątem istnienia standardów działania. Raport końcowy SMG/KRC Poland Media S.A., Tomasz Karoń, Anna Hek, Krzysztof Tomczak Sierpień 2010, http://civicpedia.ngo.pl/wi- adomosc/724946.html [5.12.2012]4 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 6. nistracją centralną i samorządową łączone jest ono najczęściej z kontrolowaniem,arbitralnością, niedopasowaniem do możliwości materialnych organizacji pozarzą-dowych oraz kosztami, np. zbytnim zbiurokratyzowaniem działań, które utrudniawykonywanie misji lub może nawet na trwałe zmienić elastyczny model działaniasektora5. Tym bardziej, warto wymienić pozytywne strony procesu standaryzacji. Pozytywne konsekwencje wdrażania procesu standaryzacji w organizacjach po-zarządowych : 1) uporządkowanie organizacyjne i merytoryczne funkcjonowania organizacji, 2) ułatwienie podejmowanie racjonalnych decyzji i usprawnianie zarządzania organizacją (racjonalność decyzji dzięki jasno określonym celom, procedu- rom itp.); 3) ����������������������������������������������������������������������� zwiększenie poziomu zaufania wśród naszych partnerów, darczyńców, i od- biorców działań organizacji; 4) ���������������������������������������������������������������������������� ułatwienie samokontroli, ewaluacji działania organizacji i dzięki temu umoż- liwienie szybkiej i ukierunkowanej reakcji w sytuacji nieprawidłowości, trud- ności czy popełnianych błędów; 5) uruchomienie procesu ciągłego doskonalenia działalności; 6) �������������������������������������������������������������������� ułatwienie wprowadzania nowych pracowników/ wolontariuszy w działal- ność organizacji; 7) łatwiejszy dostęp do grantów i innych form finansowania z zewnętrznych źródeł; 8) sprawniejsza realizacja projektów. Pozostaje pytanie w jaki sposób należy wdrażać standardy do organizacji poza-rządowej? Naszym zdaniem przede wszystkim nie powinno się „z góry” określać tegoprocesu. Wprowadzanie zmiany do organizacji jest zawsze działaniem wymagają-cym dostosowania się do specyfiki zespołu, stylu zarządzania, wielkości czy kulturyorganizacji. Wydaje się jednak, że organizacje pozarządowe, w których dominujądemokratyczne sposoby podejmowania decyzji, niewielkie zasoby finansowe i rze-czowe, przy jednoczesnym dużym zaangażowaniu członków organizacji, bardziejsą dostosowane do modelu oddolnego wprowadzania standardów. Polega on napodejmowaniu decyzji na temat standaryzacji zarówno przez zarządzających orga-nizacją (liderzy, zarządy) jak i szeregowych członków czy pracowników. Taki sposóbimplementacji standardów ogranicza ryzyko silnego oporu przed zmianą funkcjo-nowania organizacji, który w konsekwencji może doprowadzić do odrzucenia stan-dardów jako elementu niechcianego i obcego. Niniejszy poradnik składa się z opisu pięciu standardów działania organizacjipozarządowych. Pierwszy rozdział zawiera informacje na temat formalno-prawnychaspektów funkcjonowania organizacji. Drugi rozdział obejmuje kwestie związanez prowadzeniem rachunkowości w organizacji oraz standard zarządzania finansami.Oba rozdziały opisują przede wszystkim standardy minimalne, wynikające z istnie-nia określonego systemu prawnego w Polsce. Trzy kolejne rozdziały zawierają prze-de wszystkim standardy zalecane lub optymalne, które nie mają charakteru obliga-toryjnego. W rozdziałach tych opisano standardy zarządzania organizacją, etycznej5 Tamże. www.fundacja.olecko.pl 5
  • 7. realizacji zadań oraz standard wykorzystania nowych mediów. Każdy rozdział jest ustrukturalizowany i zawiera następujące komponenty: nazwa i treść standardu z podziałem na rodzaj standardu (minimalny, zalecany i optymal- ny), cel i źródła standardu, korzyści z wprowadzenia standardu. Na końcu każdego rozdziału dołączona jest bibliografia zawierająca zarówno nazwy aktów prawnych będących podstawą do stworzenia standardu, jak również inne publikacje związane z określoną tematyką oraz pytania diagnozujące, będące prostym narzędziem auto- ewaluacji własnej organizacji. Na końcu w formie załączników znajduje się spis ważnych terminów w układzie miesięcznym, które wiążą się przede wszystkim z wymaganymi obowiązkami spra- wozdawczymi, jak również dwie propozycje porozumień wolontariackich. Życzymy Państwu efektywnego wdrażania zaproponowanych w tym podręcz- niku standardów i dzięki temu ulepszenia działania organizacji pozarządowych w powiecie oleckim. I mamy nadzieję, że poradnik ten stanie się poręcznym i prak- tycznym przewodnikiem ułatwiającym wprowadzanie dostosowanych do Państwa organizacji zmian i modyfikacji działań.6 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 8. INFORMACJE O AUTORACHDr Katarzyna Sztop-Rutkowska – socjolożka, adiunkt w Instytucie Socjologii Uni-wersytetu w Białymstoku, prezes Fundacji Laboratorium Badań i Działań Społecz-nych „SocLab” www.soclab.org.pl. Oprócz pracy badawczej związanej z kwestiamipamięci lokalnej i dziedzictwem kulturowym, zaangażowana jest w działania orga-nizacji pozarządowych: jako inicjator Fundacji „SocLab” oraz certyfikowany trenerumiejętności społecznych. Entuzjastka zastosowania wiedzy naukowej w praktycespołecznej. Wieloletni członek zespołu redakcyjnego czasopisma „Pogranicze. Stu-dia społeczne”.Monika Falej – prawniczka, Wydział Prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w To-runiu i Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Od 1997 roku działa ak-tywnie w organizacjach pozarządowych. Współtwórczyni i dyrektorka Olsztyńskie-go Centrum Organizacji Pozarządowych, współtwórczyni Olsztyńskiego CentrumWolontariatu SPINACZ. Trenerka, certyfikat I stopnia Stowarzyszenia Trenerów Or-ganizacji Pozarządowych, którego jest członkinią. Ekspertka w obszarze organizacjipozarządowych, szczególnie w zakresie aspektów prawnych, wolontariatu i współ-pracy z samorządem. Autorka podręcznika „Efektywne zarządzanie wolontariatem”,„ABC Wolontariatu”.Andrzej Klimczuk – magister socjologii, doktorant w Kolegium Ekonomiczno-Spo-łecznym Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. W latach 2002-2009 redaktor i ko-respondent wydawnictw o grach komputerowych. Wolontariusz Fundacji Uniwersy-tetu w Białymstoku, Akademii Rozwoju Filantropii oraz Fundacji Dobra Sieć. Od 2011roku wiceprezes Fundacji Laboratorium Badań i Działań Społecznych „SocLab”. Autorprac naukowych z zakresu gerontologii, ludologii i polityki społecznej (m.in. książek„Kapitał społeczny ludzi starych na przykładzie mieszkańców miasta Białystok”, Wie-dza i Edukacja, Lublin 2012; „Experts and Cultural Narcissism. Relations in the Early21th Century”, LAP LAMBERT Academic Publishing, Saarbrücken 2012).Małgorzata Marszelewska – absolwentka archeologii, filologii angielskiej oraz stu-diów podyplomowych z zakresu doradztwa zawodowego i prawa zamówień pub-licznych. Członek Lokalnej Grupy Działania „Lider w EGO”, współpracownik FundacjiRozwoju Ziemi Oleckiej. Od 1993 roku zawodowo związana z Publicznymi SłużbamiZatrudnienia. Od 2011 r. ekspert i doradca organizacji pozarządowych. Specjalista– trener m.in. z zakresu rozwoju umiejętności interpersonalnych. Szczególnie inte-resuje się stosowaniem nowych metod i narzędzi pracy w zakresie rozwiązywaniaproblemów społecznych - prowadzenie coachingu (posiada certyfikat akredytowa-ny przez Ministerstwo Edukacji Narodowej). Współautorka projektów współfinanso-wanych z Europejskiego Funduszu Społecznego w dziedzinie rynku pracy, pomocyspołecznej, wsparcia osób niepełnosprawnych. Posiada doświadczenie w zakresiezarządzania projektami dotyczącymi rozwoju zasobów ludzkich. www.fundacja.olecko.pl 7
