i
iii
សមាជិក
គណៈកម្មការវិទ្យាសាស្តសរនច្ោ យ
១- លោកបណ្ឌិ ត្ រុម ទ្ូច ប្បធាន
២- ឯកឧត្តមបណ្ឌិ ត្ អ៊ាុ៊ុំ បុម អនុប្បធាន
៣- ឯកឧត្តមបណ្...
1
បច្ចេកសព្ទវិទ្យាសាស្រសតនច្ោបាយ និង ការទ្យូត
ដែល
គណៈកម្មា ធិការជាតិភាសាដមារ / គ.ជ.ភ.ម.
(បចេុប្បនន ក្កុមក្ប្ឹកាជាតិភាសាដមា...
2
៣- កលិយុគនពោបាយ
អ. political trouble
បា. trouble politique
(f.)
សាទ នភាពច្ោច្លរជួលរច្បល់វ ឹកវរខាងដផបក
នពោបាយដដលបងកឱ្យមាន...
3
៦- ការរតួតពិនិតយ
ព័ត៌មាន
អ. information control
បារ. contrôle (m.)
des informations
(f.)
ការអពងកតនិងតាមោនែលឹមសារព័ត៌មានដ...
4
ភាគើទាំងអស់បាន្នដល់កិច្ចរពមពរពៀង
សនថិភាពមួយដដលពធវើពឡើងពៅទើរកុងបា៉ រ ើសច្ុុះ
នថងទើ២៣ ដែតុោ ឆប ាំ១៩៩១ពដើមផើបញ្ច ប់ជពមាល ុះ...
5
មិនអាច្រគប់រគងសាទ នភាពនពោបាយនិងវ ិបតថិ
ពសដឌកិច្ចពៅពពលពនាុះបាន។
១០- ការពបាុះពឆប តជា
កញ្ចប់
អ. bloc voting
បារ. vote bloqu...
6
និង គណបកស សម រងសុើ បានបពងកើតសមព័ននភាព
អបករបជាធិបពតយយដដលមិនរពមឱ្យគណបកស
ណាមួយច្ូលជាមួយគណបកសរបជាជនកមពុជា
ពដើមផើបពងកើតរោឌ ភិ...
7
អ. abandonment
of a position
បារ. abandon (m.)
d’une position/
fonction
ច្ិតថនឹងការររ ទាំហាំការររហួសពើសមតទភាព
ឬ រងសមាព ធ...
8
ពៅឱ្យពោក បាល ឌើមា ពូទើន រគប់រគងអាំណាច្
ជាំនួសវ ិញ ពហើយ រង់ោាំរហូតដល់មានការពបាុះ
ពឆប តសាជាថមើ។
ឧ. ពរកាយពើការពបាុះពឆប តពរជ...
9
បារ. maintien (m.)
de la paix
ទើ១. សាំពៅពលើភាគើកងកមាល ាំងរបោប់អាវុធពើរ
ដដលរបឈមមុែគ្នប ពហើយបានឯកភាពរពម
ពរពៀងពលើពគ្នលការណ៍...
10
១៣- ការរត់របណាាំង
ស វ វុធ
អ. arms race
បារ. course (f.) aux
armements (m.)
ការរបកួតរបដជងខាងការបពងកើតស វ វុធពោយ
ភាគើពើរោ...
11
ដដលអនុវតថជាធមមតាពនាុះពទ។ ការពលើកដលង
ពទសអាច្ពធវើជាទូពៅឬជាដផបកជាក់ោក់ពពញ
ពលញឬមិនពពញពលញ។ កយពនុះរតូវបានពគ
ពរបើជាទូពៅកបុងទាំ...
12
សរមួលជាច្ាំណុ ច្កណាថ លននបញ្ញា របឈមនិង
ការច្ុុះសរមុងគ្នប ។ កយពនុះ ជាធមមតារតូវបាន
ពគពរបើទក់ទងនឹងផលរបពោជន៍ ដូពច្បុះមិនដមន
...
13
១៧- កិច្ចរពមពរពៀង
អនថរជាតិ
អ. international
agreement
បារ. accord
international (m.)
មានន័យដូច្សននិសញ្ញដ ដដរ ប៉ុដនថមានល...
14
១៩- កុមមុយនើសថ
អ. communist
បារ. communiste (m.)
ពគពរច្ើនពរបើ កយពនុះជាគុណនាម ៖ របពទស
កុមមុយនើសថ របបកុមមុយនើសថ។ របពទសកុម...
15
ថា ជារកុមគាំរូសរមាប់ពសដឌកិច្ចទើផារពសរ ើនិង
ពសរ ើនិយមខាងពសដឌកិច្ច។ ជាធមមតា រកុមពសដឌ-
កិច្ចអាសុើច្ាំនួនរបាាំ ដដលពគសាគ ល់ ...
16
បើគឺ សនថិសុែជាតិ សុែុមាលភាពពសដឌកិច្ចនិង
អតថសញ្ញដ ណជាតិ។ សនថិសុែជាតិមានន័យថា
គឺការការ រអធិបពតយយ បូរណភាពទឹកដើ,
សុែុមាលភាព...
17
ពៅពលើរបជាជនសុើពបរ ើ តាមរយៈការពរបើនពោ-
បាយច្រកពតថិនិយមពៅសតវតសរ ៍ទើ១៩និងជន
ជាតិជប៉ុនបានពរងើកឥទនិពលរបស់ែលួនពៅ
របពទសច្ិនពៅឆ...
18
ក៏ដូច្ជាការរបឆាំងនឹងមហាអាំណាច្ និង បលុក
នពោបាយ។
២៧- ពៅហាវ យពឡើង
បុណយ ែុនពឡើងសកឋិ
ការពឡើងបុណយ ឬ ឥទនិពលតាមរយៈពៅហាវ យ
នាយរ...
19
ជាទូពៅ ច្ាប់អនថរជាតិមានពគ្នលពៅរគប់
រគងរល់សកមមភាពកបុងទាំនាក់ទាំនងអនថរជាតិ
រវាងរដឌនិងរដឌ ប៉ុដនថ បច្ចុបផនបពនុះ ច្ាប់អនថរជា...
20
បាំណងពរងើកពសរ ើភាពនិងសុែុមាលភាពសងគម
សរមាប់របជាជន ពោយរបយុទនតស៊ូរបឆាំងនឹង
វ ិសមភាពសងគម ពហើយ របកាន់យកពគ្នលការណ៍
សមភាព។ ពៅក...
21
ឧ. មុនសង្គ្រគ មពោកពលើកទើ២ ជនជាតិ
អាលលឺម៉ង់ជាជនជាតិដដលជាតិនិយមពលើកតពមកើង
ជាតិសាសន៍ែលួនឯងជាងពគ ដដលជាបុពវពហតុ
នាាំឱ្យមានកា...
22
៣៣- ជាំនួយសាម រតើ
អ. aide-memoire
បារ. aide mémoire (f.)
លិែិតដដលរបគល់ឬពផញើជូន បនាធ ប់ពើមានកិច្ច
សនធនាការទូតមួយ ពដើមផើព...
23
ពគរ ាំពោភបាំ ន ប៉ុដនថ ច្ាប់អនថរជាតិពុាំមាន
មពធាបាយណាមួយ ពដើមផើបងខាំឱ្យរដឌទាំងអស់
របតិបតថិតាមច្ាប់ពនុះពឡើយ។ ជាទូពៅ ពៅកបុ...
24
២- ការោក់ទណឍ កមមពលើឧរកិដឌជនសង្គ្រគ ម
(punishment of war criminals): ជនណា
ដដលមានកាំហុសពើបទឧរកិដឌសង្គ្រគ មអាច្រតូវ
បានោប់...
25
៣៧- ធមមនុញ្ដ
អ. charter
បារ. charte (f.)
រកមឬលិែិតូបករណ៍ នានាដដលមានលកខណៈ
ផលូវការកបុងការបពងកើតអងគការអនថរជាតិណាមួយ
ឬសាទ ប...
26
ឧ. ពៅនថងទើ២០ ដែមើនា ឆប ាំ២០០៣ សហរដឌ
អាពម៉រ ិកបានពធវើសង្គ្រគ មបពណថ ញពោក សាោាំ
ហូពសន របធានាធិបតើរបពទសអុើរ៉ ក់ ពច្ញពើ
អាំណ...
27
ពតយយឆប ាំ១៩៧៩ រកុមអបកតស៊ូរតើភាគើដដលមាន
និនាប ការនពោបាយច្័កកច្័នបានរួបរួមគ្នប របឆាំង
នឹងរបបសាធារណរដឌរបជាមានិតកមពុជា។
៤២-...
28
សហរដឌអាពម៉រ ិកបានពរបើរបាស់នពោបាយ
ទន់ភលន់ ពដើមផើសិកាពៅពលើទាំពនៀមទមាល ប់
របនពណើ របស់មជឈិមបូ ៌ ពោយមិនពរបើ
ច្ាប់អនថរជាតិ ឬ ...
29
ផគត់ផគង់ថាមពលឧសម័ន ពោយពោទអ៊ុយដរកន
ថា បានបូមយកឧសម័នរបាសោកពើកិច្ចរពម
ពរពៀងដដលពធវើឱ្យទាំនាស់ពនុះកាន់ដតមានសភាព
របឈមោក់គ្នប ...
30
ច្ុុះច្ូលពហើយពនាុះពទ។
៣. មនធើរពពទយមិនរតូវបានប៉ុះ ល់ឬវាយ
របហារពទ កបុងពពលមានសង្គ្រគ ម។
៤. ពឈលើយសឹកមិនរតូវបានពគរបរពឹតថពោយ
...
31
ឬ សញ្ញដ កាកបាទរកហម
៤-ការបាំ នពោយមិនពោុះដលងអបកពទស
ឬ ពោយបទឈប់បាញ់គ្នប
៥- ការសមាល ប់ច្ាំណាប់ខាម ាំង
៦- ការសមាល ប់ររគ លជនមិ...
32
ផ្តធ ល់ែលួន ពោយការបង់ពននជាបនធុករបស់រដឌ
មាច ស់ផធុះ។
៥០- ពបសកកមមការទូត
អ. diplomatic mission
បារ. mission
diplomatique (f...
33
បារ. absolu (m.) - បញ្ដតថិដដលដសថងពើការគ្នម នការដបងដច្ក
អាំណាច្។
៥៣- ផ្តឋ ច្់ការនិយម
អ. absolutism
បារ. absolutisme (m.)...
34
រច្នាសមព័ននននកាតពវកិច្ចរវាងគ្នប បដនទមពលើ
កាតពវកិច្ចដដលមានកបុងសននិសញ្ញដ ,
ឧ. ពិធើសារ នាឆប ាំ១៩៥៣ សថើពើការដកដរបអនុ-
សញ្ញដ...
35
៥៦- ភារធារ ើ
អ. chargé d'affaires
បារ. chargé (m.)
d'affaires (f.)
១- របមុែពបសកកមមការទូតថាប ក់ទើ៣ ពៅជា
អច្ិនង្គ្នថយ៍អមរ...
36
៥៨- យុទនសាង្គ្សថដុតឱ្យ
ពខាល ច្ពរច្ឱ្យពៅ
យុទនសាង្គ្សថរបស់អបកនពោបាយ ដដលរុញឬ
បរែ ក់បញ្ញា ណាមួយឱ្យបរជ័យពហើយ បរា ញ
បញ្ញា ពនា...
37
៦១- រោឌ ភិបាល
អ. government
បារ. gouvernement
(m.)
អងគការោត់តាាំងរបស់របជាជនពៅកបុងរដឌមួយ
ដដលមានរច្នាសមព័ននរគប់រគងច្ាស់ោស...
38
៦៤- លិែិតេលងដដន
ការទូត
អ. diplomatic passport
បារ. passeport
diplomatique (m.)
លិែិតេលងដដនដដលអាជាញ ធរមានសមតទកិច្ចផថល់
ឱ...
39
ពទសាភិបាលធនាគ្នរជាតិននកមពុជានិង
អគគពលខាធិការរជរោឌ ភិបាល។
៦- របធានតុោការកាំពូល អគគរពុះរជ អាជាញ
អមតុោការកាំពូល។
៧- អគគពមប...
40
១៣- លិែិតេលងដដនការទូតពច្ញថាវ យ និង
របពគនសពមថច្រពុះអគគមហាសងឃរជាធិបតើ
សពមថច្រពុះសងឃរជ ទាំងពើរគណៈ និង
មង្គ្នថើសងឃដដលមានររជ...
