สฤณี อาชวานันทกุลFringer | คนชายขอบhttp://www.fringer.org/วันที่ 28 เมษายน 2556นโยบายประชานิยมในละตินอเมริกา งานนี้เผยแพร...
2“ความหมาย” อยู่ที่คนใช้ อุดมการณ์เบื้องหลัง “ประชานิยม” จะเป็น “ขวา” ก็ได้ เป็น “ซ้าย” ก็ได้ความเหมือนอยู่ที่การสื่อว่าผ...
3ลักษณะเด่นทางการเมืองของประชานิยม จากบทความของ Paul Taggart, University of Sussex,http://blogs.lse.ac.uk/politicsandpoli...
4ปรัชญาและเบื้องหลังประชานิยมในละตินอเมริกา แนวคิดประชานิยมมีรากฐานทางปรัชญาเกี่ยวพันกับลัทธิประโยชน์นิยม (Utilitarianism...
5รูปแบบและหลักการของนโยบายประชานิยม หลักการพื้นฐานของนโยบายประชานิยมทางเศรษฐกิจ คือการระดมทรัพยากรทางการคลังของรัฐบาล ทั้...
6ที่มาของนโยบายประชานิยมในละตินอเมริกา ในยุคล่าอาณานิคมภูมิภาคละตินอเมริกาตกเป็นเมืองขึ้นและถูกประเทศแม่ขูดรีดทรัพยากรไปเ...
7โครงสร้างเชิงสถาบันกับนโยบายประชานิยม โดยรวม การใช้นโยบายประชานิยมเป็น “ปฏิกิริยา” (reactionary policies) ของประเทศละติน...
8ทรัพยากรธรรมชาติ หนี้สาธารณะ และประชานิยมสัดส่วนหนี้สาธารณะที่อยู่ในระดับสูงของอาร์เจนตินาและบราซิลประกอบกับการที่ไม่มีทร...
9รูปแบบของประชานิยมในละตินอเมริกา ประชานิยมแบบดั้งเดิม มีฐานเสียงส่วนใหญ่อยู่ที่กลุ่มสหภาพแรงงาน มีนโยบายจัดสรร กระจายและ...
10ผลดี-ผลเสียของนโยบายประชานิยมรูปแบบต่าง ๆ ประชานิยมแบบดั้งเดิมส่งผลให้รายได้ที่แท้จริงและการบริโภคอยู่ในระดับดีขึ้น อย่...
11รูปแบบของประชานิยมในประเทศละตินอเมริกา
12ข้อถกเถียงเกี่ยวกับนโยบายประชานิยม การดาเนินนโยบายประชานิยมช่วยแก้ปัญหาให้กับคนยากจนได้หรือไม่ การดาเนินนโยบายกระตุ้นอ...
13การปรับตัวภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ การปรับตัวตอบสนองและสนับสนุนโลกาภิวัตน์ แสดงให้เห็นว่าหลักการของทุนนิยมนั้นไม่ได้ขัดต...
14ประชานิยมละตินเข้ากันไม่ได้กับประชาธิปไตย?
15“มรดก” ของ อูโก ชาเวซ – จะดีกว่านี้อีกถ้าไม่ใช้ประชานิยม?
16Bolsa Família : นโยบาย “ประชานิยม” ที่รับผิดชอบ? Bolsa Família (Family Allowance) คือโครงการสวัสดิการสังคมของรัฐบาลบราซ...