  • 9. Agnieszka Maszkowska – socjolog, od 2002 r. aktywnie działa w organizacjach pozarządowych przy tworzeniu i realizacji projektów edukacyjnych i społecznych z dziedziny partycypacji społecznej, ekologii, zrównoważonego rozwoju, aktywizacji zawodowej, wielokulturowości. Specjalistka w zakresie pozyskiwania i zarządzania funduszami Unii Europejskiej (Program Operacyjny Kapitał Ludzki). Doświadczenie zawodowe zdobywała w administracji samorządowej, biznesie oraz jako członek i współpracownik kilku organizacji pozarządowych. Obszar jej głównych zaintere- sowań to współpraca samorządu lokalnego z organizacjami pozarządowymi, w tym proces konsultacji społecznych i włączanie obywateli w podejmowanie decyzji w sprawach publicznych oraz zarządzanie w organizacjach pozarządowych. Tre- nerka, absolwentka szkoły trenerskiej Stowarzyszenia Trenerów Organizacji Poza- rządowych STOP, którego jest członkiem. Prowadzi szkolenia z zakresu partycypacji obywatelskiej, zarządzania projektami POKL, kompetencji społecznych i rozwoju osobistego. Członek Zarządu Fundacji Laboratorium Badań i Działań Społecznych „SocLab”.8 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 10. Recenzja „Poradnika standardów normatywnych dla organizacji pozarządowych ” dr Ireneusz Sadowski W ostatnim czasie organizacje pozarządowe, idąc śladem innych obszarów pro-fesjonalnej działalności, podejmują bardziej intensywne starania, mające na celuwypracowanie reguł działania własnego sektora. Jedną z takich prób podjął lokalnie(dla organizacji powiatu oleckiego) zespół pod kierownictwem Katarzyny Sztop-Rutkowskiej z Uniwersytetu w Białymstoku. Zakres zaproponowanych standardówobjął pięć obszarów: formalno-prawnych, finansowo-rachunkowych, zarządzania,etyki organizacyjnej oraz komunikowania się z otoczeniem zewnętrznym. Pierwszedwa bazują na stanie prawnym, więc należy je traktować jako syntezę formalnych,usankcjonowanych reguł działania NGO, natomiast pozostałe trzy to standardy sek-torowe par excellence – to znaczy propozycje środowiskowych norm profesjonal-nych o charakterze etycznym i organizacyjnym. Są to niewątpliwie podstawowe ele-menty działania organizacji pozarządowych, chociaż można by rozważyć połączeniekwestii wykorzystania nowych mediów z zagadnieniami dotyczącymi ogółu sprawzwiązanych z zalecanymi kanałami komunikowania oraz budowania wizerunku (taproblematyka pojawia się osobno w rozdziale czwartym). Być może warto byłobyteż wyodrębnić kwestię standardów dotyczących relacji z beneficjentami. Autorzy definiują standardy jako: „ustalenie minimalnych, zalecanych bądź opty-malnych warunków funkcjonowania organizacji w celu wzrostu jakości jej działania”.Redaktor raportu podnosi następujące korzyści płynące z ich wprowadzenia: upo-rządkowanie działania NGO, racjonalizacja i usprawnienie zarządzania, zwiększe-nie zaufania u partnerów, samokontroli i samodoskonalenia, ułatwienie wdrażanianowych osób w funkcjonowanie NGO, łatwiejszy dostęp do grantów i sprawniejszarealizacja projektów. Dobre standardy sektorowe, które jednocześnie zostały odpo-wiednio powszechnie wprowadzone w życie, faktycznie są w stanie wywrzeć zna-czący wpływ zarówno na poprawę wewnętrznych działań rutynowych, jak równieżna kontakt z otoczeniem społecznym i instytucjonalnym oraz na reputację całegosektora. Standardy są istotnym czynnikiem przewidywalności, a w świecie instytucjijest to jedna z podstawowych cnót. Normy, jeśli dochodzi do ich głębszej akulturacjisą w stanie podnosić jakość świadczonych usług, prestiż, a więc i generalną pozycjęsektora w społeczeństwie. Dlatego warto z uwagą przyglądać się wszelkim propo-zycjom w tej dziedzinie, w tym omawianemu tu opracowaniu, które wychodzi pozaramy zwykłego „poradnika”, przybierając charakter ekspercki. Warto pokrótce odnieść się do poszczególnych części, są one bowiem w znacz-nym stopniu niezależne od siebie. Rozdział drugi rzetelnie omawia prawne uwa-runkowania działania organizacji, podkreślone są na przykład niezbędne elementystatutu. Być może korzystne z punktu widzenia odbiorców byłoby przedstawieniewiększej liczby przykładów „wzorowych” dokumentów (w aneksie znajduje się poro-zumienie organizacji z wolontariuszem), ale takie materiały można po prostu umieś-cić na stronie projektu (lub podać linki). Jako, że ta część odnosi się w znacznej mierze www.fundacja.olecko.pl 9
  • 11. do elementów obligatoryjnych funkcjonowania organizacji, w dużym stopniu pełni funkcję przewodnika „krok po kroku” dla osób chcących prowadzić stowarzyszenie lub fundację. Powyższe spostrzeżenia stosują się w zasadzie również do rozdziału trzeciego. W obu przypadkach mamy przeważnie do czynienia ze standardami mini- mum (w rozumieniu podanym na wstępie). Bardzo interesujący jest rozdział czwarty, w którym omówione zostały standar- dy zarządzania, a więc znajdziemy tu kluczowe wytyczne dotyczące działania sek- tora organizacji. Mowa tu bowiem o kwestiach takich jak wizja, misja i strategia, czyli sprawy wykraczające znacznie poza standardy minimum, zatem mogące być przedmiotem faktycznych ustaleń wewnątrz środowiska pozarządowego. Jak słusz- nie podkreśla autorka rozdziału: „Rolą misji jest przede wszystkim kształtowanie tożsamości organizacji, jednoczenie różnych osób związanych z organizacją wokół wspólnych wartości czy idei”. Jednocześnie można tu mówić o sprawach często po- mijanych w codziennym funkcjonowaniu organizacji. Dlatego część tę uważam za szczególnie cenną – autorka swobodnie operuje wiedzą fachową, przedstawia py- tania diagnozujące i niekiedy oferuje konkretne przykłady. Zbliżony w duchu i treści jest rozdział piąty, który omawia kwestie etyczne działania organizacji. Autor bardzo kompetentnie, umiejętnie adaptując modele z innych obszarów, przedstawia naj- ważniejsze moralne wymiary ich funkcjonowania. Dla niektórych odbiorców część wywodu może wydać się nieco akademicka jak na poradnik zasad etycznych sektora pozarządowego, co nie zmienia jednak faktu, że znajdziemy tu wiele praktycznych wskazówek na temat wdrażania takich standardów (dlatego szczególnie cenna jest ostatnia część tego rozdziału). Innowacyjnym elementem jest poświęcenie znacznej uwagi roli nowych me- diów w funkcjonowaniu sektora pozarządowego, co zostało omówione w rozdzia- le szóstym. Warto podkreślić, że część ta jest wyraźnie poradnikowa i praktyczna, a wskazówki oferowane przez autora płyną z doświadczenia, a nie lektury teoretycz- nej. Zaoferowany tu przegląd narzędzi pomocnych dla organizacji jest wedle mojej wiedzy zgodny z najnowszymi technologiami w tym obszarze, a zatem kieruje ku optymalnym rozwiązaniom. Warto by NGOsy wykorzystywały narzędzia propono- wane przez autora – nie tylko usprawniłoby to działanie wielu z nich, ale również uczyniło je bardziej dostępnymi i przejrzystymi. Recenzowane opracowanie ma stosunkowo niewiele słabych punktów. Kon- strukcja raportu jest przemyślana i zawiera wiele pomocnych elementów, jak choćby tzw. „pigułki” (informacje na kolorowym tle), które dostarczają syntetycznych, prze- glądowych informacji. Walorem jest także to, że każdy rozdział posiada bibliogra- fię i w razie potrzeby pozwala czytelnikowi na znalezienie bardziej szczegółowych źródeł informacji. Jednocześnie warto rozważyć, czy „Poradnik” nie powinien mieć nieco bardziej zwięzłej formy, ponieważ można podejrzewać, że nie każdy przedsta- wiciel sektora pozarządowego będzie skłonny poddać uważnej lekturze ponad 100 stron gęstego merytorycznie tekstu. Z myślą o bardziej niecierpliwych odbiorcach rekomenduję przygotowanie krótkiego resume z odsyłaczami do poszczególnych punktów „Poradnika”. Nada to omawianemu opracowaniu bardziej przystępną for- mę, a w razie potrzeby umożliwi sięgnięcie po bardziej rozbudowane omówienie.10 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 12. 1. FORMALNO-PRAWNE ASPEKTY DZIAŁANIA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH MONIKA FALEJ1.1. Charakterystyka standardu formalno-prawnego ELEMENTY SKŁADOWE STANDARDU: • Dokumenty organizacji pozarządowych • Elementy prawa pracy w organizacji pozarządowej • Specyfika standardu dla organizacji posiadających status OPP Cel Standardu: Funkcjonowanie działalności organizacji w granicach prawa. Źródła standardu:• Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie• Funkcjonowanie stowarzyszeń regulują m.in. ustawy: – Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach6, – Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej, społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych7, – Ustawa z 18 stycznia 1996 roku o kulturze fizycznej8 – Ustawa z 29 lipca 2005 roku o sporcie kwalifikowanym9. – Ustawa o fundacjach z dnia 6 kwietnia 1984 r. – Kodeks pracy10z dnia 26.06.1974 r STANDARD MINIMALNY • Organizacja posiada poprawnie sporządzony statut, regulaminy i do nich się stosuje • Organizacja działa zgodnie z przepisami prawa • Organizacja zna i stosuje prawa oraz obowiązki wolontariusza • Organizacja przestrzega prawa pracy oraz przepisów BHP • Organizacja prowadzi archiwizację dokumentacji • Organizacja posiada wewnętrzne regulaminy pracy6 Tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 112, poz. 766, z późn. zm.7 Tekst jednolity: Dz.U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92, Nr 223, poz. 1463, Nr 227, poz. 1505, Nr 237, poz. 1652, z póź. zm.).8 Tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1675.9 Dz.U. Nr 155, poz. 1298 zm.: Dz. U. z 2006 r. Nr 64, poz. 448, Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 970, Dz.U. 2007 r. Nr 34, poz. 206, Dz.U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1208.10 Ustawa Kodeks Pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (Tekst jednolity: Dz.U. z 1998 nr 21 poz. 94 z póź.zm.), dalej KP. www.fundacja.olecko.pl 11