41
៦៦- លិែិតេលងដដន
ផលូវការ
អ. service passport
បារ. passeport (m.)
de service (m.)
លិែិតេលងដដនដដលអាជាញ ធរមានសមតទកិច្ចផថល់
...
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
Political science and diplomatics
of 67

Political science and diplomatics

document
Published on: Mar 4, 2016
Published in: Law      
Source: www.slideshare.net


Transcripts - Political science and diplomatics

  • 1. i
  • 2. iii
  • 3. សមាជិក គណៈកម្មការវិទ្យាសាស្តសរនច្ោ យ ១- លោកបណ្ឌិ ត្ រុម ទ្ូច ប្បធាន ២- ឯកឧត្តមបណ្ឌិ ត្ អ៊ាុ៊ុំ បុម អនុប្បធាន ៣- ឯកឧត្តមបណ្ឌិ ត្រភាចារយ ររ់ ចន្ត្រត បុប្ត្ ទ្ីប្បឹកា ៤- លោកបណ្ឌិ ត្ គ្ិន ភា រមាជិក ៥- ឯកឧត្តម រូប្ត្ រុំណ្ណង រមាជិក ៦- លោក ឯម រុវណ្ារ រមាជិក ៧- លោក សាន ោង រមាជិក ៨- លោក ហុង វណ្ាៈ រមាជិក ៩- លោកស្រី លហង ដ្ឋរី រមាជិក ១០- លោកបណ្ឌិ ត្ យង់ លៅ រមាជិក ១១- លោកស្រី កឹម ផ្កវកលាណ្ រមាជិក ១២- លោក ប្ពុុំ ពិសាល រមាជិក ច្រៀបចំច្ ោះពុម្ពផ្សាយច្ោយ ៖ ផ្ននកល ោះពុមព នសពវនាយនិងបណ្តុ ោះបណ្ណត ល ននអគ្គលលខាធិការដ្ឋា នននប្កុមប្បឹកាជ្ជត្ិភាសាផ្មែរ
  • 4. 1 បច្ចេកសព្ទវិទ្យាសាស្រសតនច្ោបាយ និង ការទ្យូត ដែល គណៈកម្មា ធិការជាតិភាសាដមារ / គ.ជ.ភ.ម. (បចេុប្បនន ក្កុមក្ប្ឹកាជាតិភាសាដមារ / ក.ជ.ភ.ម.) បានអនុម័ត 3 ១- កតិកាសញ្ញដ អ. pact បារ. pacte (m.) កិច្ចរពមពរពៀងមួយដដលរតូវបានពធវើពឡើងរវាង ភាគើពើរឬពរច្ើនឬរវាងរដឌនិងរដឌ ទាំងផលូវការ ទាំង មិនផលូវការ ពដើមផើពធវើអវើមួយរួមគ្នប កបុងពគ្នលបាំណង បពរមើផលរបពោជន៍រវាងគ្នប ពៅវ ិញពៅមក។ ឧ. ពៅកបុងអាំឡុងសង្គ្រគ មពោកពលើកទើ២ (១៩៣៩-១៩៤៥) របពទសអាលលឺម៉ង់ អុើតាលើនិងជប៉ុនបានច្ុុះកតិកាសញ្ញដ មួយមាន ព្ម ុះថា “កតិកាសញ្ញដ រ ៉ូម ដប៊រឡាំង តូកយូ” ពដើមផើរួបរួមកមាល ាំងពោធាគ្នប របឆាំងនឹងសហរដឌ អាពម៉រ ិក អង់ពគលស បារាំងនិងសហភាពសូពវៀត។ ២- កមាល ាំងនពោបាយ អ. political force បារ. force politique (f.) ការដសថងពច្ញឱ្យព ើញជាសាធារណៈនូវឫទន នុ- ភាពឬសនធុុះខាងនពោបាយ ទាំងរូបើ ទាំងអរូបើ។ ឧ. ការដហកផួនមានមនុសសដ៏ពរច្ើនកុុះករគរគឹក គពរគង ពៅកបុងការពោសនាពបាុះពឆប តគឺជាការ បរា ញឱ្យព ើញពើកមាល ាំងនពោបាយរបស់ គណបកសណាមួយ។
  • 5. 2 ៣- កលិយុគនពោបាយ អ. political trouble បា. trouble politique (f.) សាទ នភាពច្ោច្លរជួលរច្បល់វ ឹកវរខាងដផបក នពោបាយដដលបងកឱ្យមានបញ្ញា អសទិរភាព ោ៉ ងធងន់ធងរពៅកបុងសងគម។ ឧ. កលិយុគនពោបាយសម័យលដងវកកបុងរជជ- កាលរពុះសតាទ ទើ១ដដលបងកពោយទាំនាស់នពោ- បាយកបុងរពុះរជវងានុវងសនិងបញ្ញា សាសនា។ ៤- ការកសាងសនថិភាព អ. peace building បារ. recherché (f.) de la paix ដាំពណើ រការការររពឆព ុះពៅរកវតទុបាំណងរកា សនថិភាពរួមគ្នប ននគូបដិបកខនិងពិភពពោក។ ឧ. ការមិនរ ើកសាយអាវុធរបល័យពោកគឺជា មាគ្ន៌ ពឆព ុះពៅរកការកសាងសនថិភាព។ ៥- ការកាត់ពសច្កថើ ឧរកិដឌកមមសង្គ្រគ ម អ. war crimes trials បារ. procès (m.) de crime (m.) de guerre (f.) ការកាត់ពសច្កថើច្ាំព ុះអាំពពើទាំងឡយណា ដដលរតូវបានពគពោទរបកាន់ពៅពលើបទរ ាំពោភ ច្ាប់សង្គ្រគ មនិងទាំពនៀមទមាល ប់សង្គ្រគ មធងន់ធងរ និង ពគ្នលការណ៍ ននច្ាប់អនថរជាតិ។ ឧ. ដែវ ិច្ឆិកា ឆប ាំ១៩៩៤ រកុមរបឹកាសនថិសុែ អងគការសហរបជាជាតិបានអនុម័តពសច្កថើ សពរមច្ច្ិតថពលែ៩៥៥ បពងកើតសាោជរមុះកថើ ឧរកិដឌកមមអនថរជាតិសរមាប់កាត់ពទសពៅ របពទសរវា៉ន់ោ។ សាោជរមុះកថើពនុះមានសិទនិ អាំណាច្កាត់ពទសបុគគលទាំងឡយណាដដល ទទួលែុសរតូវច្ាំព ុះអាំពពើរបល័យពូជសាសន៍ និងអាំពពើរ ាំពោភបាំ នធងន់ធងរននច្ាប់មនុសសធម៌ អាំឡុងសង្គ្រគ មសុើវ ិល ឆប ាំ១៩៩៤ កបុងរបពទស រវា៉ន់ោ។
  • 6. 3 ៦- ការរតួតពិនិតយ ព័ត៌មាន អ. information control បារ. contrôle (m.) des informations (f.) ការអពងកតនិងតាមោនែលឹមសារព័ត៌មានដដល របព័ននផសពវផាយទាំងអស់របស់រដឌនិងឯកជន ពោយដផែកពលើច្ាប់និងរកមសើលធម៌វ ិជាជ ជើវៈ សារព័ត៌មានរបស់របពទសនើមួយៗ។ ឧ. នាពពលបច្ចុបផនបពនុះ របព័ននផសពវផាយពៅ របពទសមួយច្ាំនួនសទិតពៅពរកាមការរគប់រគង និងការរតួតពិនិតយព័ត៌មានពើរដឌោ៉ ងតឹងរុ ឹង។ ៧- ការទូត អ. diplomacy បា. diplomacie (f.) ទាំនាក់ទាំនងផលូវការរវាងរដឌ និង រដឌ កបុងពគ្នល- បាំណងភាជ ប់ទាំនាក់ទាំនងការររជាមួយគ្នប ដូច្ជា ការដសវងរកសនថិភាព ណិ ជជកមម សង្គ្រគ ម ពសដឌកិច្ច និង វបផធម៌ ជាពដើម។ មុែររច្មផង របស់ការទូតគឺការច្រោពដើមផើបរា ញនូវផល របពោជន៍ទូពៅរបស់រដឌមួយ ឬ តួអងគមិនដមន រដឌ ដូច្ជា អងគការអនថរជាតិ និង ពដើមផើពោុះ- រសាយជពមាល ុះអវើមួយដដលពកើតមានពៅកបុង ទាំនាក់ទាំនងអនថរជាតិ។ ឧ. សង្គ្រគ មសុើវ ិលពៅកមពុជាដដលអូសបនាល យ ជិតពើរទសវតសរ ៍រតូវបានបញ្ចប់តាមរយៈការពរបើ របាស់នូវនពោបាយការទូតរបស់គូភាគើបដិបកខ ពៅកបុងជពមាល ុះ ដដលរួមមានភាគើរដឌកមពុជា ភាគើ កមពុជារបជាធិបពតយយ(ហ៊វុនសុិនបុិច្ ដែមររកហម និង រណសិរសរួបរួមជាតិរ ាំពោុះរបជាពលរដឌដែមរ) ពហើយ ជាលទនផលនននពោបាយការទូតពនុះ
  • 7. 4 ភាគើទាំងអស់បាន្នដល់កិច្ចរពមពរពៀង សនថិភាពមួយដដលពធវើពឡើងពៅទើរកុងបា៉ រ ើសច្ុុះ នថងទើ២៣ ដែតុោ ឆប ាំ១៩៩១ពដើមផើបញ្ច ប់ជពមាល ុះ ពៅកមពុជា។ ៨- ការបរងួបបរងួមជាតិ អ. national reconciliation បារ. réconciliation nationale (f.) ការបរងួបបរងួមភាគើពផសងៗដដលមាននិនាប - ការនិងមពនាគមវ ិជាជ នពោបាយែុសគ្នប ឬ ការ ដបកបាក់គ្នប របស់ជាតិមួយឱ្យរួបរួមគ្នប ពឡើងវ ិញ ពោយតមកល់ផលរបពោជន៍និងបញ្ញា ជាតិជាធាំ។ ឧ. កិច្ចរពមពរពៀងរកុងបា៉ រ ើស នាឆប ាំ១៩៩១ គឺ ជាលទនផលននការបរងួបបរងួមដែមរពរច្ើនភាគើ ពដើមផើបញ្ចប់សង្គ្រគ មសុើវ ិលពៅកមពុជាដដលអូស បនាល យជាងពើរទសវតសរ ៍។ ៩- ការបពណថ ញពច្ញ ពើអាំណាច្ អ. overthrow from a position of power by force បារ. chute (f.) du pouvoir (m.) par une contrainte ការបងខាំនរណាមាប ក់ឬរកុមណាមួយឱ្យពច្ញពើ តាំដណង មុែររ តួនាទើ កបុងគណបកសនពោ- បាយ ឬ សាទ ប័នរដឌ ពើពរ ុះពួកពគបានបាត់បង់ ជាំពនឿទុកច្ិតថពើរកុមឬសាទ ប័នរបស់ែលួនឬពោយ- សារដតពួកពគមិនពគ្នរពតាមលកខែណឍ ច្ាប់និង ពគ្នលការណ៍ ពផសងៗននរកុមរបស់ែលួន។ ឧ. ពៅនថងទើ១៨ ដែមើនា ឆប ាំ១៩៧០ សពមថច្ រពុះ នពរតថម សើហនុ រតូវបានពសនារបមុែ លន់ នល់និងអបកអងគមាច ស់ សុើសុវតទិ សិរ ើមតៈ បានពធវើរដឌរបហារបពណថ ញពច្ញពើអាំណាច្ ពោយសាររពុះអងគរតូវបានពគពោទរបកាន់ថា
