BAZA ZNANJAKurs: - Finansijski menadžmentModul: Poreski sistem i poreska politikaAutor: Goran MitićNaziv jedinice: Pojam i...
odbitku. U zemljama gde je veći udeo lica koja samostalno obavljaju delatnost udeo poreza na dohodak fizičkih lica j...
 Poreski pluralizam je poreski sistem koji se sastoji iz više poreskih oblika i našao je primenu u svim poreskim ...
proizvoda ili usluga kao porez na ukupnu imovinu, na dohodak građana i sl.AD valoren (porezi po vrednosti) su oni porezi k...
Princip elastičnosti predstavlja princip da se porezi što brže i potpunije prilagođavajupromenama u visini javnih rashoda....
ostvariti isti poreski prihod putem dve poreske stope, jedne više, jedne niže. Visoke poreskestope destimulišu obveznike d...
dohodak ili imovina. Kod poreza na promet dolazi do prevaljivanja poreza sa prodavca nakupca, čime se postignut identitet ...
poreski obveznici sa istom platežnom moći, to je vodoravna pravednost, kao i da se poreskirazličito terete obevznici koji ...
of 8

Poreski sistem i poreska politika

Published on: Mar 4, 2016
Published in: Investor Relations      
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Poreski sistem i poreska politika

  • 1. BAZA ZNANJAKurs: - Finansijski menadžmentModul: Poreski sistem i poreska politikaAutor: Goran MitićNaziv jedinice: Pojam i značaj poreskog sistema i poreske politikeMaterijali vezani uz ovu lekciju:- Test pojam i značaj poreskog sistema i poreske politike- Pojam i značaj poreskog sistema i poreske politike (PDF dokument)Pojam i značaj poreskog sistemaOsnovni zadatak poreskog sistema i poreske politike je prilagođavanje okolnostima ičinjenicama koje su odlučujuće za proces oporezivanja, pa stalne promene uslovaprivređivanja direktno utiču na promene poreskih propisa i ukidanje tj. uvođenje novihporeskih oblika.Poreski sistem jedne zemlje čini ukupnost svih oblika javnih prihoda odnosno poreza i služiza pokriće troškova od opšte društvenog značaja. Porez predstavlja najosnovniji inajznačajniji oblik javnih prihoda u savremenim državama. Opšte karakteristike poreza su dau njegovoj osnovi leži prinuda, da porez predstavlja davanje bez direktne protivnaknade, i danije unapred utvrđena svrha za koju će se upotrebiti. Naplaćuje se isključivo u novcu.Razlikuje se od zemlje do zemlje zbog raznih faktora:Razvijenosti privredeU razvijenim zemljama veće učešće u strukturi javnih prihoda imaju porez na dohodak i porezna imovinu, a u manje razvijenim, porez na dodatu vrednost i akcize koje pogađaju potrošnju.  Društveno ekonomsko uređenje  Poreska politika u razvijenim zemljama se vodi na način da se obezbedi optimalnost u ostvarivanju alternativnih i redistributivnih ciljeva, a u nerazvijenim koristi se kao transfer sredstava iz državnih preduzeća u budžet.  Fleksibilnost pojedinih poreza  Na promene u strukturi poreskih sistema utiču promene u privrednim institucijama.  Struktura radne snage  Najjednostavnija uplata poreza na dohodak fizičkih lica je u momentu isplate tj. po
  • 2. odbitku. U zemljama gde je veći udeo lica koja samostalno obavljaju delatnost udeo poreza na dohodak fizičkih lica je relativno manji.  Stepen otvorenosti  U zemljama koje nastoje da ostvare što veće učešće u spoljnotrgovinskom sektoru u društvenom proizvodu vodi se poreska politika koja treba da pospeši izvoz.Pojam poreske politikeSvaka država kreira i sprovodi makrofinansijsku politiku čije su dve glavne poluge poreska(fiskalna politika i monetarno kreditna politika) i primenjuju se paralelno. Poreska politika je ideo ekonomske i socijalne politike. Poreska politika obuhvata usklađeno delovanje državnihinstitucija kroz ulivanje javnih prihoda na raspodelu, razmenu, potrošnju i proizvodnju uodređenom nacionalnom prostoru