  • 13. STANDARD ZALECANY: Organizacja posiada osobę lub zespół do spraw formalno-prawnych, z wiedzą prawniczą na temat prawnego funkcjonowania organizacji pozarządowych. Posiada i stosuje wewnętrzne regulaminy regulujące tryb pracy oraz sposób podejmowania decyzji przez poszczególne organy władzy w organizacji. 1.2. Czym są organizacje pozarządowe – terminologia i definicje Mówiąc o stowarzyszeniu, fundacji uogólniając używamy sformułowania or- ganizacja pozarządowa. Pojęcie organizacji pozarządowej (ang. non-govern- mental organization, w skrócie NGO) funkcjonuje w prawie międzynarodowym i zostało przyjęte również w systemie prawodawstwa polskiego w połowie lat dziewięćdziesiątych XX w. Rezolucje Organizacji Narodów Zjednoczonych określają organizacje pozarządowe, jako organizacje prywatnoprawne o celach niezarobkow- ych (non profit), tworzone zgodnie z prawem wewnętrznym określonego państwa przez osoby fizyczne lub prawne (podmioty prawa prywatnego)11. Obecnie najistotniejsze znaczenie ma definicja organizacji pozarządowej przy- jęta ustawa o pożytku publicznym i wolontariacie w 2003 roku12 (z póź. zm.), ujęta w art. 3 pkt. 2 „Organizacjami pozarządowymi są: 1) niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu ustawy o finansach publicznych; 2) ����������������������������������������������������������������������������� niedziałające w celu osiągnięcia zysku – osoby prawne lub jednostki organiza- cyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia, z zastrzeżeniem ust. 4.”. Pojęciem pokrewnym do organizacji pozarządowej jest organizacja społeczna, która może być różnie definiowana. 11 W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa, 1999, s. 314-317. 12 Tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 z póź. zm.12 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 14. Tab. 1 Określenie organizacji społecznych w uregulowaniach prawnych trwałe zrzeszenie osób fizycznych, prawnych, tzn. takie grupy podmiotów, które są związane wspólnym celem organizacja społeczna i stałą więzią organizacyjna, niewchodzące w skład apa- ratu państwowego i niebędące zarazem spółkami pry- watnymi w art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a., jako organizacje zawodowe, sa- morządowe, spółdzielcze i inne społeczne. Dano tym w postępowaniu podmiotom uprawnienia w postępowaniu administra- administracyjnym cyjnym, które określa art. 13 k.p.a, a w sądowo admini- stracyjnym w art. 9 i 25 § 4 pr.p.s.a. artykuł 8 oraz 61 – 63 w określonych sprawach orga- w Kodeksie nizacje społeczne, których zadanie nie polega na pro- postępowania wadzeniu działalności gospodarczej, mogą wytaczać cywilnego. powództwa za rzecz obywateli organizacje, określił jako przedmiot ich działania (np. Minister organizacje, do których zadań należy udzielania pomo- Sprawiedliwości cy rodzinie lub określonym jej członkom, organizacje w rozporządzeniu działające w zakresie obrony praw człowieka, organiza- wykonawczym cje sportowe), bądź określające osoby, które ona zrze- sza (np. osoby niepełnosprawne, emeryci, młodzież), wprost wymieniono tylko związki zawodowe. Stowarzyszenie Emerytów i Rencistów Poszkodowa- uchwała nych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest orga- z 7 października 1998 nizacją zrzeszającą emerytów, rencistów i inwalidów, r. III ZP 29/98 Sądu wymienioną w § 6 pkt 5 zarządzenia Ministra Sprawied- Najwyższego, liwości z dnia 1 lipca 1991 r. w sprawie ustalenia wyka- zu organizacji społecznych uprawnionych do działania przed sądami imieniu lub na rzecz obywateli. w postępowaniu art. 90 § 1 k.p.k. przewidziano udział przedstawiciela karnym organizacji społecznej, jako przedstawiciela społeczne- go. Obok pojęcia organizacji pozarządowych czy społecznych funkcjonują jeszczeinne nazwy: • ������������ ������������� ��������� ��������������� ������� ��������� ���� organizacje charytatywne (niosące bezinteresowną pomoc, wsparcie oso- bom potrzebującym), • organizacje non profit (niedziałające dla osiągnięcia zysku, nie prowadzi dzia- łalności gospodarczej), • organizacje non for profit (organizacja prowadząca działalność gospodarczą, a wszystkie środki z niej pozyskane przekazuje na cele statutowe; osiągnięty zysk może przeznaczyć na pokrycie kosztów funkcjonowania lub podwyższe- nie kapitałów), • organizacje woluntarystyczne (zrzeszające ochotników – wolontariuszy), • organizacje obywatelskie, organizacje użyteczności publicznej (wypełniające zadania publiczne), organizacji pożytku publicznego. www.fundacja.olecko.pl 13
  • 15. Szczególną pozycję w uregulowaniach prawnych mają organizacje określane, jako organizacje pożytku publicznego. Pojęcie to wprowadziła ustawa o pożytku publicznym i wolontariacie 24 kwietnia 2003 roku. Organizacjami tymi są organiza- cje, które spełniają wymagania określone w art. 20 ustawy d.p.p.w – „Organizacją pożytku publicznego może być organizacja pozarządowa oraz podmiot wymienio- ny w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 4, z zastrzeżeniem art. 21, która spełnia łącznie następujące wymagania: 1) prowadzi działalność pożytku publicznego na rzecz ogółu społecz- ności, lub określonej grupy podmiotów, pod warunkiem, że grupa ta jest wyodręb- niona ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną w stosunku do społeczeństwa” i uzyskały wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym13 stwierdzający spełnienie tych wymagań (art. 22 w/w ustawy), wówczas otrzymają tzw. status or- ganizacji pożytku publicznego. Dzięki temu organizacje te mogą prowadzić dzia- łalność odpłatną i nieodpłatną pożytku publicznego w rozumieniu ustawy d.p.p.w. (art. 6 – 10) oraz działalności pożytku publicznego na podstawie zlecanych zadań publicznych. Konsekwencją posiadania statusu pożytku publicznego są również przysługujące pewne przywileje, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, m.in. zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od nieru- chomości, podatku od czynności cywilnoprawnych, opłat skarbowych, sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nie działalności pożytku publicznego (art. 24 ust. 1). Organizacja pożytku publicznego może również, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, nabywać na szczególnych warunkach prawo użytkowania nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu tery- torialnego (art. 24 ust. 2). Na zasadach i trybie określonych w odrębnych przepisach jednostki publicznej radiofonii i telewizji umożliwiają organizacjom pożytku pub- licznego nieodpłatne informowanie o ich działalności (art. 26), natomiast podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może, przekazać 1% podatku obliczo- nego zgodnie z odrębnymi przepisami na rzecz wybranej przez siebie organizacji pożytku publicznego (art. 27). Przy tak wielu uprawnieniach ustawodawca określił liczne szczególne wymagania co do organizacji pozarządowych posiadających sta- tus pożytku publicznego. Dotyczy to głównie rodzaju prowadzonej działalności, treści statutu, składu organów, obowiązku prowadzenia rachunkowego wyodręb- nienia prowadzonej działalności pożytku publicznego (art. 10). Organizacje te mają obowiązek sporządzania rocznych sprawozdań finansowych oraz merytorycznych ze swojej działalności wraz z ich upublicznieniem oraz wiąże się z poddaniem orga- nizacji dodatkowemu nadzorowi (art. 28 – 34). Z organizacjami pozarządowymi ustawodawca zrównuje również inne podmio- ty, które spełniają wymogi określone tą definicją, a mianowicie w art. 3 ust. 3, określił, iż: „Działalność pożytku publicznego może być prowadzona także przez: 1) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczy­ pospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obej- 13 Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity: Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 z późn. zm.).14 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 16. mują prowadzenie działalności pożytku publicznego;2) stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego;3) spółdzielnie socjalne;4) spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej14, które: – nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przezna- czają zysku do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.”1.3. Dokumenty organizacji pozarządowych1.3.1. Statut: co powinien określać i w jakim zakresie „Konstytucją”, czyli najważniejszym dokumentem wewnętrznym w organizacjipozarządowej jest jej statut, potwierdzający na piśmie zasady działania w stowarzy-szeniu czy fundacji. Dokument określa podstawy działania, na podstawie którychoparta jest aktywność poszczególnych organizacji. Wszelkie podejmowane inicjaty-wy muszą wynikać ze statutu, być z nim zgodne i nie mogą mu zaprzeczać. Regulujeon wszelkie kwestie, dotyczące funkcjonowania organizacji pozarządowej. Musi onbyć zgodny z obowiązującymi przepisami w Polsce. Należy tez pamiętać, aby był za-wsze aktualny, czyli w naszych działaniach powinniśmy się posługiwać wersją zgło-szoną do Krajowego Rejestru Sądowego. Istotne jest aby statut był napisany w sposób prosty, zrozumiały i logiczny bezzbędnych szczegółów (takie najlepiej ująć w regulaminach), ale też bez brakówutrudniających działania. Tworząc statut organizacji założyciele powinni zadać następujące pytania: • jaki jest cel/cele działania organizacji? • na rzecz kogo działa organizacja? • jakie działania może prowadzić, czy organizuje szkolenia, warsztaty, wykłady, happeningi? • jakie kompetencje mają władze i jak są wybierane? • skąd może pochodzić majątek organizacji? • co się dzieje z organizacją kiedy cele zostaną osiągnięte?14 Tekst jednolity: Dz.U. z 2008 r. Nr 195, poz. 1200 z późn. zm. www.fundacja.olecko.pl 15