  • 8. 5 មិនអាច្រគប់រគងសាទ នភាពនពោបាយនិងវ ិបតថិ ពសដឌកិច្ចពៅពពលពនាុះបាន។ ១០- ការពបាុះពឆប តជា កញ្ចប់ អ. bloc voting បារ. vote bloqué (m.) ការពបាុះពឆប តពដើមផើអនុម័តឬសពរមច្បញ្ញា ជា ពរច្ើន កបុងពពលដតមួយ ពោយសមាជិកមាប ក់ពរបើ សនលឹកពឆប តឬសាំពឡងដតមួយ។ នើតិវ ិធើពនុះរតូវ បានដករសង់ពើរដឌធមមនុញ្ដរបពទសបារាំងយក មកដកនច្បពៅតាមបរ ិបទនពោបាយកមពុជា ដដលអបកនពោបាយដែមរយកមកពរបើពរកាយពើ ជាប់គ្នាំងនពោបាយពើឆប ាំ២០០៣ រហូតដល់ ដែកកកោ ឆប ាំ២០០៤។ ឧ. ពរកាយការពបាុះពឆប តសកលពរជើសពរ ើស តាំណាងរង្គ្សថឆប ាំ២០០៣ គណបកសរបជាជន កមពុជាជាប់ពឆប តបាន៧៣អាសនៈ គណបកស ហ៊វុនសុិនបុិច្បាន២៦អាសនៈ និង គណបកស សម រងសុើ បាន២៤អាសនៈ។ ពោងតាមច្ាំនួន ពនុះ គ្នម នគណបកសណាមួយមានសាំពឡងរគប់ ច្ាំនួនពើរភាគបើ ពដើមផើបពងកើតរោឌ ភិបាលដតមាប ក់់ ឯងបានពទ។ តាមច្ាប់រដឌធមមនុញ្ដឆប ាំ១៩៩៣ ការពបាុះពឆប តពរជើសពរ ើសរបធាននិងអនុរបធាន រដឌសភា ក៏ដូច្ជាពរជើសពរ ើសនាយករដឌមង្គ្នថើរតូវ ការសាំពឡងគ្នាំរទពើរភាគបើ ពទើបអាច្ពរជើសតាាំង បាន ពហើយ ពោយសារគណបកសហ៊វុនសុិនបុិច្
  • 9. 6 និង គណបកស សម រងសុើ បានបពងកើតសមព័ននភាព អបករបជាធិបពតយយដដលមិនរពមឱ្យគណបកស ណាមួយច្ូលជាមួយគណបកសរបជាជនកមពុជា ពដើមផើបពងកើតរោឌ ភិបាល(ពបើច្ូល ច្ូលទាំងអស់ គ្នប ពបើពច្ញ ពច្ញទាំងអស់គ្នប )។ សាទ នភាព នពោបាយក៏រតូវបានកកសធុះ។ ពរកាយមក ដាំពណាុះរសាយច្ាំព ុះភាពទ័លរច្កបានពច្ញ រួច្ ពោយគណបកសហ៊វុនសុិនបុិច្រពមច្ូលរួម បពងកើតរោឌ ភិបាលច្រមុុះជាមួយគណបកសរបជា- ជនកមពុជា។ ការពរជើសតាាំងរបធានសភា និង រោឌ ភិបាល អាណតថិទើ៣ តាមច្ាប់រដឌធមមនុញ្ដ តាំណាងរង្គ្សថ រតូវពបាុះពឆប តពរជើសពរ ើសរបធាន អនុរបធាននិង គណៈកមមការនានាជាមុនសិន។ ពរកាយពើពបាុះ ពឆប តពនុះពហើយ ពទើបពបាុះពឆប តពរជើសនាយក រដឌមង្គ្នថើពច្ញពើគណបកសដដលមានអាសនៈពរច្ើន ជាងពគកបុងរដឌសភា។ ដតពោយការបាត់ជាំពនឿទុក ច្ិតថពលើគណបកសនដគូ ពគបានពធវើវ ិពសាធកមមរដឌ ធមមនុញ្ដពោយបញ្ចូ លការពបាុះពឆប តជាកញ្ចប់ ពដើមផើសពរមច្បញ្ញា ពើរកបុងពពលដតមួយ។ ១១- ការពបាុះបង់ តាំដណង ការពដើរពច្ញឬការោឈប់ពើមុែដាំដណង ពោយសារមូលពហតុពផសងៗ ដូច្ជា ការមិនពពញ
  • 10. 7 អ. abandonment of a position បារ. abandon (m.) d’une position/ fonction ច្ិតថនឹងការររ ទាំហាំការររហួសពើសមតទភាព ឬ រងសមាព ធនពោបាយណាមួយ។ ឧ.បនាធ ប់ពើទទួលជ័យជមបុះពលើរបបសាធារណ- រដឌដែមរ ពៅនថងទើ១៧ ដែពមសា ឆប ាំ១៩៧៥មក របបកមពុជារបជាធិបពតយយ ដដលមានសពមថច្- រពុះ នពរតថម សើហនុ ជារពុះរបមុែរដឌ បានោប់ ពផថើមពឡើងកាន់កាប់អាំណាច្ ពៅរបពទសកមពុជា ោប់ពើនថងទើ១៧ ដែពមសា ឆប ាំ១៩៧៥ ។ ប៉ុដនថ ពៅឆប ាំ១៩៧៦ រពុះអងគបានសពរមច្រពុះទ័យ ពបាុះបង់អាំណាច្ជារពុះរបមុែរដឌពោល។ ឧ. ពរកាមការដឹកនាាំរបស់ពោករបធានាធិបតើ បូរ ើស ដយលសុើន ពើឆប ាំ១៩៩១ដល់ឆប ាំ២០០០ សហព័ននរុសសុើបានជួបរបទុះនូវវ ិបតថិនពោបាយ និងពសដឌកិច្ចោ៉ ងធងន់ធងរ។ មូលពហតុដដលពធវើ ឱ្យមានវ ិបតថិទាំងពនុះគឺ ពោយសារការផ្តថ ច្់ែលួន របស់របពទសច្ាំនួន១៥ពច្ញពើសហភាពសូពវៀត បញ្ញា នពោបាយពៅអឺរ ៉ុបខាងពកើត ការដួលរលាំ ជញ្ញជ ាំងដប៊រឡាំង ការដកកងទ័ពរុសសុើពច្ញពើ អាហវហាក នើសាទ ន និង ការផធុុះសង្គ្រគ មមួយពៅ ពេពេនើ។ ដូពច្បុះពហើយ ពោយមិនអាច្ពោុះ រសាយវ ិបតថិទាំងអស់ពនុះបាន ពោករបធានា- ធិបតើ បូរ ើស ដយលសុើន បានពបាុះបង់តាំដណង របស់ែលួនជារបធានាធិបតើ ពោយពផធរអាំណាច្
  • 11. 8 ពៅឱ្យពោក បាល ឌើមា ពូទើន រគប់រគងអាំណាច្ ជាំនួសវ ិញ ពហើយ រង់ោាំរហូតដល់មានការពបាុះ ពឆប តសាជាថមើ។ ឧ. ពរកាយពើការពបាុះពឆប តពរជើសពរ ើសតាំណាង រង្គ្សថនើតិកាលទើ៣ រោឌ ភិបាលច្រមុុះមួយរតូវ បានបពងកើតពឡើង ដដលកបុងពនាុះ គណបកសរបជា ជនកមពុជានិងគណបកសហ៊វុនសុិនបុិច្ បានរពម ពរពៀងគ្នប ពធវើជានដគូកបុងការដឹកនាាំរោឌ ភិបាល រហូតដល់ច្ប់អាណតថិ។ ប៉ុដនថ ពរកាយមក ពោយសារគណបកសរបជាជន និង គណបកស សម រងសុើបានឯកភាពគ្នប ពធវើវ ិពសាធនកមមរដឌធមម- នុញ្ដពោយដកដរបមារតាននរដឌធមមនុញ្ដសថើពើការ ពបាុះពឆប តផថល់ពសច្កថើទុកច្ិតថបពងកើតរោឌ ភិបាល ពោយសាំពឡងពើរភាគបើមកពៅរតឹមដតសាំពឡង ហាសិបបូកមួយពនុះ គណបកសហ៊វុនសុិនបុិនក៏ ដលងជានដគូសាំខាន់ពៅកបុងការអនុម័តច្ាប់និង ការពធវើវ ិពសាធនកមមរដឌធមមនុញ្ដពទៀតពហើយគឺ ច្ាំណុ ច្ពនុះពហើយដដលជាគាំនាបនពោបាយពធវើ ឱ្យសពមថច្រកុមរពុះ នពរតថម រណបញទនិ ពបាុះបង់ តាំដណងជារបធានរដឌសភាអាណតថិទើ៣មុនពពល ច្ប់អាណតថិ។ ១២- ការរកាសនថិភាព អ. peace keeping ការរកាសនថិភាពពកើតពច្ញមកពើការពោុះរសាយ រវាងគូរបឈមពើរឬពរច្ើនរកុម ពហើយ ដច្កជាពើរ របពភទ ៖
  • 12. 9 បារ. maintien (m.) de la paix ទើ១. សាំពៅពលើភាគើកងកមាល ាំងរបោប់អាវុធពើរ ដដលរបឈមមុែគ្នប ពហើយបានឯកភាពរពម ពរពៀងពលើពគ្នលការណ៍ សនថិភាព ការឈប់បាញ់ គ្នប ពដើមផើពោុះរសាយរល់បញ្ញា ទាំងឡយណា ដដលរបឈម។ ឧ. ពរកាយពើរបាសាទរពុះវ ិហាររតូវបានោក់ ច្ូលជាពបតិភណឍ ពិភពពោក កាលពើនថងទើ០៧ ដែកកកោ ឆប ាំ២០០៨ កងទ័ពនថបានច្ូលមក រ ាំពោភបូរណភាពទឹកដើរបពទសកមពុជា។ បញ្ញា ពនុះបានបពងកើតឱ្យមានការផធុុះអាវុធជាពរច្ើន ពលើក។ ពរកាយមក ភាគើទាំងពើរបានច្រោគ្នប ពដើមផើរកាសនថិភាពរវាងភាគើកងទ័ពកមពុជានិង កងទ័ពនថពៅតាមដែសរពាំដដនរសុកជាាំកានថ ពែតថរពុះវ ិហារ។ ទើ២. សាំពៅពលើភាគើកងកមាល ាំងរបោប់អាវុធពរច្ើន រកុមដដលរបឈមមុែោក់គ្នប ពហើយ បានឯក- ភាពរពមពរពៀងពលើពគ្នលការណ៍ សនថិភាពបញ្ឈប់ ការបាញ់គ្នប ពោយយកតួអងគណាមួយជាអាជាញ កណាថ ល។ ឧ. ជពមាល ុះរុ ាំនរ ៉ជាងពើរទសវតសរ ៍រវាងច្តុភាគើ កមពុជាបាន្នពៅរកកិច្ចរពមពរពៀងសនថិភាព ទើរកុងបា៉ រ ើស ពោយមានអងគការសហរបជាជាតិ ពដើរតួជាអបកសរមបសរមួលកបុងការពោុះរសាយ។
  • 13. 10 ១៣- ការរត់របណាាំង ស វ វុធ អ. arms race បារ. course (f.) aux armements (m.) ការរបកួតរបដជងខាងការបពងកើតស វ វុធពោយ ភាគើពើរោ៉ ងតិច្ដដលរបឈមគ្នប ពដើមផើឧតថម ភាពខាងពរគឿងស វ វុធ។ ដាំពណើ រការមូលោឌ ន កបុងការរត់របណាាំងស វ វុធពនុះគឺសាំពៅពៅពលើ ដបបបទននរបតិកមមពេលើយតបរបស់ភាគើដដល របកួតរបដជង។ ជាទូពៅ ការរបកួតរបដជងពនុះ ជាំរុញឱ្យមានការផធុុះពឡើងនូវអាំពពើហិងា និង សង្គ្រគ ម ដូច្ជាការរត់របណាាំងស វ វុធរវាង សហភាពសូពវៀតនិងសហរដឌអាពមរ ិកបានពធវើឱ្យ របពទសតូច្ៗនិងរបពទសជិតខាងជួបរបទុះភាព តានតឹងនិងផធុុះសង្គ្រគ ម។ ដតផធុយពៅវ ិញ ការ របកួតរបដជងដបបពនុះក៏អាច្នាាំមកនូវការរ ើក ច្ពរមើនជាវ ិជជមានជាពរច្ើនខាងដផបកវ ិទាសាង្គ្សថ ផងដដរ ជាក់ដសថងដូច្ជា កបុងសង្គ្រគ មពោក ពលើកទើ១ ការរត់របណាាំងខាងនាវារវាងច្រកភព អង់ពគលស និង ច្រកភពអាលលឺម៉ង់។ ១៤-ការពលើកដលងពទស អ. amnesty បារ. amnistie (f.) ការសពរមច្ច្ិតថមួយដដលបដិពសធ (រកពច្ញ ពើ)នើតិវ ិធើច្ាប់ឬការផថនាធ ពទសច្ាំព ុះអបក របរពឹតថពទសកាំហុសមួយច្ាំនួន (ជាធមមតាគឺជា ពទសនពោបាយ)។ ការពលើកដលងពទសមាន ន័យរបហាក់របដហលគ្នប ពៅនឹងការអភ័យពទស ប៉ុដនថគ្នម នន័យោក់កាំបាាំងននការអត់ឱ្នពទស