i vremenu u skladu su sa društveno prihvatljivim ciljevima izadacima. Subjekat poreske politike je država odnosno njeni organi od centralnih do lokalnih,kod nas od nivoa federacije do nivoa opština i ona raspolaže pravom uređenja poreza i drugihjavnih prihoda i određivanja njihovih parametara.Glavni ciljevi poreske politike:Stabilizaciona funkcija poreske politike ogleda se u njenom dejstvu na postizanje i očuvanjezaposlenosti tj. smanjene nezaposlenosti zatim stabilnog nivoa cena i uravnoteženog platnogbilansa zemlje.Ako je privreda u stanju deflatorne neravnoteže tada je uloga stabilizacione poreske politikeda postiže tražnju u privrede, a kroz brojna smanjenja u poreskoj preraspodeli lične a naročitoinvesticione tražnje i potrošnje.Ako je u privredi inflatorna neravnoteža, što znači da su likvidna novčana sredstva veća odrealne ponude dobara i usluga ona će se sastojati u naporima da se preko odgovarajućihporeza i njihovih parametara zahvati jedan deo viška tražnje.Alokativna funkcija fiskalne politike ogleda se u alokaciji korišćenja proizvodnih faktora.Stimulisanje investicione aktivnosti država može postići smanjenjem poreskih stopa na dobitpreduzeća određenih grana i raznih poreskih olakšica.Redistributivna funkcija poreske politike se ostvaruje dejstvom instrumenata poreske politikekojim se postiže korekcija odnosa iz primarne raspodele kao i socijalna funkcija. Dakle vršise preraspodela nacionalog dohotka između različitih društvenih slojeva. Ako je zasnovano nasocijalnim principima onda će se njene alokacije usmeravati u dva pravca i to da sa oštrimprogresivnim stopama zahvati dohodak imućnih građana i da se poreskim olakšicamapomogne siromašnim društvenim slojevima.Klasifikacija porezaU teoriji postoje dve ideje o strukturi poreskog sistema i to:  Poreski monizam čiji su sagovornici smatrali da treba da postoji samo jedan porez, ali njihove ideje nisu prihvaćene jer bi to značilo da stopa tog jednog poreza mora biti visoka što bi dovelo do otpora prema njihovom plaćanju.
  • 3.  Poreski pluralizam je poreski sistem koji se sastoji iz više poreskih oblika i našao je primenu u svim poreskim sistemima.Osnovna podela obuhvata sledeće poreze:  neposredni i posredni porezi  subjektni i objektni porezi  analitički i sintetički porezi  ad valorem i specifični porezi  redovni i vanredni porezi  porezi u novcu i naturiDirektni i indirektni poreziU zavisnosti od toga kako se manifestuje poreska snaga razlikujemo:  Neposredne (direktne) poreze  Posredne (indirektne) porezeUkoliko se poreska snaga manifestuje posedovanjem imovine ili dohotka reč je o direktnim(neposrednim) porezima, a ukoliko se manifestuje u vidu potrošnje radi se o indirektnimporezima. Takođe i ako se lice koje je zakonom određeno da plati porez, usmerava da natržištu teret poreza prenese na druga lica radi se o posrednim porezima.  Neposredni su pravičniji jer se poreski teret utvrđuje na osnovu ekonomske snage i prihodi od ovih poreza su stabilniji, ali zahtevaju skuplju poresku administraciju, manje su elastični od indirektnih.  Indirektni porez pošto je uračunat u cenu proizvoda je anoniman, pa je samim tim manji otpor pri naplati kod poreskih obveznika.Subjektni i objektni porezi  Objektni tj. realni porezi su oni koji se utvrđuju prema objektivnim elementima ne vodeći računa o ličnosti poreskog obveznika gde se oporezuje svaki izvor prihoda odvojeno.  Subjektni porezi, kada se oporezuju svi prihodi poreskog obveznika kao jedna celina i vezani su za određenu ličnost pa se uzima u obzir neoporezivi minimum (porodične obaveze, broj dece, zdravstveno stanje) tu spada porez na dohodak građana i porez na ukupnu neto imovinu.Analiticki i sintetičkiAnalitički su oni porezi koji pogađaju samo jedan objekat obveznikove imovine (zgradu) ilijednu vrstu prihoda.Sinteticki porezi su oni koji obuhvataju ukupnu obveznikovu imovinu, dohotke ili promet svih