  • 17. Statut mówi o tym, jaką działalność statutową prowadzi organizacja. Postano- wienia statutu rzutują na sprawne funkcjonowanie organizacji. Na skutek złych zapisów lub ich braku może dojść do „paraliżu” działania. Przy- kładowo, brak zapisu dotyczącego tego, że majątek stowarzyszenia może pochodzić z dotacji, powoduje automatycznie brak możliwości ubiegania się o środki z samo- rządów i innych donatorów. W STATUCIE STOWARZYSZENIA POWINNY SIĘ ZNALEŹĆ NASTĘPUJĄCE ZAPISY15: • podstawowe informacje o stowarzyszeniu czyli nazwa, siedziba i teren dzia- łania; • cele stowarzyszenia i sposoby ich realizacji; • regulacje dotyczące członkostwa w stowarzyszeniu, sposobu nabycia człon- kostwa, prawa i obowiązki członka czy przyczyny utraty tego statusu; • regulacje dotyczące władz stowarzyszenia: rodzaju organów, trybu ich wy- boru, kompetencji czy trybu pracy; • sposobu podejmowania decyzji; • informacje, dotyczące źródeł finansowania działalności czy majątku stowa- rzyszenia; kto ustala wysokości składki członkowskiej i źródła finansowe z których chce się utrzymywać stowarzyszenie; • czy i w jakim zakresie będzie prowadzić działalność gospodarczą; • sposób reprezentowania stowarzyszenia oraz zaciągania zobowiązań ma- jątkowych, wskazanie osób, które będą w imieniu stowarzyszenia podpisy- wały dokumenty (np. umowy); • zasady wprowadzania zmian w statucie oraz sposobu rozwiązania się sto- warzyszenia. Statut może regulować inne kwestie, które są ważne dla funkcjonowania stowa- rzyszenia. W STATUCIE FUNDACJI POWINNY SIĘ ZNALEŹĆ ZAPISY DOTYCZĄCE16: • nazwy i siedziby fundacji, • majątku fundacji; • celów fundacji i sposobów ich realizacji; • władz fundacji, sposobu reprezentowania fundacji, zaciągania zobowiązań majątkowych; • zasady likwidacji fundacji. Statut fundacji jest podobny do statutu stowarzyszenia. Warto pamiętać, że w fundacji nie ma członkostwa. 15 Ogólne informacje dotyczące statutu można znaleźć w ustawie „Prawo o stowarzyszeniach”. 16 Jego treść reguluje „Ustawa o fundacjach”. Statut fundacji musi być zgodny z aktem fundacyjnym (założycielskim) i obowiązującym prawem.16 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 18. Należy również pamiętać, że zapisy statutu mają swoje konsekwencje dotyczą-ce prowadzenia polityki finansowej organizacji i jej rachunkowości. Wymieniając,w części statutu odnoszącej się do majątku stowarzyszenia lub fundacji, jego skła-dowe, np. darowizny, granty, w polityce finansowej opisujemy tzw. konta księgowe,które muszą być oparte właśnie na zapisach statutowych. Statut organizacji pozarządowych posiadających status OPP Nie ma wzorcowego statutu organizacji pożytku publicznego. Ustawa o działal-ności pożytku publicznego i o wolontariacie w art. 20 i art. 21 wymienia warunki,które powinny wynikać z zapisów statutowych stowarzyszenia, fundacji lub innejorganizacji, która ubiega się o status organizacji pożytku publicznego. Wszystkieokreślone warunki muszą być spełnione łącznie choć nie oznacza to, że wszystkiemuszą być wpisane do statutu w takim brzmieniu jak są zapisane w ustawie. Ogólnie warunki dotyczą informacji o: • celach i sposobach realizacji celów statutowych (m.in. cele muszą być zgodne z katalogiem celów podanych w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicz- nego), • ��������������������������������������������������������������������� przeznaczeniu całego dochodu (nadwyżki przychodów nad kosztami) orga- nizacji na działalność statutową (działalność pożytku publicznego), zwłaszcza jeśli organizacja prowadzi działalność gospodarczą, • organie kontroli wewnętrznej (musi być powołany i nie może być w żaden sposób zależny od zarządu), • wymaganiach wobec członków organu kontroli wewnętrznej (m.in. muszą to być osoby, które nie są skazane prawomocnym wyrokiem i niepowiązane z żaden sposób z członkami zarządu np. nie mogą być spokrewnione), • wymaganiach wobec członków zarządu (muszą to być osoby, które nie są skazane prawomocnym wyrokiem), • ����������������������������������������������������������������������� zabezpieczeniach dotyczących wyprowadzania majątku organizacji poza or- ganizację (m.in. powinno być zabronione udzielania pożyczek na rzecz człon- ków organizacji czy też jej pracowników).1.3.2. Prowadzenie dokumentacji - wewnętrzne regulaminy W S P Ó Ł AU TO R AG N I E S Z K A M A S Z KOW S K A Pomocnym narzędziem w funkcjonowaniu i monitorowaniu działalności orga-nizacji są regulaminy i procedury określające standardy poszczególnych działań lubsposobów ich przeprowadzania. Dzięki temu łatwiej jest ocenić realizowane działa-nia oraz reagować w sytuacji, kiedy coś nie idzie zgodnie z planem. W dokumentachtych mogą zostać także określone zasady kontroli i sprawowania nadzoru w organi-zacji. W statucie stowarzyszenia/fundacji powinny znaleźć się informacje o trybie pra-cy oraz o sposobie podejmowania decyzji przez poszczególne władze. Często w sta- www.fundacja.olecko.pl 17
  • 19. tutach pojawia się zapis mówiący o tym, że np. zarząd, komisja, rada, obradują na podstawie zatwierdzonych przez siebie regulaminów. Choć regulaminy nie są do- kumentami wymaganymi przez prawo, to opracowanie ich pozwala m.in. dookreślić tryb pracy, jej zasady. Warto więc opracować, uchwalić i korzystać z nich w organizo- waniu pracy właściwych władz. Do przykładowych dokumentów, które może posiadać organizacja należą: 1. Regulamin organizacyjny zawierający w szczególności: opis struktury orga- nizacyjnej, schemat organizacyjny, zadania zarządu i kadry kierowniczej, za- dania komórek organizacyjnych, zakresy obowiązków 2. Regulamin walnego zebrania stowarzyszenia 3. Regulamin pracy zarządu stowarzyszenia/ fundacji, komisji rewizyjnej sto- warzyszenia 4. Protokoły ze spotkań organów statutowych organizacji z listami obecności, protokoły z innych wydarzeń 5. Wykaz dokumentów wraz z ich spisem (rejestrem), w szczególności: • zarządzenia zarządu z podziałem na obowiązujące i nie obowiązujące, • ����������� ����� ���������� ������ ���������� ������������ �� ������ ����� regulaminy (np. regulamin oceny okresowej pracowników - jeśli prze- prowadza, regulamin wynagradzania, regulamin świadczeń socjalnych - w przypadku zatrudniania więcej niż 20 pracowników), • ���������������������������������������������������������������������������� instrukcje, np. instrukcja dot. szkolenia pracowników, instrukcja zarządza- nia systemem informatycznym, polityka bezpieczeństwa informacji (da- nych osobowych), • ��������������������������������������������������������������������� procedury (np. archiwizacji dokumentów, przeciwdziałania praniu brud- nych pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, systemy przyznawania nagród, premii, pochwał etc.), • spis infrastruktury, w tym posiadanego sprzętu komputerowego, • raporty z kontroli (np. BHP, inspekcji pracy, ZUS-u, urzędów zlecających zadania publiczne), • kodeksy (np. etyczne), • ���������������������������������������������������������������������� inne: zgłoszenie lokalu do PIP (obowiązkowe w ciągu 30 dni od dnia za- trudnienia osoby na umowę o pracę w danym lokalu), dokumentacja dotycząca podróży służbowych (polecenie wyjazdu, rozliczenie kosztów przejazdu, ewidencja kilometrów, umowa na samochód prywatny wyko- rzystywany do celów służbowych), • akta osobowe wraz z odpowiednią zawartością (dotyczy pracowników etatowych). 