  • 14. 11 ដដលអនុវតថជាធមមតាពនាុះពទ។ ការពលើកដលង ពទសអាច្ពធវើជាទូពៅឬជាដផបកជាក់ោក់ពពញ ពលញឬមិនពពញពលញ។ កយពនុះរតូវបានពគ ពរបើជាទូពៅកបុងទាំនាក់ទាំនងច្ាំព ុះអបកពទស សង្គ្រគ មនិងអបកពទសមនសិការ។ អងគការពលើក ដលងពទសអនថរជាតិ គឺជាអងគការមិនដមនរោឌ ភិ បាលដដលយកច្ិតថទុកោក់ច្ាំព ុះការពមើលែុស រតូវ(ការពិនិតយពិច្័យ)ពៅពលើភាពលពមែៀងោ៉ ង ធាំពធង ពៅពលើពិភពពោក ពលើករណើ ពផសងៗ ដូច្ជា បុគគលមាប ក់ៗឬរកុមណាមួយ ដដលរតូវ ពគផថនាធ ពទស ពើពរ ុះដតទសសនៈនពោបាយ និងសាសនារបស់ពួកពគ។ ១៥- ការសរមុុះសរមួល អ. accomodation បារ. conciliation (f.) ដាំពណើ រការដដលពធវើឱ្យតួអងគកបុងទាំនាស់ឯកភាព ទទួលយកសាំពណើ របស់ភាគើមាខ ងពទៀតដដលមិន ប៉ុះ ល់ផលរបពោជន៍មូលោឌ នរបស់ពួកពគ ទាំងសងខាង។ ការសរមុុះសរមួលរតូវសនមតថា ជាជពមាល ុះអនថរជាតិ មិនដមនដូច្ពៅកបុងរទឹសថើ ដលផង ឬ ការរបកួតរបដជងដដលកបុងពនាុះ ភាគើ មួយឈបុះ ពហើយ ជាសវ័យរបវតថិ ភាគើមាខ ងពទៀត ោញ់ពនាុះពទ។ ការសរមុុះសរមួលអាច្សនមតថា ភាពច្ុុះសរមុងទាំងរសុងខាងផលរបពោជន៍ មិនអាច្សពរមច្បានពទ។ ដូពច្បុះ ការសរមុុះ
  • 15. 12 សរមួលជាច្ាំណុ ច្កណាថ លននបញ្ញា របឈមនិង ការច្ុុះសរមុងគ្នប ។ កយពនុះ ជាធមមតារតូវបាន ពគពរបើទក់ទងនឹងផលរបពោជន៍ ដូពច្បុះមិនដមន គ្នម នទឡាើករណ៍ ែុសេគង ឬ ការបាំភាន់ពនាុះពទ។ ១៦- ការ ិោធិបពតយយ អ. bureaucracy បារ. bureaucratie(f.) របព័ននរដឌបាលរបស់អងគភាពមួយដដលតាមរយៈ របព័ននពនុះ ការដបងដច្កការរររតូវបានពរៀបច្ាំ ជាឋានានុរកម ពដើមផើអនុវតថនូវភារកិច្ចជាំនាញ ពោយឈរពលើមូលោឌ នវ ិធាននផធកបុង និង នើតិវ ិធើ របស់អងគភាពពនុះ។ កយពនុះរតូវបានពគពរបើ សាំពៅពៅពលើរដឌបាលរបស់រោឌ ភិបាល ជាពិពសស អាំពើមង្គ្នថើរជការពៅកបុងរោឌ ភិបាល និង ពសវា សាធារណៈពផសងៗ។ តាមន័យអវ ិជជមាន ពគដតង ពរបើ កយពនុះពដើមផើសមាគ ល់របព័ននរដឌបាលសាាំញុ ាំ ដដលអនុញ្ញដ តឱ្យមង្គ្នថើរជការពេលៀតយកអាំណាច្ ដដលរដឌរបគល់ឱ្យ ពដើមផើបពរមើបុពវសិទនិរបស់ែលួន ពហើយ ដដលពធវើឱ្យប៉ុះ ល់ដល់របពោជន៍របស់ អបកដដលសទិតពៅពរកាមការរគប់រគងរបស់ែលួន។ ឧ. ពៅសហរដឌអាពម៉រ ិក ការ ិោធិបពតយយពនុះ បានរ ើកដុុះោលដដលពធវើឱ្យែូច្របពោជន៍របស់ វណតៈអធន ពហើយ បានដកហូតយកអាំណាច្ពើ វណតៈពនុះ។
  • 16. 13 ១៧- កិច្ចរពមពរពៀង អនថរជាតិ អ. international agreement បារ. accord international (m.) មានន័យដូច្សននិសញ្ញដ ដដរ ប៉ុដនថមានលកខណៈ ផលូវការតិច្ជាងសននិសញ្ញដ ។ លកខណវ ិនិច្ឆ័យនន កិច្ចរពមពរពៀង គឺ ៖ - រតូវបានពរបើជាពិពសសសរមាប់លិែិតូបករណ៍ ដដលមានលកខណៈបពច្ចកពទសឬរដឌបាល។ - កិច្ចរពមពរពៀងមិនទមទរឱ្យមានការផថល់ សោច ប័នពើសភាពឡើយ។ - កបុងករណើ ែលុះកិច្ចរពមពរពៀងអាច្មិនមាន ទរមង់ជាោយលកខណ៍ អកសរ ដូច្ជា កិច្ចរពម ពរពៀងផ្តធ ល់មាត់ដដលអាច្ជាកិច្ចសនា ដដល ពធវើពឡើងពោយនាយករដឌមង្គ្នថើ រដឌមង្គ្នថើការ បរពទសននរបពទសមួយជាមួយនដគូរបស់ែលួន ឬជាមួយរដឌដនទពទៀត។ ឧ. កិច្ចរពមពរពៀងទូពៅសថើពើ ណិ ជជកមមនិង ពននគយ (General Agreement on Trade and Tariff) ។ ១៨- កុបកមម អ. riot បារ. émeute (f.) ការបុះពបារឬច្ោច្លពោយពរបើអាំពពើហិងាបងក ពឡើងពោយមនុសសមួយរកុមឬពរច្ើនរកុមពៅពពល ពួកពគមិនពពញច្ិតថពៅពលើបញ្ញា ណាមួយ។ កុបកមមអាច្ពកើតពច្ញពើកូដកមមឬបាតុកមម ពៅ ពពលដដលកូដករឬបាតុករោប់ពផថើមដរបកាល យការ តវា៉ឬទមទរពោយសនថិវ ិធើពៅជាការតវា៉ឬទម ទរពោយពរបើអាំពពើហិងា។ ឧ. ពៅនថងទើ២៩ ដែមករ ឆប ាំ២០០៣ កុបករ បាននាាំគ្នប ពធវើកុបកមមវាយបាំផ្តល ញសាទ នទូតនថ។
  • 17. 14 ១៩- កុមមុយនើសថ អ. communist បារ. communiste (m.) ពគពរច្ើនពរបើ កយពនុះជាគុណនាម ៖ របពទស កុមមុយនើសថ របបកុមមុយនើសថ។ របពទសកុមមុយនើសថ ជាសងគម ដដលរទពយផលិតកមមជាកមមសិទនិរបស់ សមូហភាព ពហើយ របព័ននដឹកនាាំរបពទសសទិត ពរកាមអាំណាច្ផ្តថ ច្់មុែរបស់បកសកុមមុយនើសថ។ ឧ. ពៅនថងទើ១៧ ដែតុោ ឆប ាំ១៩១៧ របពទស រុសសុើបានពធវើបដិវតថន៍ផថួលរ ាំលាំរបបសកថិភូមិ ពហើយបថូររបបដឹកនាាំរបពទសពៅជារបបកុមមុយ- នើសថវ ិញ។ ២០- កូដកមម អ. strike បារ. grêve (f.) ការសដមថងអាកបផកិរ ិោរបឆាំងច្ាំព ុះពរឿង ឬ កិច្ចការណាមួយដដលែលួនមិនពពញច្ិតថ តាមរយៈ ការមិនច្ូលរួមបាំពពញភារកិច្ចអវើមួយ ការមិនច្ូល ពធវើការ ការោក់ទណឍ កមមែលួនឯង ពហើយ កបុងករណើ ែលុះអាច្្នពៅរកការពធវើអតថោត។ ២១- កាំណត់ទូត អ. note verbale បារ. note verbale (f.) ជាលិែិតទក់ទងផលូវការរវាងរកសួងការបរពទស និងរកសួងការបរពទសរបស់រដឌនានាឬជាលិែិត ទក់ទងរបស់សាទ ប័នននរដឌមួយជាមួយសាទ នទូត បរពទស ពៅកបុងរបពទសរបស់ែលួន ពដើមផើជាការ ជូនដាំណឹ ងនិងសហរបតិបតថិការពផសងៗពទៀត។ ២២- ខាល អាសុើ អ. asian tigers បារ. tigres (m.) d’Asie កយពនុះជានិមិតថរូបដដលនិោយសាំពៅពៅរក រកុមពសដឌកិច្ចអាសុើដដលធាល ប់មានបទពិពសាធ ពជឿនពលឿនដផបកពសដឌកិច្ចោ៉ ងរហ័ស ពៅកបុង អតើតកាលថមើៗរបស់ែលួននិងរតូវបានពគោត់ទុក
  • 18. 15 ថា ជារកុមគាំរូសរមាប់ពសដឌកិច្ចទើផារពសរ ើនិង ពសរ ើនិយមខាងពសដឌកិច្ច។ ជាធមមតា រកុមពសដឌ- កិច្ចអាសុើច្ាំនួនរបាាំ ដដលពគសាគ ល់ មាន ជប៉ុន កូពរ ៉ខាងតផូង សិងាបុរ ើហុងកុង និង នតវា៉ន់។ របពទសដដលពគសនមតពៅជាទូពៅថា ជាកូន ពតា រួមមាន ឥណឍូ ពណសុើ មា៉ ពឡសុើ និង នថ។ បនាធ ប់ពើឆប ាំ១៩៩៧ របពទសច្ិនដដលរួមបញ្ចូ ល ទាំងហុងកុងផងពនាុះ ពគអាច្ពណ៌ នារបដូច្ពៅ នឹងនាគ ពៅថា នាគអាសុើ ពហើយ តាមទសសនៈែលុះ ខាល អាសុើ ពគពៅថាជា នាគអាសុើ វ ិញ។ ២៣- ពគ្នលការណ៍ មិន ពរជៀតដរជក អ. non-interference principle បារ. principe (m.) de non-ingérence (f.) ជាពគ្នលការណ៍ ទូតដដលមិនអនុញ្ញដ តឱ្យរដឌ មួយមានសិទនិពធវើអនថរគមន៍ពៅកបុងកិច្ចការនផធកបុង ននរដឌមួយពទៀត ទាំងដផបកនពោបាយ ពោធា ពសដឌកិច្ច បពច្ចកពទស និង វបផធម៌៘ ឧ.ពៅឆប ាំ១៩៧៥ ពគ្នលការណ៍ មួយននពសច្កថើ ដថលងការណ៍ ពៅដហលសុិនគើ បានអនុញ្ញដ តឱ្យ សហភាពសូពវៀតរបកាសពថាក លពទសបសចិម របពទសដដលគ្នាំរទអបករបឆាំងឬអបករត់ពោល ជួរពើរបពទសកុមមុយនើសថ។ ២៤- ពគ្នលនពោបាយ ការបរពទស អ. foreign policy បារ. principe (m.) de politique étrangère (f.) យុទនសាង្គ្សថឬដផនការដដលពរៀបច្ាំពឡើងពោយអបក ពធវើពសច្កថើសពរមច្របស់រដឌមួយច្ាំព ុះរដឌដនទ ពទៀតឬនើតិបុគគលអនថរជាតិនានា ពដើមផើសពរមច្ បាននូវពគ្នលបាំណងជាក់ោក់សរមាប់ជាតិរបស់ ែលួន។ ពគ្នលពៅនននពោបាយការបរពទសមាន