of 16

Populist Policies in Latin America

"นโยบายประชานิยมในละตินอเมริกา" โดย สฤณี อาชวานันทกุล, 28 เมษายน 2556 ปรับปรุงจากสไลด์ประกอบรายงาน "นโยบายเศรษฐกิจทางเลือก" ดาวน์โหลดรายงานได้จาก http://www.fringer.org/wp-content/writings/oxfam-sarinee-final.pdf
Published on: Mar 4, 2016
Published in: Education      
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Populist Policies in Latin America

  • 1. สฤณี อาชวานันทกุลFringer | คนชายขอบhttp://www.fringer.org/วันที่ 28 เมษายน 2556นโยบายประชานิยมในละตินอเมริกา งานนี้เผยแพร่ภายใต้ลิขสิทธิ์Creative Commons แบบ Attribution Non-commercial Share Alike (by-nc-sa) โดยผู้สร้างอนุญาตให้ทาซ้า แจกจ่าย แสดง และสร้างงานดัดแปลงจากส่วนใดส่วนหนึ่งของงานนี้ได้โดยเสรี แต่เฉพาะในกรณีที่ให้เครดิตผู้สร้าง ไม่นาไปใช้ในทางการค้า และเผยแพร่งานดัดแปลงภายใต้ลิขสิทธิ์เดียวกันนี้เท่านั้น
  • 2. 2“ความหมาย” อยู่ที่คนใช้ อุดมการณ์เบื้องหลัง “ประชานิยม” จะเป็น “ขวา” ก็ได้ เป็น “ซ้าย” ก็ได้ความเหมือนอยู่ที่การสื่อว่าผู้นาประชานิยมนั้นเป็น “ตัวแทน” มวลชน-คนส่วนใหญ่ในสังคมที่ต่อต้านชนชั้นนาผู้มีอภิสิทธิ์ (บางครั้งเห็นต่างกันว่า “ชนชั้นนา” นั้นคือใคร) ผู้ดาเนินนโยบายประชานิยมใช้คาคานี้ในความหมายด้านบวก ในขณะเดียวกัน “ประชานิยม” มักถูกใช้ในความหมายด้านลบโดยผู้สังเกตการณ์ นักเศรษฐศาสตร์ ฯลฯ สื่อนัยว่า “มวลชน” อยากได้ในสิ่งที่ไม่รับผิดชอบ อาจมีประโยชน์ระยะสั้นแต่สร้างโทษมากกว่าในระยะยาว ในทางที่บั่นทอนความเข้มแข็งของประชาธิปไตยและเศรษฐกิจ
  • 3. 3ลักษณะเด่นทางการเมืองของประชานิยม จากบทความของ Paul Taggart, University of Sussex,http://blogs.lse.ac.uk/politicsandpolicy/archives/29481 -- ประชานิยมมักต่อต้านรูปแบบและวิถีปฏิบัติของระบอบประชาธิปไตยตัวแทนดั้งเดิมอาศัยความไม่ไว้ใจของผู้คนต่อนักการเมืองโดยทั่วไป และความเชื่อที่แพร่หลายว่าการเมืองถูกครอบงาโดย “ชนชั้นนา” - เสนอ “ทางเลือกใหม่” ที่ฉีกออกจาก “การเมืองแบบเดิมๆ” ประชานิยมดึงคุณค่ามาจาก “ฐานราก” ในจินตนาการร่วม (“ชุมชนจินตกรรม”) – “…animplicit or explicit heartland – a version of the past that celebrates ahypothetical, uncomplicated and non-political territory of the imagination… It isfrom this territory that it draws its own vision of its natural constituency – unified,diligent and ordinary.” ประชานิยมมีแนวโน้มที่จะมองโลกว่ามีฝ่าย “ดี” และฝ่าย “เลว” และแบ่งสังคมออกเป็น“พวกเรา” กับ “พวกเขา”
  • 4. 4ปรัชญาและเบื้องหลังประชานิยมในละตินอเมริกา แนวคิดประชานิยมมีรากฐานทางปรัชญาเกี่ยวพันกับลัทธิประโยชน์นิยม (Utilitarianism) ของ เจเรมี เบนแธม (Jeremy Bentham) การดาเนินนโยบายเศรษฐกิจแบบ “เปิดเสรีสุดขั้ว” ภายใต้อุดมการณ์เสรีนิยมใหม่ของ “ตะวันตก” ซึ่งถูก “นาเข้า” มาใช้อย่างเร่งรีบและรุนแรง เป็นสาเหตุหนึ่งของการเลือกดาเนินนโยบายประชานิยม ผู้ปกครองภายใต้แนวคิดประชานิยมพยายามนาเสนอแนวนโยบายที่มีลักษณะเป็นปฏิกิริยาโต้กลับ (Reactionary) นโยบายเดิม โดยมีสาระต่อต้านแนวคิดแบบ “ตะวันตก” และลิดรอนอานาจทางเศรษฐกิจของชนชั้นนา (Establishment) ทั้งชนชั้นนาระดับท้องถิ่นและระดับชาติที่มีบรรษัทต่างชาติคอยหนุนหลัง