1.3.3. Obligatoryjna dokumentacja bieżąca Uchwały, protokoły W statucie lub wewnętrznych dokumentach, np. regulaminach, określane są sposoby podejmowania decyzji oraz dokumentowania zebrań władz statutowych, spotkań.18 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 20. Ustalenia poprzez uchwały podejmowane są jeżeli są to decyzje podejmowaneprzez organa stowarzyszenia lub fundacje. Dla sprawnego zarządzania organizacjąi monitorowania postępu prac istotne jest by dokumentować je za pomocą protoko-łów, w których znajdziemy zapis przebiegu spotkania. Należy zwrócić uwagę na numerację kolejnych uchwał oraz gromadzenie doku-mentów w sposób przejrzysty i uporządkowany według przyjętego systemu. Waż-nym elementem jest też ich archiwizowanie, ponieważ dostęp do nich powinni miećwszyscy członkowie i członkinie, władze nadzorcze i instytucje kontrolne. STOWARZYSZENIE POWINNO UŻYWAĆ ORAZ MIEĆ ZARCHIWIZOWANE NASTĘPUJĄCE TYPY DOKUMENTÓW: • Uchwały związane z założeniem stowarzyszenia • Uchwały i oświadczenia jako załącznik do wniosku o nadanie statusu OPP • Protokoły, uchwały przy zmianie statutu, podjęcia działalności gospodarczej • Protokoły, uchwały przy zatwierdzaniu sprawozdania finansowego, merytorycznego FUNDACJA POWINNA UŻYWAĆ ORAZ MIEĆ ZARCHIWIZOWANE NASTĘPUJĄCE TYPY DOKUMENTÓW: • Uchwały związane z założeniem fundacji • Protokoły, uchwały przy zmianie statutu, podjęcia działalności gospodarczej • Protokoły, uchwały przy zatwierdzaniu sprawozdania finansowego, merytorycznego1.4. Elementy prawa pracy – w tym zatrudnienie pracowników i wolontariuszy WSPÓŁAUTOR AGNIESZKA MASZKOWSKA Organizacja pozarządowa realizując swoje działania może stać się pracodawcąw rozumienia Kodeksu Pracy (dalej jako KP)17 i być podmiotem praw i obowiązkówz tym związanych.17 Kodeks Pracy, art. 3. „Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników” www.fundacja.olecko.pl 19
  • 21. 1.4.1. Obowiązki pracodawcy i pracownika Znajomość zapisów Działu IV „Obowiązki pracodawcy i pracownika” KP może uchronić przed problemami i konsekwencjami ich niestosowania. Najważniejsze obowiązki dotyczące pracodawcy to18: 1. ������������������������������������������������������������������� zaznajamiać pracowników podejmujących pracę z zakresem ich obowiąz- ków, sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz ich podstawowymi uprawnieniami, 2. organizować pracę w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy, jak również osiąganie przez pracowników, przy wykorzystaniu ich uzdolnień i kwalifikacji, wysokiej wydajności i należytej jakości pracy, 2.1. organizować pracę w sposób zapewniający zmniejszenie uciążliwości pracy, zwłaszcza pracy monotonnej i pracy w ustalonym z góry tempie, 2.2. przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy, 3. ������������������������������������������������������������������������ zapewniać bezpieczne i higieniczne warunki pracy oraz prowadzić systema- tyczne szkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, 4. terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie, 5. ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych, 6. stwarzać pracownikom podejmującym zatrudnienie po ukończeniu szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe lub szkoły wyższej warunki sprzyjające przystosowaniu się do należytego wykonywania pracy, 7. zaspokajać w miarę posiadanych środków socjalne potrzeby pracowników, 8. ������������������������������������������������������������������������� stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria oceny pracowników oraz wyni- ków ich pracy, 8.1. prowadzić dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników, 8.2. przechowywać dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akta osobowe pracowników w warunkach niegrożących uszko- dzeniem lub zniszczeniem, 9. wpływać na kształtowanie w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego. Będąc pracownikiem w organizacji pozarządowej należy pamiętać, że obowiąz- kiem jest wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę, w szczególności19 należy: 1. przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, 2. przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku, 3. przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych, 18 KP, art. 94. „Pracodawca jest obowiązany w szczególności:” 19 KP, art. 100. § 2.20 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 22. 4. dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, 5. przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach, 6. przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego. Zatrudniając pracownika/pracownicę organizacja powinna kierować się swoimimożliwościami, szczególnie finansowymi, wytycznymi donatorów oraz oczekiwania-mi potencjalnych pracowników. Zgodnie z prawem stowarzyszenie może zatrudniać pracowników.20 Pracownika-mi stowarzyszenia mogą być także jego członkowie i członkinie. Należy jednak pamiętać o zastrzeżeniu, że praca za wynagrodzeniem nie może dotyczyć bycia członkiem stowarzyszenia lub pełnienia funkcji w zarządzie czy wewnętrznym organie nadzoru stowarzyszenia. Zapisy w umowie określające zakres obowiązków, za które pobierane jest wynagrodzenie, powinny pozwolić na jednoznaczne odróżnienie ich od obowiązków wynikających z członkostwa w stowarzyszeniu bądź bycia członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej. W fundacji takiego zakazu nie ma, ponieważ nie ma pojęcia członkostwa. W fundacjach nie ma ograniczenia co do zatrudniania członków zarządu lub wewnętrznego organu nadzoru, jeśli taki występuje w stowarzyszeniach. Czyli członek/członkowie fundacji mogą za swoją pracę pobierać wynagrodzenie.1.4.2. Formy zatrudnienia pracownika w organizacji pozarządowej WSPÓŁAUTOR AGNIESZKA MASZKOWSKA Przepisy dopuszczają kilka form zatrudnienia: umowa o pracę – reguluje Kodekspracy, umowa o dzieło – reguluje Kodeks cywilny art. 627-646, umowa zlecenie– reguluje Kodeks cywilny art. 734-751. RODZAJE UMÓW O PRACĘ (KP, art. 25): • umowa na czas określony, w tym tzw. umowa na zastępstwo zawierana na okres nieobecności zastępowanego pracownika; • umowa na czas nieokreślony; • umowa na czas wykonywania określonej pracy; • umowa na czas próby zawierana na okres nie dłuższy niż 3 miesiące. Należy pamiętać, że jeśli pracodawca dwukrotnie zawarł z danym pracownikiem umowę na czas określony, a przerwa pomiędzy tymi umowami nie była dłuższa niż miesiąc, to każda kolejna umowa będzie umową na czas nieokreślony (KP, art. 251 par. 1).20 Prawo o stowarzyszeniach art. 2 ust. 3. www.fundacja.olecko.pl 21
  • 23. Pracodawca, poza podpisaniem umowy o pracę, określa pracownikowi zakres jego obowiązków oraz przedstawia dodatkową informację o warunkach zatrud- nienia (zaleca się formę pisemną). Informacja o warunkach zatrudnienia powinna być przedstawiona pracownikowi najpóźniej w ciągu siedmiu dni od zatrudnienia lub zmiany warunków zatrudnienia. W informacji tej powinny znaleźć się zapisy do- tyczące: - obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normy czasu pracy, - częstotliwości wypłaty wynagrodzenia, - przysługującej liczby dni i godzin urlopu wypoczynkowego, - długości okresu wypowiedzenia. Pracodawcy, którzy nie opracowali regulaminów pracy i wynagradzania dodat- kowo zamieszczają informacje o: miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia, sposobie potwierdzania obecności w pracy, porze nocnej obowiązującej u praco- dawcy. Pracodawca jest zobowiązany prowadzić dla każdego pracownika: • kartę ewidencji czasu pracy (ewidencja pracy w poszczególnych dobach, urlopy, zwolnienia, inne nieobecności, praca w godzinach nadliczbowych i inne); • imienną listę wypłacanego wynagrodzenia i innych świadczeń; • kartę przydziału roboczej odzieży i obuwia (jeśli dotyczy). W okresie trwania umowy pracodawca wydaje pracownikom co miesiąc dowód ubezpieczenia, potwierdzający odprowadzenie przez zakład pracy składek na ZUS. Po zako������������������������������������������������������������������ ńczeniu stosunku pracy pracodawca zobowiązany jest do niezwłoczne- go wydania pracownikowi świadectwa pracy (najpóźniej w ciągu siedmiu dni od zakończenia stosunku pracy). DOKUMENTACJA PRACODAWCY DOTYCZĄCA UMOWY O PRACĘ POWINNA ZAWIERAĆ: • zakres obowiązków pracownika; • kwestionariusz osobowy; • oświadczenie do celów obliczania zaliczek na podatek dochodowy; • świadectwo z poprzedniego zakładu pracy; • orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku; • potwierdzenie zapoznania się z regulaminem pracy i przepisami BHP; • zaświadczenie o ukończeniu wymaganego szkolenia BHP; • karta badań okresowych i kontrolnych. Umowa cywilnoprawna - czym się różni umowa zlecenie od umowy o dzieło? Jak