  • 19. 16 បើគឺ សនថិសុែជាតិ សុែុមាលភាពពសដឌកិច្ចនិង អតថសញ្ញដ ណជាតិ។ សនថិសុែជាតិមានន័យថា គឺការការ រអធិបពតយយ បូរណភាពទឹកដើ, សុែុមាលភាពពសដឌកិច្ច គឺការរ ើកច្ពរមើនដផបក ពសដឌកិច្ច និង អតថសញ្ញដ ណជាតិ គឺការការ រ វបផធម៌ របនពណើ ទាំពនៀមទមាល ប់។ ២៥- ច្រកពតថិនិយម អ. imperialism បារ. impérialisme(m.) នពោបាយមួយននការពរបើអាំណាច្រតួតរតារបស់ រដឌមួយពៅពលើរដឌដនទពទៀត។ ការរតួតរតាពនុះ អាច្មានលកខណៈជាពសដឌកិច្ច និង ហិរញ្ដវតទុ ដូច្ជា ពពលដដលអាំណាច្ច្រកពតថិនិយមពលើក ទឹកច្ិតថឱ្យមានការពរៀបច្ាំោក់ទុននិងតាាំងសហ- រគ្នសរបស់ពគពៅកបុងរបពទសមួយពផសងពទៀត ជាពដើម ពហើយ ទិញមកវ ិញនូវវតទុធាតុពដើមកបុង តនមលទប។ ការរតួតរតាពនុះអាច្មានទរមង់ជា វបផធម៌ កាលណារបពទសមួយយកភាសា ដែស ភាពយនថ និង រច្នាបថរបស់ែលួនពៅផសពវផាយ ពៅបរពទស កបុងពគ្នលបាំណងបងខាំឱ្យទទួល យក។ ច្រកពតថិនិយមមិនដមនសុទនដតប៉ុះ ល់ ជាោាំបាច្់ដល់ឯករជយនពោបាយននរបពទស ដដលពគពរងើកែលួនពគពនាុះពទ ពើពរ ុះរបពទស ទាំងពនាុះអាច្រកានូវរោឌ ភិបាលរបស់ែលួន។ ឧ. ជនជាតិរុសសុើបានពរងើកឥទនិពលរបស់ែលួន
  • 20. 17 ពៅពលើរបជាជនសុើពបរ ើ តាមរយៈការពរបើនពោ- បាយច្រកពតថិនិយមពៅសតវតសរ ៍ទើ១៩និងជន ជាតិជប៉ុនបានពរងើកឥទនិពលរបស់ែលួនពៅ របពទសច្ិនពៅឆប ាំ១៩៣៧។ ២៦- ច្លនាមិនច្ូលបកស សមព័នន អ. non-aligned movement បារ. mouvement (m.) des non-alignés (m.) និនាប ការនពោបាយននរបពទសកាំពុងអភិវឌណ មួយច្ាំនួនដដលរបកាសថាមិនច្ូលកបុងបលុក នពោបាយណាមួយ។ ច្លនាពនុះរតូវបានបពងកើតជាផលូវការពៅទើរកុង ដបលរកាដ(Belgrade) ពៅឆប ាំ១៩៦១ ពរកាម គាំនិតផថួច្ពផថើមរបស់របធានាធិបតើយូពហាគ សាល វ ើ Sosip Broz Tito នាយករដឌមង្គ្នថើឥណាឍ Jawaharlal Nehru របធានាធិបតើពអហសុើប Gama lAbdel Nasser របធានាធិបតើហាក ណា Kwame Nkrumah របធានាធិបតើឥណឍូ ពណសុើ Achmed Sukarno និង អធិរជពអតយូពើ Haile Selassie។ ច្លនាពនុះមានពគ្នលបាំណងធានា ឯករជយជាតិ អធិបពតយយ បូរណភាពទឹកដើ និង សនថិសុែននបណាថ រដឌជាសមាជិកកបុងការតស៊ូ របឆាំងច្រកពតថិនិយម អាណានិគមនិយម អាណានិគមនិយមដបបថមើ ការរបកាន់ពូជសាសន៍ និយមនិងរល់ទរមង់ននការ្ល ន ន ការកាន់ កាប់ ការរគប់រគង ការពរជៀតដរជកឬអនុតថរភាព
  • 21. 18 ក៏ដូច្ជាការរបឆាំងនឹងមហាអាំណាច្ និង បលុក នពោបាយ។ ២៧- ពៅហាវ យពឡើង បុណយ ែុនពឡើងសកឋិ ការពឡើងបុណយ ឬ ឥទនិពលតាមរយៈពៅហាវ យ នាយរបស់ែលួន។ ជាធមមតា កាលណាពៅហាវ យ នាយពឡើងបុណយ ែុនដដលជាមង្គ្នថើពធវើការពរកាម ឱ្វាទដតងដតពឡើងសកឋិតាមឋានៈែលុះៗ ឬ ោ៉ ង ពហាច្ណាស់ក៏បានទទួលឥទនិពលពើពមែលុះៗដដរ។ ២៨- ច្ាប់អនថរជាតិ អ. internalional law បារ. droit internalional (m.) របព័ននននវ ិធានសថើពើសិទនិនិងភារកិច្ចរបស់រដឌនានា ពៅកបុងទាំនាក់ទាំនងរវាងរដឌទាំងពនាុះ។ ច្ាប់អនថរជាតិដផែកពលើទសសនាទនននសមភាព និងអធិបពតយយរបស់រដឌនានានិងដផែកទាំងរសុង ពៅពលើការរពមពរពៀងរវាងរដឌទាំងពនាុះ។ ម៉ាង ពទៀត ច្ាប់អនថរជាតិគឺជាសាំណុាំ ននពគ្នលការណ៍ និងវ ិធានដដលរគប់រគងពលើសិទនិនិងភារកិច្ចរបស់ រដឌនានា អងគការអនថរជាតិនានានិងមនុសសទូពៅ ពៅកបុងទាំនាក់ទាំនងរបស់ពួកពគពៅពលើពិភព ពោក។ ច្ាប់អនថរជាតិផថល់នូវមគគុពទធសន៍ សរមាប់សកមមភាពរបស់រដឌជាសមាជិកនិងផថល់ នូវវ ិធើសាង្គ្សថសរមាប់ពោុះរសាយជពមាល ុះរវាងរដឌ នានាពោយសនថិវ ិធើនិងពោយពោងតាមបទោឌ ន ដដលបានយល់រសបទាំងអស់គ្នប ជាជាងពរបើ កមាល ាំងបាយ។
  • 22. 19 ជាទូពៅ ច្ាប់អនថរជាតិមានពគ្នលពៅរគប់ រគងរល់សកមមភាពកបុងទាំនាក់ទាំនងអនថរជាតិ រវាងរដឌនិងរដឌ ប៉ុដនថ បច្ចុបផនបពនុះ ច្ាប់អនថរជាតិ ក៏យកច្ិតថទុកោក់កាន់ដតខាល ាំងពឡើងពៅពលើ បុគគលនានាផងដដរ ជាពិពសស ការរបរពឹតថរបស់ រដឌពៅពលើបុគគលឬក៏សកមមភាពបុគគលពៅពលើរដឌ។ ដូពច្បុះពហើយ ទាំងបុគគល ក៏ដូច្ជារបពទសនានា មានកាតពវកិច្ចនិងសិទនិពៅពរកាមច្ាប់អនថរជាតិ នានា។ ឧ. ច្ាំព ុះរបពទសជាសមាជិកននអងគការ សហរបជាជាតិ ពគមានច្ាប់អនថរជាតិដដល របពទសជាសមាជិករតូវដតពគ្នរពនិងអនុវតថពៅ តាមពគ្នលការណ៍ ននច្ាប់ដដលបានអនុម័ត។ ជាក់ដសថង ពៅនថងទើ០២ សើហា ១៩៩០ ដល់នថង ទើ២៨ ដែកុមភៈ ១៩៩១ របពទសអុើរ៉ក់បានពធវើ សង្គ្រគ ម្ល ន នរបពទសកូដវ ៉ត ពហើយ ពពល ពនាុះ ពគបានយកច្ាប់អនថរជាតិពៅពរបើ ពោយ អងគការសហរបជាជាតិបានោត់កងកមាល ាំងសនថិ- សុែពៅបង្គ្រក បរបពទសអុើរ៉ក់ពោយពជាគជ័យ។ ២៩- ពេវងនិយម អ. leftism បារ. gauchisme (m.) និនាប ការឬមពនាគមវ ិជាជ នពោបាយដដលនិយម កាំដណទរមង់រជុល និង និយមការពធវើបដិវតថន៍ ពដើមផើផ្តល ស់បថូរសណាថ ប់ធាប ប់សងគម កបុងពគ្នល
  • 23. 20 បាំណងពរងើកពសរ ើភាពនិងសុែុមាលភាពសងគម សរមាប់របជាជន ពោយរបយុទនតស៊ូរបឆាំងនឹង វ ិសមភាពសងគម ពហើយ របកាន់យកពគ្នលការណ៍ សមភាព។ ពៅកបុងវ ិស័យពសដឌកិច្ច និនាប ការ ពេវងនិយមរបកាន់ពគ្នលការណ៍ អនថរគមន៍របស់ រដឌតាមរយៈការោក់បទបញ្ញជ និងជាតូបនើយកមម ជាពដើម។ ពគអាច្កាំណត់ពេវងនិយមបាន តាម រយៈការដឹកនាាំសងគម ការរគប់រគងរដឌ ពសដឌកិច្ច និង នពោបាយ។ ឧទហរណ៍ ៖ - មពនាគមវ ិជាជ ពេវងនិយមមានឥទនិពល ពរកាយសង្គ្រគ មពោកទើ២។ - ពៅសហរដឌអាពម៉រ ិក មានគណបកសបើ គឺ League for Progressive Political Action, American Labor Party និង Black Panther Party ដដលរបកាន់យកលទនិពេវងនិយម។ ៣០- ជាតិនិយម អ. nationalism បារ. nationalisme(m.) ការពលើកតពមកើងជាតិសាសន៍ែលួនឯងឱ្យោច្់ពគ ការឱ្យតនមលទបជាងែលួនដល់ជាតិសាសន៍ដនទ ដដលជារដឌឯករជយដូច្គ្នប ។ ពលើសពើពនុះពទៀត ជាតិនិយមគឺជាការពធវើឱ្យមានមពនាសពញ្ច តនា ច្ាំព ុះជាតិោ៉ ងពុុះកពង្គ្ញ្ញជ ល ការរសឡញ់ ជាតិរបស់ែលួនពៅកបុងមហិច្ឆតា ពហើយ ពៅពពល ែលុះ រហូតដល់សែប់និងពរ ើសពអើងជាតិសាសន៍ដនទ ដថមពទៀត។
  • 24. 21 ឧ. មុនសង្គ្រគ មពោកពលើកទើ២ ជនជាតិ អាលលឺម៉ង់ជាជនជាតិដដលជាតិនិយមពលើកតពមកើង ជាតិសាសន៍ែលួនឯងជាងពគ ដដលជាបុពវពហតុ នាាំឱ្យមានការរបកាន់ពូជសាសន៍និងការបពងកើត សង្គ្រគ ម។ ៣១- ជើកពមម ជើកទាំងបញស អ. to get to the root of the problem បារ. combattre le mal à la racine កយពរបើរបាស់ជាសាកលកបុងរបបផ្តថ ច្់ការ។ ពោយដឡក កបុងសងគមដែមរ កយពនុះបានយក មកពរបើពពញនិយម និង អនុវតថកបុងរបបកមពុជា របជាធិបពតយយ(១៩៧៥-១៩៧៩)។ តាមន័យ រតង់ ពដើមផើកុាំឱ្យពមម ដុុះសាជាថមើ ពគរតូវជើកយក ទាំងបញស។ តាមន័យនពោបាយ ពបើពគយល់ថា រកុមណាឬបុគគលណាមួយដដលជាគូរបដជងឬគូ របឆាំងមិនពពញច្ិតថពៅនឹងមពនាគមវ ិជាជ របស់ពគ រតូវពគកពមធច្ពោលទាំងអស់ ពដើមផើកុាំឱ្យរបឆាំង តបតមកវ ិញ។ ឧ. ពៅឆប ាំ១៩១៧ បដិវតថន៍រុសសុើបានអនុវតថនពោ បាយ ជើកពមម ជើកទាំងឫស ពោយបានសមាល ប់ រជវងសពសថច្តារទាំងពូជ។ ៣២- ជាំងឺតួឯក អ. egotism បារ. égotisme (m.) ទសសនៈអាតាម និយម បុគគលនិយមដដលរបកាន់ ថា មានដតែលួនពទដដលលែោច្់ពគ ពលើសពគ ផុត ពគ ជាអបកសាំខាន់ឬអសាច រយជាងពគ របសិនពបើពុាំ មានវតថមានរបស់ែលួនពទ ពុាំមាននរណាពផសងអាច្ ជាំនួសែលួនបានពឡើយ។