  • 4. proizvoda ili usluga kao porez na ukupnu imovinu, na dohodak građana i sl.AD valoren (porezi po vrednosti) su oni porezi kod kojih se poreska osnovica iskazuje unovčanim jedinicama, a porez se utvrđuje primenom poreske stope u određenom procentu naovako iskazanu poresku osnovicu.Kod specifičnih poreza, poreska osnovica se iskazuje u ličnim mernim jedinicama, a poreskaobaveza u apsolutnom iznosu prema toj jedinici kao na primer 0,5 din po jednoj litri vina.Redovni i vanredni poreziRedovni porezi predstavljaju poreske oblike koji se redovno naplaćuju za jedan periodvremena, dominanti su u poreskom sistemu i njima se finansiraju redovni i javni rashodi.Vanredni porezi se naplaćuju u vanrednim situacijama i služe za pokriće vanrednih javnihrashoda.U savremenim uslovima porezi u novcu su potpuno potisli poreze u naturi ali se u izuzetnimslučajevima pojavljuju porezi u naturi.Modul: Poreski sistem i poreska politikaAutor: Goran MitićNaziv jedinice: Poreska načelaMaterijali vezani uz ovu lekciju:- Test poreska načela- Poreska načela (PDF dokument)Finansijsko politička poreska načelaPrema ovim načelima porezi treba da budu izdašni u toj meri da pokriju sve državne rashode.U grupu ovih načela spadaju:  princip izdašnosti  princip elestičnostiPrincip izdašnosti treba da osigura dovoljno sredstava za podmirenje javnih potreba. Državi jepotreban takav poreski sistem kojim će uredno i neinflatorno obezbediti dovoljno finansijskihsredstava za pokriče redovnih i vanrednih rashoda.
  • 5. Princip elastičnosti predstavlja princip da se porezi što brže i potpunije prilagođavajupromenama u visini javnih rashoda. Kaka postoji tendencija da državni rahodi rastu brže odnacionalnog dohotka poreski sistem treba da obezbedi da poreski prihodi rastu brže odnacionalnog dohotka. Da bi se ovo ostvarilo potrebno je da se oporezuju sektori koji imajuvisoku stabilnost potražnje i sl.Možemo razlikovati finansijsku i ekonomsku elastičnost poreza.Finansijska elastičnost podrazumeva svojstvo poreza da se prilagođava promenama u javnimrashodima. Ako dohodak obveznika opadne, njegova potrošnja proizvoda kao što su npr.alkohol, cigarete i sl. neće opasti.Ukoliko prihodi poreskog obveznika rastu i prate rast javnih rashoda reč je o ekonomskojelastičnosti i država ne mora da menja poreske stope, jer kako se povećava obveznikovapotrošnja tako rastu i poreski prihodi.Ekonomska poreska načelaPrema ekonomskim načelima metod oporezivanja u jednoj državi treba da bude stabilan, a neda ugrožava ekonomsku egzistenciju poreskog obveznika. Ovo znači da porezi ne bi trebaloda budu suviše visoki. Ovu grupu načela čine:  princip efikasnosti  princip umerenosti poreskog opterećenja  princip izbora poreskog izvora  princip fleksibilnosti  princip stabilnosti poreskog sistema  princip identiteta poreskog destinara i nosioca poreskog teretaPrincip efikasnostiPrincip efikasnosti označava zahtev da porezi budu tako postavljeni da što manje utiču naekonomske odluke privrednih subjekata na tržištu. Međutim, svaki porez nužno ostavljaefekte na njihovo ponašanje, jer im umanjuje raspoloživi dohodak. Poreski obveznicipreduzimaju mere da umanje svoju poresku obavezu ili da se te obaveze potpuno oslobode.To je kupovina npr. manjeg automobile zbog manjeg poreza, ali s time se stvaranezadovoljstvo, jer poreski obveznik kupuje proizvod koji zapravo ne želi.Nezadovoljstvo tako stvara višak poreskog tereta, pa se tako ukupan poreski teret deli naubrani porez i višak poreskog tereta. Cilj poreskog sistema je da što je moguće više smanjiporeski teret.Princip umerenosti poreskog opterećenjaPrincip umerenosti poreskog opterećenja nalaže da porezi ne budu previsoki. Kao jedna odekonomskih teorija koja ovo objašnjava je Laferova kriva. Ona pokazuje odnos izmeđuporeskih stopa i poreskog prihoda. Laferova kriva nudi praktičan zaključak da država može