  • 5. 5รูปแบบและหลักการของนโยบายประชานิยม หลักการพื้นฐานของนโยบายประชานิยมทางเศรษฐกิจ คือการระดมทรัพยากรทางการคลังของรัฐบาล ทั้งเงินในงบประมาณและเงินนอกงบประมาณ และรายได้จากการค้าขายของรัฐบาล มาใช้จ่ายอย่างเต็มที่ในนโยบายประชานิยมรูปแบบต่างๆ รวมทั้งการทาให้สถาบันการเงินของรัฐให้เป็นแหล่งเงินทุนในการใช้จ่ายงบประมาณไปในนโยบายประชานิยม โดยเน้นหนักไปในการใช้นโยบายกึ่งการคลัง รัฐบาลมักอ้างว่าการดาเนินนโยบายประชานิยมเป็นไปเพื่อช่วยเหลือคนยากจนที่เป็นกลุ่มคนส่วนใหญ่ภายในประเทศให้มีสิทธิเสรีภาพมากขึ้น และมีชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้น นโยบายประชานิยมมีหลากหลายมาตรการ มาตรการหลักได้แก่ มาตรการพัฒนาความเป็นอยู่ของประชาชนในระดับรากหญ้า มาตรการสร้างสวัสดิการสังคม มาตรการแก้ไขปัญหาความยากจนและการยกหนี้/พักชาระหนี้
  • 6. 6ที่มาของนโยบายประชานิยมในละตินอเมริกา ในยุคล่าอาณานิคมภูมิภาคละตินอเมริกาตกเป็นเมืองขึ้นและถูกประเทศแม่ขูดรีดทรัพยากรไปเป็นจานวนมาก หลังจากได้รับเอกราช ประเทศส่วนใหญ่อยู่ภายใต้ระบบสังคมนิยมและเผด็จการ ปกครองโดยรัฐบาลทหาร เนื่องจากรัฐบาลทหารต้องการแสวงหาความชอบธรรมเพื่อจะได้อยู่ในอานาจนานๆ จึงเริ่มใช้นโยบายประชานิยม การใช้นโยบายประชานิยมก่อปัญหามากมาย องค์กรโลกบาลต่างๆ จึงเข้ามามีบทบาทในละตินอเมริกา โดยเสนอให้ดาเนินนโยบายตามฉันทมติวอชิงตัน ซึ่งเป็น “ยาแรง” ที่ส่งผลเสียต่อประเทศไม่น้อยไปกว่ากัน นาไปสู่วิกฤติเศรษฐกิจทั่วทั้งภูมิภาค ประชาชนได้รับความเดือดร้อนกันทั่วหน้า หลังจากวิกฤติ ประเทศเริ่มมีปฏิกิริยาต่อต้านการชักนาและนโยบายแทรกแซงของสหรัฐอเมริกา นาไปสู่การดาเนินนโยบายประชานิยมอีกครั้ง ซึ่งมีรูปแบบแตกต่างออกไปจากเดิมในรายละเอียด
  • 7. 7โครงสร้างเชิงสถาบันกับนโยบายประชานิยม โดยรวม การใช้นโยบายประชานิยมเป็น “ปฏิกิริยา” (reactionary policies) ของประเทศละตินต่อผลเสียจากอุดมการณ์เสรีนิยมใหม่ และการกดขี่แทรกแซงของบรรษัทข้ามชาติและรัฐบาลอเมริกัน ประชากรในละตินอเมริกามีหลากหลายเชื้อชาติ มีภาษาและวัฒนธรรมเฉพาะเป็นของตนเอง และมีแนวโน้มที่จะต่อต้านต่างชาติ เนื่องจากทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ถูกขูดรีดและแทรกแซงจากต่างชาติเสมอมา ทาให้การดาเนินนโยบายประชานิยมสอดคล้องกับความต้องการของประชาชนส่วนใหญ่ เอื้อให้เกิดการดาเนินนโยบายในลักษณะนี้อยู่เสมอ รูปแบบและความสาเร็จของนโยบายประชานิยม มักขึ้นอยู่กับ อุดมการณ์ทางการเมืองที่ผู้นายึดถือ เช่น ประชาธิปไตย สังคมนิยม หรือเผด็จการทหาร ลัทธิความเชื่อทางเศรษฐกิจว่าเชื่อในลัทธิเสรีนิยมใหม่ หรือต่อต้านเสรีนิยมใหม่ ระดับความแข็งแกร่งของโครงสร้างเชิงสถาบันในละตินอเมริกา ซึ่งในหลายประเทศยังอ่อนแออยู่ ระดับทรัพยากร เช่น ประเทศที่มีรายได้จากการขายพลังงานที่ราคากาลังพุ่งสูงเป็นประวัติการณ์(เวเนซุเอลา โบลิเวีย และเอกวาดอร์) ย่อมสามารถใช้เงินดาเนินนโยบายประชานิยมอย่าง “ยั่งยืน”มากกว่าประเทศที่ไม่มี