  • 25. 22 ៣៣- ជាំនួយសាម រតើ អ. aide-memoire បារ. aide mémoire (f.) លិែិតដដលរបគល់ឬពផញើជូន បនាធ ប់ពើមានកិច្ច សនធនាការទូតមួយ ពដើមផើពជៀសវាងការយល់ រច្ឡាំគ្នប ទក់ទងនឹងពសច្កថើដថលងពៅពពលសនធនា ជាមួយគ្នប ។ ឧ. ជាំនួយសាម រតើសថើពើការផថល់រគូបរា ត់កើឡ របស់របពទសជប៉ុនមកបរា ត់កើឡករកមពុជា។ ៣៤- តុលយភាពអាំណាច្ អ. balance of power បារ. équilibre (f.) de pouvoirs (m.) ការដបងដច្កអាំណាច្ននរដឌនិងរដឌឬបកសសមព័នន និងសមព័ននមិតថដដលរបឆាំងគ្នប ពហើយ ការដបង ដច្កពនុះមិនមានរដឌឬបកសសមព័ននណាមួយមាន ពរបៀបជាងរដឌឬបកសសមព័ននណាមួយពទ។ ឧ. សហរដឌអាពម៉រ ិកនិងសហភាពសូពវៀតបាន រកាឱ្យមានតុលយភាពអាំណាច្កបុងការពរបើរបាស់ ច្ាំនួនអាវុធនុយពកលដអ៊រពសមើគ្នប ពៅកបុងទសវតសរ ៍ ៧០-៨០ននសតវតសរ ៍ទើ២០ ដដលបានជួយពធវើឱ្យ មាននិរនថរភាពននតុលយភាពអាំណាច្ខាងពោធា។ ៣៥- ទណឍ កមមច្ាប់ សង្គ្រគ ម អ. sanctions of war laws បារ. sanctions (f.) en application (f.) des lois (f.) de guerre (f.) ជាវ ិធានការផលូវច្ាប់សថើពើការោក់ពទសច្ាំព ុះ អបកដឹកនាាំរដឌឬរកុមមនុសសណាមួយដដលមិន ពគ្នរពច្ាប់សង្គ្រគ មអនថរជាតិកបុងការពធវើសង្គ្រគ ម។ ច្ាប់អនថរជាតិ ជាពរឿយៗ រតូវបានពគរ ិុះគន់ ពោយពហតុថា គ្នម នការោក់ទណឍ កមម។ ជាការ ពិតណាស់ ពបើពរបៀបពធៀបពៅនឹងច្ាប់របស់រដឌ ច្ាប់អនថរជាតិមានការោក់ទណឍ កមមតិច្តួច្ ណាស់។ ច្ាប់សង្គ្រគ ម ជាញឹកញប់ រតូវបាន
  • 26. 23 ពគរ ាំពោភបាំ ន ប៉ុដនថ ច្ាប់អនថរជាតិពុាំមាន មពធាបាយណាមួយ ពដើមផើបងខាំឱ្យរដឌទាំងអស់ របតិបតថិតាមច្ាប់ពនុះពឡើយ។ ជាទូពៅ ពៅកបុង ករណើ របពទសមហាអាំណាច្ជាអបកបងកសង្គ្រគ ម របពទសពនាុះមិនរតូវបានពគោក់ទណឍ កមមពនាុះ ពទ។ ផធុយពៅវ ិញ របពទសតូច្តាច្និងទន់ពែាយ ដតងដតទទួលរងការោក់ទណឍ កមមសង្គ្រគ ម។ ឧ. ពោក Slobodan Milosevic (១៩៤១- ២០០៦) ដដលជារបធានាធិបតើសាធារណរដឌ ដសប៊ើ ពើឆប ាំ១៩៨៩ដល់១៩៩៧ និង ជារបធាន សហព័ននសាធារណរដឌយូពហាគ សាល វ ើ ពើឆប ាំ១៩៩៧- ២០០០ រតូវបានពគពោទរបកាន់ជាឧរកិដឌជន សង្គ្រគ ម ពហើយ រតូវបានពគកាត់ពទសតាម ច្ាប់អនថរជាតិសថើពើឧរកិដឌកមមសង្គ្រគ ម។ ទណឍ កមមសង្គ្រគ មមានដូច្តពៅ ៖ ១-ការផ្តច ញ់តប (reprisal) : ជាវ ិធានការដ៏ ច្ាំណាស់មួយពៅកបុងច្ាំពណាមវ ិធានការនានានន ច្ាប់អនថរជាតិ។ ការផ្តច ញ់តប គឺជាមពធាបាយ មួយពដើមផើបងខាំឱ្យបណាថ រដឌដដលព្ល ុះគ្នប ទាំង អស់របតិបតថិតាមវ ិធានននការពធវើសង្គ្រគ ម។ កបុង ពពលថមើៗពនុះ ការផ្តច ញ់តប ជាពរឿយៗ ពធវើឱ្យរោឌ ភិបាលមានជពមាល ុះរបតិបតថិតាមវ ិធានននច្ាប់ សថើពើសង្គ្រគ ម។
  • 27. 24 ២- ការោក់ទណឍ កមមពលើឧរកិដឌជនសង្គ្រគ ម (punishment of war criminals): ជនណា ដដលមានកាំហុសពើបទឧរកិដឌសង្គ្រគ មអាច្រតូវ បានោប់ែលួននិងកាត់ពទស។ ពរកាយសង្គ្រគ ម ពោកពលើកទើ២ មានឧរកិដឌជនសង្គ្រគ មមួយច្ាំនួន រតូវបានពគ ុាំែលួន និង ជនដដលពគរកព ើញថា មានកាំហុសពើបទឧរកិដឌកមមសង្គ្រគ ម រតូវបានពគ កាត់ពទស។ ពៅកបុងច្ាំពណាមសវនការសថើពើបទ ឧរកិដឌកមមសង្គ្រគ ម មានសវនការ ពៅទើរកុង នុយរ ៉ុមដប៊រ និង ទើរកុងតូកយូ។ ៣- សាំណង(compensation): រដឌមានជពមាល ុះ មួយដដលរ ាំពោភបាំ នពលើច្ាប់នានាដដល ទក់ទងពៅនឹងសង្គ្រគ មអាច្រតូវបានបងខាំឱ្យបង់ សាំណងសរមាប់ការរ ាំពោភបាំ នពនាុះ។ មារតា៣ននអនុសញ្ញដ ទើរកុងឡពអ នាឆប ាំ ១៩០៧ ដច្ងថា “ រដឌមួយដដលបានរ ាំពោភ ច្ាប់សង្គ្រគ មអាច្រតូវបានបងខាំឱ្យបង់សាំណង ច្ាំព ុះការរ ាំពោភបាំ នពនាុះ”។ ៣៦- ទឹកដើអាណានិគម អ. colony បារ. colonie (f.) ទឹកដើរបស់របពទសមួយដដលមានអាំណាច្ទន់ ពែាយរតូវបានរគប់រគងពោយរដឌបរពទសមួយ ដដលមានអាំណាច្ខាល ាំងជាង។ ឧ. ពៅច្ុងសតវតយរ ៍ទើ១៩ របពទសកមពុជា ពវៀត ណាម ឡវ គឺជាទឹកដើអាណានិគមរបស់របពទស បារាំង។
  • 28. 25 ៣៧- ធមមនុញ្ដ អ. charter បារ. charte (f.) រកមឬលិែិតូបករណ៍ នានាដដលមានលកខណៈ ផលូវការកបុងការបពងកើតអងគការអនថរជាតិណាមួយ ឬសាទ ប័នណាមួយ។ ឧ. ធមមនុញ្ដអងគការសហរបជាជាតិ ធមមនុញ្ដ អាជាញ ធរជាតិរបឆាំងនឹងជាំងឺពអដស៍ ធមមនុញ្ដ គណៈកមាម ធិការអូឡាំពិកអនថរជាតិ។ ៣៨- នពោបាយ អ. politics បារ. politique (f.) វ ិធើសាង្គ្សថ សិលផៈ បពច្ចកពទសកបុងការដឹកនាាំ រគប់រគងរដឌឬរោឌ ភិបាល។ តាមន័យពនុះ ពយើង អាច្សពងកតព ើញថា កយ នពោបាយ មាន ទាំនាក់ទាំនងោ៉ ងជិតសបិទនពៅនឹង រដឌ មានន័យ ថា ពៅពពលមានរពាំសើមាឬបុរ ើពៅពពលពនាុះ ការរគប់រគងនពោបាយ គឺជាកិច្ចការដដល ទក់ទងពៅនឹងមនុសសពៅកបុងរដឌឬបុរ ើ។ ឧ. ពៅពដើមសតវតសទើ១ននរគិសថសករជ របពទស កមពុជាបានបពងកើតពៅជារដឌ ពោយមានការរគប់ រគងតាមដបបនពោបាយដដលមានកសរតើ លើវ យើ ជារបមុែដឹកនាាំ។ ៣៩- នពោបាយ កលិយុគ អ. chaotic politics បារ. politique chaotique (f.) សាទ នភាពវ ឹកវរទាំងឡយដដលបពងកើតពឡើងពោយ អបកដឹកនាាំឬអបកនពោបាយ កបុងសម័យកាល ណាមួយ កបុងពគ្នលបាំណងដពណថើ មយកអាំណាច្ ឬពោុះដូរអាំណាច្ តាមរយៈមហាជន និង តាម មពធាបាយពផសងៗពទៀត។
  • 29. 26 ឧ. ពៅនថងទើ២០ ដែមើនា ឆប ាំ២០០៣ សហរដឌ អាពម៉រ ិកបានពធវើសង្គ្រគ មបពណថ ញពោក សាោាំ ហូពសន របធានាធិបតើរបពទសអុើរ៉ ក់ ពច្ញពើ អាំណាច្ ពោយពោទរបកាន់ថាបានផលិតអាវុធ នុយពកលដអ៊រអាវុធគើមើនិងដឹកនាាំរបពទសផ្តថ ច្់ការ។ ផធុយពៅវ ិញ តាមរយៈរបាយការណ៍ អពងកតជាក់ ដសថងរបស់ភាប ក់ររជាំនាញអងគការសហរបជា- ជាតិ ពគពុាំបានរកព ើញភសថុតាងណាមួយបញ្ញជ ក់ ថា របពទសអុើរ៉ក់បានផលិតអាវុធ ដូច្ការពោទ របកាន់ពនាុះពទ។ ៤០- នពោបាយការ ៉ុត និងដាំបង អ. carrot and stick policy បារ. politique (f.) de la carotte et du bâton នពោបាយពរបើរបាស់ការទូតផងនិងកមាល ាំងផង កបុងពពលដតមួយ តាមរគប់រូបភាពដដលអាច្ពធវើ ពៅបាន រួមមាន ការច្រោ ការផថល់ជាំនួយ ការ ោក់ទណឍ កមមពសដឌកិច្ច ការផ្តថ ច្់ទាំនាក់ទាំនង ការទូត និង ការពរបើកមាល ាំងពោធា ជាពដើម។ ឧ. នពោបាយការ ៉ុត និង ដាំបងរបស់អងគការ សហរបជាជាតិច្ាំព ុះរបពទសអុើរ ៉ង់អាំពើបញ្ញា អាវុធនុយពកលដអ៊រ។ ៤១- នពោបាយច្័កកច្័ន របពភទនពោបាយមួយ ដដលពគពរៀបច្ាំពឡើង ពោយមានពហុមពនាគមវ ិជាជ ពដើមផើសពរមច្ពគ្នល ពៅណាមួយរបស់អបកនពោបាយ ដូច្ជា ការ បពងកើតរោឌ ភិបាលឬច្លនានពោបាយច្រមុុះពណ៌ ។ ឧ. ពរកាយពើការដួលរលាំរបបកមពុជារបជាធិប-