  • 6. ostvariti isti poreski prihod putem dve poreske stope, jedne više, jedne niže. Visoke poreskestope destimulišu obveznike da rade i štede. Oni svoju privrednu aktivnost onda teže dapresele u oblast tzv. sive ekonomije ili se odlučuju za manje rada. Tačka M Laferove krivepredstavlja optimalnu poresku stopu uz koju se ostvaruje maksimalan poreski prihod.Međutim, praksa je demantovala ovu teoriju i pokazala da su se stope štednje posle smanjenjaporeza smanjile. Poreski prihodi se nisu povećavali već su se smanjili što je doprinelopovećanju budžetskog deficita.Princip izbora poreskog izvoraPod stalnim poreskim izvorima podrazumevaju se izvori koji se stalno obnavljaju, kao što jedohodak, a ne imovina koja se ne obnavlja. Ukoliko je poresko opterećenje toliko da obvezniknije u stanju da ga podmiri on će biti prinuđen da otuđi imovinu radi izmirenja poreskihobaveza. Iz tih razloga oporezivanje dohotka je u skladu sa načelom umerenosti jeromogućuje obvezniku da i pored plaćanja poreza uveća svoj dohodak.Međutim država može ustanoviti i poreze kojima će izvor biti imovina, ali to su porezi koji seuvode nakon ratova da bi se oporezovala imovina ratnih profitera.Princip fleksibilnostiPrincip fleksibilnosti zahteva da se poreski prihodi automatski usklađuju sa cikličnimkretanjiuma nacionalnog dohotka. Međutim ova podela poreza može biti i na fleksibilne i nanefleksibilne, a zavise od mera koje se preduzimaju u okviru sporovođenja stabilizacioneekonomske politike, koje mogu biti automatske i diskrecione.Automatske mere izazivaju efekte, a da nosioci ekonomske politike ne moraju da preduzimajunikakve akcije.Diskrecione mere podrazumevaju promenu instrumenata ekonomske politike, smanjenje ilipovećanje poreske stope. Nefleksibilni porezi podležu samo diskrecionim merama. Uflaksibilne spada dohodak građana, dok u nefleksibilne spada porez na imovinu.Princip stabilnosti poreskog sistemaPrincip stabilnosti poreskog sistema nalaže da se bez velike potrebe ne sprovode poreskereforme. U zavisnosti od stepena promena razlikuju se radikalne i parcijalne poreske reforme.Radikalne reforme iz korena menjaju poreski sistem, uvode se novi oblici poreza, a nekiukidaju. Parcijalna poreska reforma podrazumevaju manje izmene kao što su poreske stope iliporeske olakšice. Međutim jasna crta između radikalnih i parcijalnih poreskih reformi nijeuvek jasna.Princip identiteta poreskog destinaraPoreski obveznika kao lice koje ima obavezu da plati porez može delimično ili u celosti daprevail poreski teret na druga lica, poreske destinare, usled čega se ne smanjuje njegov
  • 7. dohodak ili imovina. Kod poreza na promet dolazi do prevaljivanja poreza sa prodavca nakupca, čime se postignut identitet poreskog destinara i nosioca poreskog tereta.U praksi se može desiti i da se dogodi nenamerno prevaljivanje ili da uopšte porez ne budeprevaljen. U prvom slučaju prodavac preko povećanja cena neoporezivanih proizvodaprevaljuje porez na treća lica, a ne na poreskog destinara. U drugom slučaju prodavac možedoneti odluku da ne poveća cene proizvodima, čime poreski teret pada na njega. U oba slučajase ne ostvaruje identitet poreskog destinara i nosioca poreskog tereta.Socijalno - politička poreska načelaPri utvrđivanju poreska politike vodi se računa da porezi budu pravedni. Pravednim se smatraono oporezivanje koje je opšte i ravnomerno raspoređeno na sve poreske obveznike, pa seotud socijalno - politička načela pojavljuju u dva