  • 8. 8ทรัพยากรธรรมชาติ หนี้สาธารณะ และประชานิยมสัดส่วนหนี้สาธารณะที่อยู่ในระดับสูงของอาร์เจนตินาและบราซิลประกอบกับการที่ไม่มีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณ์เท่าไร ทาให้มีความคล่องตัวในการดาเนินนโยบายประชานิยมต่ากว่าประเทศอื่นวันนี้ใช้เงินอุดหนุนราคาสินค้า 17,000ล้านเหรียญสหรัฐทุกปี (เกือบหนึ่งในห้าของงบประมาณภาครัฐ)
  • 9. 9รูปแบบของประชานิยมในละตินอเมริกา ประชานิยมแบบดั้งเดิม มีฐานเสียงส่วนใหญ่อยู่ที่กลุ่มสหภาพแรงงาน มีนโยบายจัดสรร กระจายและแจกจ่ายสินค้าและบริการต่าง ๆ ให้กับประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศซึ่งเป็นคนจนและชนชั้นกลางให้เป็นธรรมมากขึ้น แต่ก็ไม่ได้ตั้งใจต่อต้านทุนนิยมเสียทีเดียว นโยบายแบบนี้มีลักษณะต้องการกระจายอานาจในการบริโภคมากกว่าต้องการปฏิวัติระบอบเศรษฐกิจ ประชานิยมเสรีนิยมใหม่ เลือกดาเนินนโยบายประชานิยมควบคู่ไปกับนโยบายเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมใหม่ปล่อยให้กลไกตลาดเป็นตัวกาหนดกิจกรรมทางเศรษฐกิจและลดบทบาทของรัฐลง แล้วใช้นโยบายเอาใจฐานเสียงที่ส่วนใหญ่เป็นกลุ่มคนระดับล่างในเศรษฐกิจนอกระบบซึ่งจะใช้เฉพาะกลุ่มเท่านั้น ลักษณะสาคัญอีกประการหนึ่ง คือการแยกตัวเองออกจากกลุ่มนักการเมืองรุ่นเก่า หรือ กลุ่มอานาจเก่า ประชานิยมชาตินิยม มีนโยบายซื้อคืนกิจการของเอกชน โดยเฉพาะกิจการผูกขาดในสาธารณูปโภคพื้นฐานที่ตกอยู่ในมือบรรษัทข้ามชาติ ให้กลับมาเป็นของรัฐ และดาเนินการปฏิรูปโครงสร้างสถาบัน
  • 10. 10ผลดี-ผลเสียของนโยบายประชานิยมรูปแบบต่าง ๆ ประชานิยมแบบดั้งเดิมส่งผลให้รายได้ที่แท้จริงและการบริโภคอยู่ในระดับดีขึ้น อย่างมีนัยสาคัญในช่วงระยะเวลาหนึ่ง ประชาชนได้สินค้าและบริการมาอุปโภคบริโภคโดยไม่ต้องแบกรับต้นทุน ทาให้เศรษฐกิจในระยะแรกเติบโต แต่จะก่อให้เกิดปัญหาตามมาในระยะยาวโดยเฉพาะการบั่นทอนวินัยทางการคลังของรัฐ และวินัยทางการเงินของประชาชน ประชานิยมเสรีนิยมใหม่ ทาให้เกิดผลกระทบคล้ายคลึงกับประชานิยมแบบแรก ต่างกันที่ มีผลดีจากการที่นักลงทุนจากในและต่างประเทศจะมีความเชื่อมั่นที่จะเข้ามาลงทุนภายในประเทศ มากกว่าประเทศที่ใช้ประชานิยมแบบดั้งเดิมและประชานิยมชาตินิยม เมื่อใช้นโยบายควบคู่กับเสรีนิยมใหม่ที่เน้นกลไกตลาด จะทาให้เกิดประสิทธิภาพเพิ่มมากขึ้น หากประเทศมีโครงสร้างเชิงสถาบันที่ดี ประชานิยมชาตินิยม ส่งผลให้รายได้ที่แท้จริงเพิ่มขึ้น ระบบบริการสุขภาพและระบบการศึกษามีคุณภาพดีกว่าเดิม แต่ก็ส่งผลให้รัฐบาลมีภาระในการใช้จ่ายมาก ซึ่งอาจส่งผลกระทบในระยะยาวไม่ต่างกันกับนโยบายประชานิยมแบบอื่น ๆ นอกจากนี้ ก็มีข้อกังขาว่ารัฐบาลจะสามารถดาเนินธุรกิจผูกขาดได้ดีกว่าเอกชนหรือไม่