już było wspomniane organizacja pozarządowa może skorzystać z form zatrud- nienia opartych na przepisach Kodeksu cywilnego tj. umowy zlecenia oraz umowy o dzieło. Stosuje się je najczęściej wówczas, gdy organizacja nie planuje zatrudniać pracow- nika, a zależy jej na wykonaniu określonych czynności, zadań.22 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 24. UMOWA O DZIEŁO Umowa o dzieło to tzw. umowa rezultatu, czyli zobowiązanie do wykonania określonego w niej dzieła (np. przygotowanie i przeprowadzenie szkolenia, wykonanie projektu graficznego materiałów promocyjnych) w określonym czasie. Poprzez zawarcie tej umowy wykonawca zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, to znaczy zobowiązuje się do uzyskania pewnego wyniku swoich działań, a zamawiający - do wypłaty wynagrodzenia określonego w umowie. W odróżnieniu od umowy o pracę, nie trzeba od niej odprowadzać składek naubezpieczenia społeczne ani zdrowotne (chyba że jest zawarta przez firmę z włas-nym pracownikiem). Gdy dotyczy działalności twórczej i autorskiej (jak np. napisanieksiążki czy zorganizowanie koncertu), to opodatkowana jest tylko połowa wynagro-dzenia (koszt uzyskania przychodu wynosi aż 50 proc.). UMOWA ZLECENIE Umowa zlecenie jest umową o wykonanie określonych czynności (art. 734 – 751 kc), oznaczających produkt czy usługę, którą zleceniobiorca musi wykonać, ale za których efekt nie jest odpowiedzialny (inaczej niż w przypadku umowy o dzieło, która jest tzw. umową rezultatu). Zazwyczaj przyjmuje się, że wykonawca zlecenia musi wykonać osobiście czyn-ność, do której się zobowiązał, w umowie. Jednakże tu, w odróżnieniu od umowyo pracę dopuszcza się wykonania zlecenia przez osobę trzecią – zastępcę. Zleconeczynności Zleceniobiorca wykonuje samodzielnie, co odróżnia tę formę zatrudnie-nia od umowy o pracę, w której pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem. W okresie 7 dni od zatrudnienia pracodawca zgłasza osobę zatrudnioną na umo-wę cywilnoprawną do ZUS. Należy pamiętać, by po zakończeniu trwania umowy,wyrejestrować pracownika z rejestru w ZUS. Należy podkreślić, że umowa zlecenie oraz umowa o dzieło nie są umowamio pracę, w związku z czym przepisy Kodeksu pracy nie mają do nich zastosowania.W ich przypadku nie można mówić ani o zatrudnianiu, ani o pracodawcy, pracowni-ku czy stosunku pracy. Jeżeli jednak, mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej, stronaumowy jest podporządkowana przełożonemu, ma określony czas i miejsce pracy,zadania do wykonania oraz wynagrodzenie, wówczas umowa taka może być trakto-wana jak umowa o pracę. www.fundacja.olecko.pl 23
  • 25. 1.4.3. Przepisy BHP Higieny pracy powinniśmy sami przestrzegać, a szczególnie obowiązkowa jej znajomość i stosowanie kiedy organizacja zatrudnia pracowników i pracownice, jak również korzystając z pomocy wolontariuszy oraz wolontariuszek. Uregulowania tego obszaru zostały ujęte w Kodeksie pracy, dając wyraz ich wa- dze21. Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez za- pewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wyko- rzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Pracodawca oraz osoba kierująca pracownikami są muszą znać, przepisy o ochronie pracy, w tym przepisy oraz zasady bezpieczeń- stwa i higieny pracy. W szczególności pracodawca jest obowiązany: 1. organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, 2. ����������������������������������������������������������������������� zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpie- czeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym za- kresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń, 3. ������������������������������������������������������������������������� reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pra- cy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejące- go poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmie- niające się warunki wykonywania pracy, 4. �������������������������������������������������������������������������� zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i cho- robom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy, 5. ����������������������������������������������������������������������� uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmią- cych dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podej- mowanych działań profilaktycznych, 6. zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy, 7. zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy. Koszty działań podejmowanych przez pracodawcę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników. Pracodawca jest obowiązany przekazywać pracownikom informacje o22: 1. ������������������������������������������������������������������������ zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na po- szczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym 21 KP, Dział dziesiąty, Bezpieczeństwo i higiena pracy 22 KP, art. 2071. § 1.24 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 26. o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników, 2. ���������������������������������������������������������������������� działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowa- nia lub ograniczenia zagrożeń, 3. pracownikach wyznaczonych do: 3.1. udzielania pierwszej pomocy, 3.2. wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pra- ������������������������������������������������������������������ cowników. Informacja o w/w pracownikach zawiera: • imię i nazwisko, • miejsce wykonywania pracy, • numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej. Prawa i obowiązki pracownika 23 Pracownik ma prawo24 powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiająco tym niezwłocznie przełożonego: • ������������������������������������������������������������������������ w razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i hi- gieny pracy, • w razie gdy warunki pracy stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika, • �������������������������������������������������������������������� gdy wykonywana przez niego praca grozi niebezpieczeństwem innym oso- bom, W przypadku kiedy powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagro-żenia, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tymniezwłocznie przełożonego. Pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzyst-nych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddaleniasię z miejsca zagrożenia z w/w przyczyn. Podstawowym obowiązkiem pracownika25 jest przestrzeganie przepisów i za-sad bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności pracownik jest obowiązany: 1. ���������������������������������������������������������������������������� znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkole- niu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym, 2. wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych, 3. dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy, 4. stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich prze- znaczeniem,23 KP Rozdział II „Prawa i obowiązki pracownika”.24 KP art. 210.25 KP, art. 211. www.fundacja.olecko.pl 25
  • 27. 5. poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich, 6. niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpra- cowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożą- cym im niebezpieczeństwie, 7. ����������������������������������������������������������������������� współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków doty- czących bezpieczeństwa i higieny pracy. Każdy pracownik (osoba zatrudniona w oparciu o umowę o pracę) przed rozpoczęciem pracy jest przez pracodawcę kierowany na badania lekarskie (mające na celu ustalenie braku przeciwwskazań do wykonywania danej pracy). Wymogiem pracodawcy który zatrudnia pracowników etatowych jest podpisanie umów z placówką medyczną świadczącą usługi z zakresu medycyny pracy. W okresie 7 dni od zatrudnienia pracodawca zgłasza pracownika do ZUS. Wolontariusze Wolontariusz ani wolontariuszka nie są pracownikami, ponieważ za swoją pracę wykonywaną na rzecz korzystającego nie pobierają wynagrodzenia. Świadczenie to ma charakter nieodpłatny a wolontariusze realizują je na podstawie porozumienia wolontariackiego, czyli umowy cywilnoprawnej, a nie umowy o pracę (art. 3 w zw. z art. 42 Ustawy). Wolontariusza nie możemy zakwalifikować jako pracownika, nawet pomimo tego, że wykonuje on swoje świadczenia pod kierownictwem. Mimo to należy pamiętać aby podpisać „umowę o pracę wolontaryjną”, zwane również porozumieniem wolontariackim. Porozumienie jako umowa cywilnopraw- na podlega