oblika:  princip opštosti  princip ravnomernostiPrincip opštosti porezaOpštost poreza podrazumeva da sva lica moraju da učestvuju u njegovom plaćanju, jer sepredpostavlja da sva lica koriste zajedničke usluge države. Međutim, u savremenim poreskimsistemima postoje određene poreske olakšice koje se svrstavaju u nekoliko grupa:  politička (poreza se oslobađaju diplomatska i konzularna predstavništva npr. )  ekonomsko - politička (poreza se oslobađaju novoosnovana preduzeća)  poresko - tehnička (oslobađaju se javne ustanove koje svoje prihode ostvaruju iz budžeta)  finasijska (oslobođenje poreza po osnovu kamate od javnog zajma)  socijalno - politička (oslobođenje egzistencijalnog minimuma)Princip ravnomernostiRavnomernost u oporezivanju predstavlja materijalnu predpostavku oporezivanja, odnosnoprema ekonomskoj snazi obveznika.Prednost pri oporezivanju predviđa da bi porezi trbalo da se plaćaju prema koristi kojuporeski obveznici imaju od poreza. Tako bi poreski obveznici trebalo da plaćaju porez uzavisnosti od svoje potražnje, veća potražnja veći porez i obrnuto.Ovo je shvatanje u praksi vrlo teško sprovesti jer je nemoguća meriti individualnu potražnju, ana kraju u suprotnosti je sa definicijom poreza prema kojoj porezima nije cilj da budu jednakikoristima koje pojedinac za uzvrat dobija od države.Mnogo je prihvatljivije drugo shvatanje prema kome porezi treba da se plaćaju premamogućnostima plaćanja koje ima poreski obveznik. To znači da isti porez treba da plaćaju
  • 8. poreski obveznici sa istom platežnom moći, to je vodoravna pravednost, kao i da se poreskirazličito terete obevznici koji imaju različitu platežnu moć, to je vertikalna pravednost.Finansijsko - administrativna poreska načelaFinansijsko - administrativna poreska načela predviđaju zahtev da ubiranje poreza ne pratevisoki troškovi. Ova načela obuhvataju:  princip zakonitosti poreza  princip minimalizacije administrativnih troškova  princip minimalizacije troškova plaćanja porezaPrincip zakonitosti poreza je načelo po kojem se oporezivanje može vršiti samo po osnovuzakona. Uvođenje novih poreza i menjanje postojećih može se vršiti isključivo zakonom.Svaka promena poreza može se izvršiti i putem zakonskih akata kao što su odluke, uredbe ilipravilnici.Princip je da porezi ne mogu imati retroaktivno dejatvo. To je pravilo po kojem se početakvaženja poreza računa danom njegovog stupanja na snagu. Međutim odstupanja od pravilapostoje u nekim vanrednim uslovima, kao što je oporezivanje ratne dobiti, ili kao što je to bilokod nas porez na ekstra profit i ekstra imovinu, koji ni izbliza nije doneo očekivane rezultate.Princip minimalizacije administartivnih troškova i princip minimalizacije troškova plaćanjaporeza.Administrativni troškovi su oni koje ima poreska uprava, a troškovi ispunjenja poreskihobaveza jesu troškovi koje imaju poreski obveznici. Ukupne administrativni troškove ubiranjaporeza lakše se određuju nego deo koji otpada na pojedinu vrstu poreza. Troškove imaju ipreduzeća i fizička lica. Preduzeća imaju troškove zaposlenih na vođenju poslovnih knjiga,ispunjenju poreskih obrazaca, izučavanju poreskih propisa i sl. Svi ovi troškovi postaju deocene, pa se prebacuju na potrošača. Fizička lica imaju troškove npr. angažovanja stručnih licakoji će se baviti njihovim poreskim obavezama i sl.Osnovna pravila troškova oporezivanjaOsnovno je da:  prvo, veliki troškovi opterećuju cenu proizvoda  drugo, troškovi ubiranja poreza su manji što je poreski sistem jednostavniji  treće, obim oba troška i administrativnog i troškova ubiranja poreza može ukazati na to koji je od ova dva preveliki i kako se mogu izvršiti uštede  četvrto, što su troškovi veći, to je veća poreska evazija i obrnuto

Related Documents