  • 11. 11รูปแบบของประชานิยมในประเทศละตินอเมริกา
  • 12. 12ข้อถกเถียงเกี่ยวกับนโยบายประชานิยม การดาเนินนโยบายประชานิยมช่วยแก้ปัญหาให้กับคนยากจนได้หรือไม่ การดาเนินนโยบายกระตุ้นอุปสงค์ระยะสั้นแบบเคนส์ (Keynes) ส่งผลดีหรือผลเสียมากกว่ากัน การดาเนินนโยบายประชานิยมอยู่ภายใต้อุดมการณ์สังคมนิยมหรือไม่ แนวนโยบายประชานิยมต่อต้านอุดมการณ์เสรีนิยมใหม่จริงหรือไม่ การดาเนินนโยบายประชานิยม ทาให้กระบวนการพัฒนาประชาธิปไตยและประชาสังคมต้องติดขัดจริงหรือไม่ การดาเนินนโยบายประชานิยมมีเป้าหมายเพื่อช่วยเหลือคนจนจริงหรือไม่
  • 13. 13การปรับตัวภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ การปรับตัวตอบสนองและสนับสนุนโลกาภิวัตน์ แสดงให้เห็นว่าหลักการของทุนนิยมนั้นไม่ได้ขัดต่อการดาเนินนโยบายประชานิยมแต่อย่างใด แม้ว่าอาจมีรายละเอียดปลีกย่อยที่เฉพาะเจาะจงกว่าประชานิยมโดยทั่วไปบ้าง เช่น รัฐบาลประชานิยมเสรีนิยมใหม่ของประธานาธิบดี อัลเบอร์โต ฟูจิโมริ แห่งเปรู เลือกที่จะไม่ดาเนินนโยบายปฏิรูปที่ดิน นโยบายกระจายรายได้ แต่เน้นส่งเสริมการบริโภคของประชาชน กระตุ้นอุปสงค์ระยะสั้นเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจมหภาค การปรับตัวตอบสนองและต่อต้านโลกาภิวัตน์ในรูปแบบต่าง ๆ “เขตเศรษฐกิจของประชาชน” (Bolivarian Alternative for the Americas, ALBA) ลงนามร่วมกันระหว่างโบลิเวีย คิวบา และเวเนซุเอลา นโยบายควบคุมเงินทุนไหลเข้า เช่น อาร์เจนตินาในยุคประธานาธิบดี เนสเตอร์ คิชเนอร์ โครงการ “เปโตรคาริป” (Petro Caribe) ขายน้ามันราคาถูก, “เปโตรชัว” (Petro Sur)น้ามันแลกลูกวัว, และ “เทเลซัว” (Tele Sur) ผลิตรายการทางเลือก
  • 14. 14ประชานิยมละตินเข้ากันไม่ได้กับประชาธิปไตย?
  • 15. 15“มรดก” ของ อูโก ชาเวซ – จะดีกว่านี้อีกถ้าไม่ใช้ประชานิยม?
  • 16. 16Bolsa Família : นโยบาย “ประชานิยม” ที่รับผิดชอบ? Bolsa Família (Family Allowance) คือโครงการสวัสดิการสังคมของรัฐบาลบราซิล มอบเงินอุดหนุนโดยตรงให้กับครอบครัวยากจน (มีรายได้ต่ากว่าเดือนละ 140 เรียล) เดือนละ 22 เรียล(ประมาณ 12 เหรียญสหรัฐ) ต่อบุตรที่ไปโรงเรียนและฉีดวัคซีนแล้ว สูงสุดไม่เกินสามคน ครอบครัวที่ “ยากจนมาก” (มีรายได้ไม่ถึง 70 เรียลต่อเดือน) จะได้เงินอุดหนุนเพิ่มอีกเดือนละ68 เรียลอย่างไม่มีเงื่อนไข ปัจจุบันมีชาวบราซิลได้รับเงินจากโครงการนี้ 12 ล้านครัวเรือน มากกว่าหนึ่งในสี่ของประเทศถูกกล่าวถึงว่าเป็นโครงการลักษณะนี้ที่ใหญ่ที่สุดในโลก เป็นนโยบายหลักในชุดนโยบายสังคมของประธานาธิบดี Luiz Inácio Lula da Silva (“ลูลา”)และส่งผลสาคัญต่อชัยชนะสมัยที่สองในการเลือกตั้งปี 2006 – อัตราความยากจนเรื้อรังลดลงถึง 27% ในสมัยแรกของประธานาธิบดีลูลา ในปี 2006 ใช้เงินราว 0.5% ของจีดีพีบราซิล และ 2.5% ของงบประมาณภาครัฐ งานวิจัย UNDP พบว่าประโยชน์ 80% ไปถึงมือครัวเรือนยากจนจริงๆ และมีส่วน 20% ในการช่วยลดความเหลื่อมล้าทางเศรษฐกิจในบราซิลตั้งแต่ปี 2001