  • 30. 27 ពតយយឆប ាំ១៩៧៩ រកុមអបកតស៊ូរតើភាគើដដលមាន និនាប ការនពោបាយច្័កកច្័នបានរួបរួមគ្នប របឆាំង នឹងរបបសាធារណរដឌរបជាមានិតកមពុជា។ ៤២- នពោបាយច្រមុុះ ពណ៌ អ. multi-colored politics បារ. politique multicolore (f.) នពោបាយដដលទទួលយកមពនាគមវ ិជាជ នពោ- បាយរគប់និនាប ការ កបុងទិសពៅបរា ញពិភព ពោកថា ែលួនមិនពរ ើសពអើងនិនាប ការនពោបាយ។ ឧ. ពរកាយពើការបពងកើតបកសសមព័ននពសអាតូ ពៅ នថងទើ០៨ ដែកញ្ញដ ឆប ាំ១៩៥៤ របពទសកមពុជា បានរបកាសជារបពទសអពារកឹត មិនច្ូលបកស សមព័នន។ ពរកាមនពោបាយពនុះ របពទសកមពុជា បានពរបើរបាស់នពោបាយច្រមុុះពណ៌ ពដើមផើអាច្ ទទួលបានជាំនួយពើច្ិន រុសសុើ អាពម៉រ ិក។ ៤៣- នពោបាយទន់ភលន់ អ. flexible politics បារ. politique flexible (f.) នពោបាយការទូតដដលពរបើរបាស់កបុងការពធវើ ទាំនាក់ទាំនងដដលមានលកខណៈរបុងរបយ័តប ពោយពធវើការសិកាសុើជពរៅពៅពលើអរ ិយធម៌ របស់របពទស រកុម ឬ បុគគលពនាុះ ជាមុនសិន មុននឹងពធវើទាំនាក់ទាំនងពៅពលើបញ្ញា ណាមួយ។ នពោបាយទន់ភលន់ពនុះក៏ពគអាច្ពរបើរបាស់ សរមាប់ពធវើការពោុះរសាយនពោបាយនផធកបុង ផងដដរ។ ឧទហរណ៍ ៖ - ការពោុះរសាយជពមាល ុះបញ្ញា ពៅមជឈិមបូ ៌
  • 31. 28 សហរដឌអាពម៉រ ិកបានពរបើរបាស់នពោបាយ ទន់ភលន់ ពដើមផើសិកាពៅពលើទាំពនៀមទមាល ប់ របនពណើ របស់មជឈិមបូ ៌ ពោយមិនពរបើ ច្ាប់អនថរជាតិ ឬ ការទូតទាំងរសុងពទ។ - ការជាប់គ្នាំងនពោបាយពរកាយពើការពបាុះ ពឆប តឆប ាំ២០០៣អស់រយៈពពល១ឆប ាំមក សពមថច្នាយករដឌមង្គ្នថើ ហ៊ុន ដសន បាន ពរបើរបាស់នពោបាយទន់ភលន់ ពដើមផើច្ូល ច្រោជាមួយនដគូហ៊វុនសុិនបុិច្។ ៤៤- នពោបាយបងកក អ. frozen politics បារ. gel politique (m.) នពោបាយដដលផ្តថ ច្់ទាំនាក់ទាំនងជាមួយរបពទស ណាមួយ ឬ រកុមណាមួយ ដដលបានប៉ុះ ល់ ផលរបពោជន៍ដល់របពទសឬរកុមពនាុះ។ នពោបាយបងកកគឺមានន័យថា បញ្ឈប់ទាំនាក់ ទាំនងការបរពទស ការទូត និង ដផបកពសដឌកិច្ច។ នពោបាយពនុះពកើតពឡើងដតពៅកបុងរយៈពពល ណាមួយដដលភាគើទាំងសងខាងមិនទន់ឯក- ភាពឬរសុុះរសួលគ្នប ។ ឧ. ពៅនថងទើ០៨ ដែសើហា ឆប ាំ២០០៨ ពរកាយ ពើមានទាំនាស់រវាងសហព័ននរុសសុើ និង ហ៊សកហសុើ (Georgia)បានពធវើឱ្យសហគមន៍អឺរ ៉ុបនិងសហ- រដឌអាពមរ ិកបងកកទាំនាក់ទាំនងជាមួយរុសសុើ។ ឯ រុសសុើវ ិញបានពេលើយតបនឹងសហគមន៍អឺរ ៉ុបពោយ ពធវើនពោបាយបងកកវ ិញ តាមរយៈការផ្តថ ច្់ការ
  • 32. 29 ផគត់ផគង់ថាមពលឧសម័ន ពោយពោទអ៊ុយដរកន ថា បានបូមយកឧសម័នរបាសោកពើកិច្ចរពម ពរពៀងដដលពធវើឱ្យទាំនាស់ពនុះកាន់ដតមានសភាព របឈមោក់គ្នប កាន់ដតតានតឹងពឡើងរវាងរុសសុើ និងអឺរ ៉ុបរហូតដល់នថងទើ១៨ ដែមករ ឆប ាំ២០០៩ ពទើបមានជាំនួបពទវភាគើរវាងនាយករដឌមង្គ្នថើអ៊ុយ ដរកននិងនាយករដឌមង្គ្នថើសហព័ននរុសសុើ ពដើមផើពធវើ ការពោុះរសាយបញ្ញា ពនុះ ពោយមានការច្ូលរួម ពើរបពទសបារាំង អុើតាលើ ពអសា៉ញ អាលលឺម៉ង់ ផង។ ៤៥-នពោបាយអតថោត អ. suicidal politics បារ. politique suicidaire (f.) បុគគលឬរកុមបកសនពោបាយណាមួយ ដដលពគ បពងកើតពឡើងគ្នម នមូលោឌ នរ ឹងមាាំ ពហើយ រតូវទទួល បរជ័យនិងបាត់ព្ម ុះពើកបុងបញ្ជើគណបកសនពោ បាយពៅវ ិញពរកាយពើមានការរបកួតរបដជង។ ៤៦- បទោឌ នសង្គ្រគ ម អ. rule of war បារ. droit (m.) de la guerre វ ិធានទាំងឡយណាដដលមានដច្ងពៅកបុង ច្ាប់អនថរជាតិនិងអនុសញ្ញដ អនថរជាតិសថើពើសិទនិ និងកាតពវកិច្ចរបស់ភាគើ ក់ព័នននឹងសង្គ្រគ ម។ សិទនិកាតពវកិច្ចដដលភាគើ ក់ព័ននពៅកបុងសង្គ្រគ ម រតូវពគ្នរពពពលពធវើសង្គ្រគ មមានដូច្ខាងពរកាម ៖ ១. អាំឡុងពពលមានសង្គ្រគ ម ការសមាល ប់ជន សុើវ ិលគ្នម នអាវុធពោយពច្តនា មិនរតូវ បានអនុញ្ញដ តពឡើយ។ ២. ទហានមាខ ងមិនអាច្សមាល ប់ឬពធវើឱ្យ របួសដល់ទហានមាខ ងពទៀត ដដលបាន
  • 33. 30 ច្ុុះច្ូលពហើយពនាុះពទ។ ៣. មនធើរពពទយមិនរតូវបានប៉ុះ ល់ឬវាយ របហារពទ កបុងពពលមានសង្គ្រគ ម។ ៤. ពឈលើយសឹកមិនរតូវបានពគរបរពឹតថពោយ អមនុសសធម៌ឬពធវើទរុណកមមពទ។ ៥. ការោប់យកឬសមាល ប់ច្ាំណាប់ខាម ាំងមិន រតូវអនុញ្ញដ តពឡើយ។ ៦. ទហានរតូវ ក់ឯកសណាឌ នពដើមផើឱ្យពគ បានសាគ ល់អតថសញ្ញដ ណច្ាស់ោស់ ពជៀសវាងការរច្ឡាំជាមួយជនសុើវ ិល។ ៧. សមរភូមិរតូវពធវើឱ្យឆង យពើតាំបន់ទើរកុង ដដលមានរបជាជនរស់ពៅ។ ៨. ពៅពពលរតូវវាយរបហារពៅពលើទើរកុង រតូវទុកពពលពវោសរមាប់ជពមលៀសជន សុើវ ិលពច្ញ។ ៩. ជនសុើវ ិលសលូតរតង់រតូវទទួលការគ្នាំ រ។ ៤៧- បទពលមើសសង្គ្រគ ម អ. war crime បារ. crime (m.) de guerre (f.) ការរ ាំពោភខាងពោធាពៅពលើបទោឌ នននការពធវើ សង្គ្រគ ម រួមមាន សកមមភាពពោរពៅ ការពធវើទុកខ បុកពមបញ ពៅកបុងពពលពធវើសង្គ្រគ ម។ បទពលមើស សង្គ្រគ មរួមមាន ៖ ១. ការពរបើរបាស់អាវុធដដលហាមោត់ ២. ការមិនយកច្ិតថទុកោក់ដល់អបកជាំងឺ ឬ អបករបួស ៣- ការរ ាំពោភបាំ នរថយនថដដលមានទង់
  • 34. 31 ឬ សញ្ញដ កាកបាទរកហម ៤-ការបាំ នពោយមិនពោុះដលងអបកពទស ឬ ពោយបទឈប់បាញ់គ្នប ៥- ការសមាល ប់ច្ាំណាប់ខាម ាំង ៦- ការសមាល ប់ររគ លជនមិនដមនសុើវ ិល ឬ បោច មិតថ ដដលបានច្ុុះច្ូល ៧- ការបាំផ្តល ញនាវាច្មាាំងពោយមិនបាន យកអបកដាំពណើ រ ឬ បុគគលិកនាវាពៅោក់ កដនលងមានសុវតទិភាព ៨- ការទមាល ក់រគ្នប់ដបកពលើទើកដនលងដដល គ្នម នរបាាំងការ រអវើទាំងអស់ ឬ អគ្នរនានា ដដលមិនដមនជាពគ្នលពៅខាងពោធា។ ៤៨- បាតុកមម អ. demonstration បា. manifestation (f.) អាំពពើជាក់ដសថង ការពធវើឱ្យដឹងឬឱ្យព ើញរបាកដ ការពលើកគ្នប ពដើរដដងាជាកផួនពដើមផើសដមថងពសច្កថើ មិនពពញច្ិតថច្ាំព ុះអាំពពើអវើមួយឬទទូច្សុាំរសុុះ គ្នប ឱ្យសពរមច្ផលរបពោជន៍អវើមួយតាមពសច្កថើ ពពញច្ិតថរបស់រកុមែលួន។ ៤៩- បុពវសិទនិការទូត អ. diplomatic privileges បារ. privilèges diplomatiqes (m.) សិទនិទាំងឡយដដលរដឌមាច ស់ផធុះផឋល់ជូនសកមម ភាពការរររបស់ពបសកកមមការទូតទាំងពនាុះ ពដើមផើពោុះរសាយបាំបាត់ភាពសាាំញុ ាំរដឌបាល ទូពៅពៅកបុងរដឌមាច ស់ផធុះ ដូច្ជា ការពលើកដលង ការបង់ពននដើរបស់សាទ នទូត ពននពលើពបៀវតសរ ៍ របស់បុគគលិកសាទ នទូត ការនាាំច្ូលសមាភ រៈ និង ោនជាំនិុះសរមាប់សាទ នពបសកកមមនិងបុគគលិក
  • 35. 32 ផ្តធ ល់ែលួន ពោយការបង់ពននជាបនធុករបស់រដឌ មាច ស់ផធុះ។ ៥០- ពបសកកមមការទូត អ. diplomatic mission បារ. mission diplomatique (f.) សាទ នតាំណាងផលូវការរបស់របពទសមួយរបោាំពៅ ធានើននរបពទសមួយពទៀត ពហើយ ពបសកកមម ពនុះអាច្បពងកើតពឡើងបាន លុុះរតាដតមានការ រពមពរពៀងគ្នប ជាមុនរវាងរបពទសទាំងពើរ។ ឧ. ពៅនថងទើ១៥ ដែឧសភា ឆប ាំ១៩៩៦ រពុះ រជាណាច្រកកមពុជាបានរពមពរពៀងជាមួយ សាធារណរដឌកូពរ ៉(កូពរ ៉ខាងតផូង)ពដើមផើសាទ បនា ពឡើងវ ិញនូវពបសកកមមការទូត ដដលបានអាក់ ខានអស់រយៈពពលជាង២០ឆប ាំមកពហើយ។ ៥១- របជាជាតិ អ. nation បា. nation (f.) រកុមមនុសសដដលរស់ពៅពលើទឹកដើមួយសទិតពៅ ពរកាមការរគប់រគងរបស់រោឌ ភិបាលមួយ មាន សញ្ញជ តិនិងភាសាផលូវការដតមួយ មានវបផធម៌ ដូច្ គ្នប ឬពផសងៗគ្នប ទាំពនៀមទមាល ប់របហាក់របដហល គ្នប មានរបវតឋិសាង្គ្សឋទក់ទងរវាងជាតិសាសន៍ដដល រស់ពៅជាមួយគ្នប ។ ឧ. មុនដែមិថុនា ឆប ាំ១៩៩១ អតើតរបពទស យូពហាគ សាល វ ើជារដឌសហព័ននដដលមានរបជាជាតិ ៦ជាផលូវការ រួមមាន ដស៊ប៊ើ រកូអាត អាល់បានើ សលូពវនើ មា៉ ពសោវ ន និង ម៉ុងពតពណរកូ ។ ៥២- ផ្តឋ ច្់ការ អ. absolute - បញ្ដតថិដដលដសថងពើបុគគលដដលពធវើពឡើងពោយ មិនច្ាំណុ ុះពៅពលើអវើមួយ។