zasadzie swobody umów. Oznacza to, że strony – w tym przypadku wolontariusz i korzystający – mogą zapisy takiego dokumentu kształtować dowol- nie, ale muszą uwzględnić w jej treści elementy, które zgodnie z przepisami (w tym z „Ustawą opp”) powinny znaleźć się w porozumieniu. Umowa z wolontariuszem/wolontariuszką powinna zawierać: • zakres świadczeń wykonywanych przez wolontariusza (dokładne wyszczególnienie obowiązków wolontariusza, określenie, co faktycznie będzie robił), • opis sposobu w jaki wolontariusz będzie wykonywał powierzone mu zadania, • określenie czasu (tj. ile godzin w danym dniu i ile dni w miesiącu wolontariusz będzie wykonywał świadczenia), • miejsca wykonywania świadczeń (w przypadku braku określenia lokalizacji, przyjmuje się, że wolontariusz powinien wykonywać świadczenia w miejscu, które wynika z charakteru świadczenia albo ostatecznie w swoim miejscu zamieszkania).26 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 28. W standardzie minimalnym współpracy z wolontariuszami zawarte są rów-nież jego podstawowe prawa: • poproszenie korzystającego z pomocy wolontariusza o potwierdzenie treści porozumienia, wydanie pisemnego zaświadczenia oraz opinii o wykonywa- niu świadczeń, • ������������������������������������������������������������������������ bycie informowanym przez korzystającego o przysługujących wolontariuszo- wi prawach i obowiązkach oraz posiadanie dostępu do tych informacji, • ��������������������������������������������������������������������������� posiadanie informacji o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wy- konywanymi świadczeniami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami, • posiadanie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, • zwrot kosztów podróży służbowych i diet, • ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków, jeżeli wolontariusz wykonuje świadczenia przez okres nie dłuższy niż 30 dni. W standardzie zalecanym wolontariuszowi mogą przysługiwać: • ������������ ���������� ��� ��������� ��������������� �� ����������� �� ��� świadczenia zdrowotne na zasadach przewidzianych w przepisach o po- wszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, • zwrot kosztów szkoleń, • zwrot innych niezbędnych kosztów ponoszonych przez wolontariusza. Ponadto na żądanie wolontariusza, korzystający potwierdza na piśmie treść po-rozumienia, wydaje pisemne zaświadczenie, zawierające zakres wykonywanychświadczeń oraz opinię o ich realizacji. Treść obu dokumentów może być zawartaw jednym piśmie. Korzystający może również pokryć inne niezbędne koszty pono-szone przez wolontariusza oraz koszty szkoleń. Obowiązki wolontariusza: • przestrzegać warunków porozumienia wolontariackiego, • ����������������������������������������������������������� jeżeli z przepisów prawa wynika obowiązek posiadania kwalifikacji i spełnia- ����������������� nia wymagań odpowiednich do rodzaju i zakresu świadczonej pomocy, wo- lontariusz musi je posiadać, • przestrzegać przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, • przestrzegać tajemnicy służbowej, • zachowywać się w sposób etyczny.1.4.4. Wewnętrzne regulaminy związane z zatrudnianiem AGNIESZKA MASZKOWSKA Wewnętrzne regulaminy jako element standardu minimalnego W sytuacji kiedy organizacja staje się pracodawcą, należy wówczas opracowaći stosować regulaminy: www.fundacja.olecko.pl 27
  • 29. Regulamin pracy Regulamin pracy jest obowiązkowy, jeśli organizacja zatrudnia co najmniej 20 pracowników etatowych i stanowi zapis praw i obowiązków zarówno pracodawcy, jak i pracowników. Regulamin pracy określa w szczególności: a) ���������������������������������������������������������������������������� organizację pracy, warunki przebywania w siedzibie organizacji w czasie pra- cy oraz po jej zakończeniu, a także warunki wyposażenia pracowników w na- rzędzia niezbędne do pracy; b) rozkład czasu pracy oraz terminy dodatkowych dni wolnych od pracy; c) termin, miejsce i czas wypłaty wynagrodzenia; d) ������������������������������������������������������������������������ obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciw- pożarowej; e) sposób potwierdzania obecności w pracy oraz zgłaszania i usprawiedliwiania nieobecności; f ) zasady udzielania kar porządkowych. Regulamin wynagrodzenia Regulamin wynagrodzenia jest dokumentem określającym warunki wynagradzania pracowników, obowiązkowym w instytucjach zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Powinien on zawierać zapisy dotyczące: a) wysokości wynagrodzeń na poszczególnych stanowiskach, b) zasad przyznawania premii i nagród pieniężnych c) ���������������������������������������������������������������������� pozostałych świadczeń związanych z pracą oraz warunkami ich przyznawa- nia. d) zasad potrąceń z wynagrodzeń. e) siatki płac, która definiuje: – stanowiska pracy (np. księgowa, koordynator projektu, trener); – minimalne wymagania dla każdego ze stanowisk, w tym: wykształcenie, umiejętności, doświadczenie na podobnym stanowisku; – ��������������������������������������������������������������������� wynagrodzenie dla każdego ze stanowisk: najczęściej w przedziale kwo- towym (np. 1500-1800 zł); – informacja, kto zatrudnia osobę na danym stanowisku (najczęściej jest to zarząd).28 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 30. 1.5. Obowiązki wobec instytucji publicznych Sprawozdanie merytoryczne Prowadząc organizację pozarządową należy pamiętać, że stajemy się podmiotem,który zobowiązany jest wobec instytucji publicznych do składania sprawozdań, de-klaracji w zależności od prowadzonej działalności oraz zatrudniania pracowników. Również z naszych działań sprawozdajemy się przed naszymi członkami, członki-niami, fundatorami, darczyńcami. Dokumentem zawierającym informację co zreali-zowaliśmy, w jaki sposób w określonym czasie. Przedstawiane działania powinny byćzgodne z celami statutowymi organizacji i mieścić się w sposobach realizacji tychcelów, również wymienionych w statucie. Sprawozdanie Coroczny obowiązek sprawozdawczy z działalności merytorycznej mają tylkofundacje oraz organizacje posiadające status pożytku publicznego. Stowarzyszenianie mają takiego obowiązku jeżeli nie posiadają statusu OPP. W praktyce większośćstowarzyszeń sporządza je, aby podnieść swoją wiarygodność, budując swój wize-runek jako organizacja przejrzysta oraz działająca otwarcie, lub musi chcąc uczestni-czyć w konkursach dołączając je do wniosków o dotacje. Fundacja przygotowuje sprawozdanie w oparciu o zapisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji. Nie ma odrębnych aktów prawnych, które służyłyby stowarzyszeniu do sporządzenia sprawozdania merytorycznego działalności. Stowarzyszenie może użyć również tego samego rozporządzenia co fundacja. Jakie informacje powinny być zawarte w sprawozdaniu merytorycznym?26:1) nazwa fundacji, jej siedziba i adres, data wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym i numer KRS-u wraz ze statystycznym numerem identyfikacyjnym w systemie RE- GON, dane dotyczące członków zarządu fundacji (imię i nazwisko według aktual- nego wpisu w rejestrze sądowym) oraz cele statutowe fundacji,2) ��������������������������������������������������������������������������������� zasady, formy i zakres działalności statutowej z podaniem realizacji celów statu- towych, a także opis głównych zdarzeń prawnych w jej działalności o skutkach finansowych - w praktyce to w tej części opisuje się jakie działania były prowa- dzone w poprzednim roku3) informacja o prowadzonej działalności gospodarczej według wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego,4) odpisy uchwał zarządu fundacji - niektóre fundacje nie przesyłają, np. tekstów uchwał zarządu, poprzestając na ich wyliczeniu,5) informacja o wysokości uzyskanych przychodów, z wyodrębnieniem ich źródeł (np. spadek, zapis, darowizna, środki pochodzące ze źródeł publicznych, w tym26 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r., Nr 46, poz. 203); Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 maja 2001 r. w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji (Dz. U. Nr 50, poz. 529 z późn. zm.); Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 września 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji (Dz. U. Nr 217, poz. 1291) www.fundacja.olecko.pl 29
  • 31. z budżetu państwa i budżetu gminy), odpłatnych świadczeń realizowanych przez fundację w ramach celów statutowych z uwzględnieniem kosztów tych świad- czeń; jeżeli prowadzono działalność gospodarczą, wynik finansowy tej działal- ności oraz procentowy stosunek przychodu osiągniętego z działalności gospo- darczej do przychodu osiągniętego z pozostałych źródeł - to informacje, które są wprost wzięte z sprawozdania finansowego organizacji z części informacja dodatkowa, 6) informacja o poniesionych kosztach na: • realizację celów statutowych, • administrację (czynsze, opłaty telefoniczne, pocztowe itp.), • działalność gospodarczą, • pozostałe koszty, Te dane również wynikają ze sprawozdania finansowego organizacji z części rachu- nek wyników (albo zysków i strat jeśli to fundacja z działalnością gospodarczą) oraz informacji dodatkowej 7) dane o: • liczbie osób zatrudnionych w fundacji z podziałem według zajmowanych stanowisk i z wyodrębnieniem osób zatrudnionych wyłącznie w działalności gospodarczej, • łącznej kwocie wynagrodzeń wypłaconych przez fundacje z podziałem na wynagrodzenia, nagrody, premie i inne świadczenia, z wyodrębnieniem ca- łości tych wynagrodzeń osób zatrudnionych wyłącznie w działalności gospo- darczej, • ��������������������������������������������������������������������� wysokości rocznego lub przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypła- conego łącznie członkom zarządu i innych organów fundacji oraz osobom kierującym wyłącznie działalnością gospodarczą z podziałem na wynagro- dzenia, nagrody, premie i inne świadczenia, • wydatkach na wynagrodzenia z umów zlecenia, • udzielonych przez fundacje pożyczkach pieniężnych, z podziałem według ich wysokości, ze wskazaniem pożyczkobiorców i warunków przyznania poży- czek oraz z podaniem podstawy statutowej udzielania takich pożyczek, • kwotach ulokowanych na rachunkach bankowych ze wskazaniem banku, • wartości nabytych obligacji oraz wielkości objętych udziałów lub nabytych akcji w spółkach prawa handlowego ze wskazaniem tych spółek, • ����������������������������������������������������������������������� nabytych nieruchomościach, ich przeznaczeniu oraz wysokości kwot wydat- kowanych na to nabycie, • nabytych pozostałych środkach trwałych, • ����������������������������������������������������������������������� wartości aktywów i zobowiązań fundacji ujętych we właściwych sprawozda- niach finansowych sporządzanych dla celów statystycznych, • ����� o działalności zleconej fundacji przez podmioty państwowe i samo- dane �� ������������� ��������� ��������� ������ ��������� ���������� �� ����� rządowe (usługi, państwowe zadania zlecone i zamówienia publiczne) oraz o wyniku finansowym tej działalności • �������������������������������������������������������������������������� informację o rozliczeniach fundacji z tytułu ciążących zobowiązań podatko- wych, a także informację w sprawie składanych deklaracji podatkowych.30 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard
  • 32. 1.6. Jawność danych publicznych (sprawozdania, BIP, inne) Organizacja pozarządowa rejestrując się w Krajowym Rejestrze Sądowym stajesię podmiotem praw i obowiązków. Dzięki temu, że rejestr jest publiczny i jawny,każdy ma prawo wglądu do informacji w nim zawartych, chyba, że szczególne prze-pisy prawa zabraniają ujawniania niektórych danych. KRS jest źródłem informacjidotyczących historii, szczególnie nazwy organizacji, adresu, celów działania czy da-nych członków i członkiń zarządu. Możemy pobierać z niego odpisy, wyciągi i za-świadczenia, które poświadczają status prawny stowarzyszenia/fundacji i są źródłeminformacji o aktualnym stanie organizacji. W praktyce wyciągi/odpisy potrzebne sąnp. przy składaniu wniosku o dotację, przy zakładaniu konta w banku. Obecnie można pobrać odpis KRS ze strony internetowej https://ems.ms.gov.pl/ krs/wyszukiwaniepodmiotu podając nazwę organizacji lub jej numer KRS. Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn Informacji Publicznej to narzędzie służące zapewnianiu przejrzystości,jawności i powszechności dostępu do informacji o działaniu sektora publicznego.Zgodnie z prawem zapisanym w art. 61 Konstytucji RP (Ustawa o dostępie do infor-macji publicznej) obowiązek dzielenia się taką informacją spoczywa na wszystkichinstytucjach wykonujących zadania publiczne. Obowiązek udostępniania informacji publicznych przez organizacje pozarządo-we oraz obowiązku prowadzenia BIP przez nie wynika z ustawy z dnia 6 września2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, poz. 1198, ze zm.), w kon-tekście informacjami publicznymi związanymi bezpośrednio z wydatkowaniemfunduszy publicznych w zakresie działań statutowych organizacji pozarządowej.Wojewódzki Sąd Administracyjny27 wskazuje, iż również udostępnieniu podlegająprotokoły z posiedzenia Zarządu, Walnego Zgromadzenia Członków i uchwały po-dejmowane przez te organy w zakresie w jakim znajdują się w tych dokumentachinformacje publiczne. Trwa dyskusja na ile organizacje pozarządowe powinny prowadzić tzw. BIP.Szczególnie rozważane jest to w sytuacji kiedy organizacja korzysta ze środków pub-licznych. Obecnie niewiele organizacji prowadzi podstronę BIP, ale coraz więcej zakładastronę internetową, na której można znaleźć wszelkie informacje o stowarzyszeniuczy fundacji oraz sprawozdania, jak też informację o możliwości uzyskania pozosta-łej informacji nie umieszczonej na niej. Przykładowo można zamieścić informację: Dostęp do pozostałych informacji publicznych. Zgodnie z art. 10 Ustawy o dostępie27 Uzasadnienia wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 983/05. www.fundacja.olecko.pl 31
  • 33. do informacji publicznej z dnia 6 września 2001: – Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej, jest udostępniana na wniosek. – Informacja publiczna, która może być niezwłocznie udostępniona, jest udostęp- niana w formie ustnej lub pisemnej bez pisemnego wniosku. – Pozostałe informacje publiczne, nie zamieszczone na stronie BIP, są udzielane na ustny lub pisemny wniosek złożony: w siedzibie......................................................... , pod adresem e-mail: ............................ pod numerem telefonu:................................. , faksem na numer:................................. Podpis osoby dokonującej wpis, data zmiany Inne sposoby udostępniania informacji Informacje o działaniach organizacji posiadają organy nadzoru. Nadzór nad stowarzyszeniami sprawują organy administracji określone przez ustawę terminem „organy nadzorujące”. Organami tymi są zgodnie z art.8 ust. 5 pr. stow. 1989 r. wojewoda właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia, który spra- wuje nadzór nad działalnością stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego oraz starosta właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia w zakresie nadzoru nad innymi stowarzyszeniami niż stowarzyszenia jednostek samorządu terytorial- nego. Właściwy starosta ze względu na siedzibę zgodnie z takim zapisem sprawuje nadzór nad stowarzyszeniami rejestrowymi, terenową jednostką organizacyjną sto- warzyszenia, nad klubami sportowymi działającymi w formie stowarzyszeń oraz nad związkami sportowymi. Natomiast działalność polskich związków sportowych nad- zoruje minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu. Pojęcie nadzór nad fundacjami nie zostało uregulowane w ustawie o fundacjach. Jednak podobieństwo regulacji zawartej w art. 12–14 u.f. do innych28 regulacji usta- wowych, nie pozostawia wątpliwości, że w wymienionych przepisach uregulowano nadzór29. W ustawie wymieniono organy nadzoru nad fundacjami, w tym ministra właściwego (rozumie się przez to również kierownika właściwego urzędu centralne- go – art. 18 u.f.) ze względu na zakres jego działania oraz cele fundacji (art. 9 ust.2) oraz właściwego ze względu na siedzibę fundacji starostę. Fundacje, które korzystają ze środków publicznych i prowadzą działalność na całym obszarze kraju, w zakresie działalności prowadzonej na obszarze właściwości miejscowej samorządu powiato- wego, podlegają nadzorowi starosty zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 12 – 15 u.f. Wiele samorządów prowadzi również tzw. „Banki Informacji”, do których wpisują swoje dane organizacje dobrowolnie, tak jak do innych baz prowadzonych przez instytucje wspierające działania organizacji np. www.ngo.pl, Fundacja Rozwoju Ziemi Oleckiej, na stronie www: www.fundacja.olecko.pl/?Baza_organizacji_ pozarz%C4%85dowych, Olsztyńskie Centrum Organizacji Pozarządowych. 28 Por. np. art. 35 – 32 pr. stow., art. 15 – 18 u.k.f., art. 46 – 49 ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o izbach rolniczych. 29 M. Swora, Nadzór nad stowarzyszeniami, fundacjami oraz prowadzeniem działalności pożytku społecznego, „Państwo i Prawo” 2003 Nr 12, s 71.32 Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard

Related Documents