  • 36. 33 បារ. absolu (m.) - បញ្ដតថិដដលដសថងពើការគ្នម នការដបងដច្ក អាំណាច្។ ៥៣- ផ្តឋ ច្់ការនិយម អ. absolutism បារ. absolutisme (m.) ទរមង់ដឹកនាាំរដឌដដលអាំណាច្ដឹកនាាំសទិតពៅកបុង កណាថ ប់នដមនុសសមាប ក់នូវអាំណាច្ទាំងបើ គឺ អាំណាច្នើតិបញ្ដតថិ អាំណាច្នើតិរបតិបតថិ និង អាំណាច្តុោការ។ ឧ. របបរជានិយមផ្តថ ច្់ការ។ ៥៤- ពិធើសារ អ. protocol បារ. protocole (m.) ឯកសារដដលមានតនមលពសមើកិច្ចរពមពរពៀង ដត ពិធើសារពនុះមានលកខណៈផលូវការតិច្ជាងកិច្ច- រពមពរពៀង។ ពិធើសារមានឋានានុរកមដូច្តពៅ៖ - ពិធើសារច្ុុះហតទពលខា គឺជាឯកសារបនាធ ប់ បនសាំរបស់សននិសញ្ញដ ។ ពិធើសារពនុះសរមាប់ ពោុះរសាយបញ្ញា បនាធ ប់បនសាំនានា ដូច្ជា ការ បករសាយែពិពសសនានារបស់សននិសញ្ញដ ពោយែទាំងពនុះមិនមានបញ្ចូ លកបុងសននិសញ្ញដ ឬបទបញ្ដតថិននបញ្ញា បពច្ចកពទស ជាពដើម, ឧ. ពិធើសារសថើពើឋានៈរបស់ជនពភៀសែលួន ឆប ាំ ១៩៦៦។ - ពិធើសារជពរមើសជាឯកសារដដលរតូវបាន អនុម័តកបុងនថងដតមួយជាមួយនឹងសននិសញ្ញដ ។ ពិធើសារពនុះផថល់ឱ្យភាគើទាំងឡយដដលបាន ច្ុុះសននិសញ្ញដ ជាមួយគ្នប បពងកើតនូវលទនភាព
  • 37. 34 រច្នាសមព័ននននកាតពវកិច្ចរវាងគ្នប បដនទមពលើ កាតពវកិច្ចដដលមានកបុងសននិសញ្ញដ , ឧ. ពិធើសារ នាឆប ាំ១៩៥៣ សថើពើការដកដរបអនុ- សញ្ញដ ទសភាព ឆប ាំ១៩២៦។ - ពិធើសារពធវើវ ិពសាធនកមម គឺជាឯកសារមួយ ដដលដច្ងអាំពើបទបញ្ដតថិទក់ទងនឹងវ ិពសាធន- កមមពលើច្ាំណុ ច្ណាមួយ ឬ ច្ាំណុ ច្មួយច្ាំនួន ននសននិសញ្ញដ ពដើម, ឧ. ពិធើសារជពរមើសននទើរកុងវ ើដយនឆប ាំ១៩៦១ សថើពើទាំនាក់ទាំនងការទូតដដលពផ្តថ តពៅពលើការ ពោុះរសាយជពមាល ុះពោយបងខាំ។ ៥៥- ពិភពពោកមួយ ភូមិមួយ អ. one world one village បារ. un monde un village កយពពញនិយម ដដលពគពរបើរបាស់កបុងសម័យ សាកលភាវូបនើយកមមសាំពៅពៅពលើទាំនាក់ទាំនង របស់មនុសសកាន់ដតមានភាពរយរសួល និង ឆប់រហ័ស ឯឥទនិពលនិងផលប៉ុះ ល់ ក៏មាន ភាពរលោលោ៉ ងឆប់រហ័ស សពពញពិភព ពោកដដរ កបុងវ ិស័យទាំងឡយ ដូច្ជា នពោ- បាយ ពសដឌកិច្ច សងគម វបផធម៌ បរ ិសាទ ន ព័ត៌មាន បពច្ចកវ ិទា ការអប់រ ាំជាពដើម។ ឧ. វ ិបតិថពសដឌកិច្ចពៅច្ុងឆប ាំ២០០៨ បានពធវើឱ្យ ប៉ុះ ល់ដល់ពសដឌកិច្ចទូទាំងពិភពពោក។
  • 38. 35 ៥៦- ភារធារ ើ អ. chargé d'affaires បារ. chargé (m.) d'affaires (f.) ១- របមុែពបសកកមមការទូតថាប ក់ទើ៣ ពៅជា អច្ិនង្គ្នថយ៍អមរកសួងការបរពទស។ ២- សមាជិកពបសកកមមការទូតទទួលបនធុក ទទួលែុសរតូវជារបមុែពបសកកមមការទូត សឋើទើកបុងករណើ អវតថមានរបស់របមុែពបសក កមមការទូត។ ៣- តាមរកមរដឌរបពវណើ មានន័យថា មង្គ្នថើការ ទូតដដលទទួលភារកិច្ចជាមង្គ្នថើអរតានុកូល- ោឌ នរបោាំសាទ នទូត។ មង្គ្នឋើការទូតជាន់ែពស់ដដលមានឋានៈបនាធ ប់ពើ ឯកអគគរដឌទូត ពហើយ ទទួលភារកិច្ចជារបធាន ពបសកកមមការទូត ពោយជាំនួសឯកអគគរដឌទូត ពៅពពល ដដលឯកអគគរដឌទូតអវតឋមាន។ ឧ. ពោក R. Eko Indiarto R រតូវបាន ដតងតាាំងឱ្យមកពធវើជារបធានពបសកកមមការទូត ឥណឍូ ពណសុើបពណាឋ ុះអាសនបរបោាំរពុះរជាណា ច្រកកមពុជា ដដលមានឋានៈជាភារធារ ើ បនាធ ប់ពើ ឯកឧតឋម Nurrachman Oerip អតើតឯកអគគ រដឌទូតសាធារណរដឌឥណឍូ ពណសុើរបោាំរបពទស កមពុជាបានបញ្ចប់ពបសកកមមការទូតរបស់ែលួន។ ៥៧- មូលធននិយម អ. capitalism បារ. capitalisme (m.) របព័នននពោបាយនិងពសដឌកិច្ចដដលតាមរយៈ ពនាុះ ឯកជនពរៀបច្ាំនិងរគប់រគងវ ិស័យ ណិ ជជ- កមម និងឧសាហកមម។
  • 39. 36 ៥៨- យុទនសាង្គ្សថដុតឱ្យ ពខាល ច្ពរច្ឱ្យពៅ យុទនសាង្គ្សថរបស់អបកនពោបាយ ដដលរុញឬ បរែ ក់បញ្ញា ណាមួយឱ្យបរជ័យពហើយ បរា ញ បញ្ញា ពនាុះឱ្យសាធារណជនពមើលព ើញ ពដើមផើ េក់យកអាំណាច្ឬយកពរបៀបខាងនពោបាយ។ មា៉ងវ ិញពទៀត ពដើមផើោប់កាំហុសឬទមាល ក់នរណា មាប ក់ពច្ញពើតាំដណង ពគក៏ពរបើវ ិធើពនុះផងដដរ។ ៥៩- យុទនសាង្គ្សថរពួញ មួយ បាញ់បានសតវពើរ អ. kill two birds with one stone បារ. faire d' une pièrre deux coups (m.) ភាពបុិនរបសប់របស់អបកនពោបាយកបុងការពោុះ រសាយបញ្ញា អវើមួយ ពោយពរបើមពធាបាយដតមួយ ពហើយ អាច្ពោុះរសាយបញ្ញា ពើរឬពរច្ើន ឬ ផថួល គូរបដជងពើរឬពរច្ើនបាន។ ៦០- រដឌធមមនុញ្ដ អ. constitution បារ. constitution (f.) ច្ាប់កាំពូលរបស់រដឌដដលរតូវបានពរបើជាមូលោឌ ន សរមាប់បពងកើតច្ាប់ពផសងៗ ពដើមផើរគប់រគងរដឌ។ ច្ាប់ពនុះកាំណត់អាំពើពគ្នលការណ៍ រួមននការដបង ដច្កអាំណាច្ពៅកបុងការរគប់រគងរដឌ ដាំពណើ រ របរពឹតឋពៅននសាទ ប័នកាំពូលរបស់រដឌ និង សិទនិ និងការទទួលែុសរតូវជាមូលោឌ នរបស់ពលរដឌ រគប់រូប។ ឧ. រដឌធមមនុញ្ដដាំបូងននរពុះរជាណាច្រកកមពុជា រតូវបានរបកាសឱ្យពរបើជាផលូវការពោយរពុះបាទ នពរតឋមសើហនុពៅឆប ាំ១៩៤៧ បនាធ ប់ពើសភា ជាតិបានអនុម័តរួច្មក។
  • 40. 37 ៦១- រោឌ ភិបាល អ. government បារ. gouvernement (m.) អងគការោត់តាាំងរបស់របជាជនពៅកបុងរដឌមួយ ដដលមានរច្នាសមព័ននរគប់រគងច្ាស់ោស់និង រគប់រគងកិច្ចការនានារបស់រដឌ។ រោឌ ភិបាលគឺជា ដផបកមួយរបស់រដឌគ្នម នលកខណៈអច្ិនង្គ្នឋយ៍ និង អាច្មានការផ្តល ស់បឋូរតាមរយៈបដិវតឋន៍ រដឌរបហារ ការពបាុះពឆប ត និង វ ិធើពផសងៗខាងផលូវច្ាប់។ ឧ. ច្លនាតស៊ូរបស់ដែមររកហមផឋួលរ ាំលាំរោឌ ភិបាលសាធារណរដឌដែមររបកបពោយពជាគជ័យ ពៅនថងទើ១៧ ដែពមសា ឆប ាំ១៩៧៥។ ៦២- រោឌ ភិបាលផ្តឋ ច្់ការ អ. absolute government បារ. gouvernement absolu (m.) រោឌ ភិបាលដដលដឹកនាាំពោយមនុសសមាប ក់ឬមនុសស មួយរកុម ពហើយ រគបដណឋ ប់ពលើអាំណាច្ទាំងបើ គឺ អាំណាច្នើតិបញ្ដតឋិ អាំណាច្នើតិរបតិបតឋិ និង អាំណាច្តុោការ។ រោឌ ភិបាលរបពភទពនុះមិនអនុញ្ញដ តឱ្យរបជាជន មានសិទនិពបាុះពឆប តតាមលទនិរបជាធិបពតយយ ពសរ ើពហុបកស និង មានសិទនិបពញ្ចញមតិកបុងកិច្ច ការរដឌពឡើយ។ ឧ. របព័ននដឹកនាាំរដឌដបបរជានិយមផ្តថ ច្់ការនិង កុមមុយនើសឋនិយម ដតងដតដឹកនាាំរដឌពោយរោឌ - ភិបាលផ្តឋ ច្់ការ។ ៦៣- លិែិតេលងដដន អ. passport បារ. passeport (m.) ឯកសារផលូវការដដលបញ្ញជ ក់អាំពើអតថសញ្ញដ ណនិង សញ្ញជ តិរបស់ពលរដឌ ដដលអាជាញ ធរមានសមតទ កិច្ចផថល់ឱ្យសរមាប់ពធវើដាំពណើ រពៅបរពទស ពរកាម ការគ្នាំ ររបស់រោឌ ភិបាលសាមើ។
  • 41. 38 ៦៤- លិែិតេលងដដន ការទូត អ. diplomatic passport បារ. passeport diplomatique (m.) លិែិតេលងដដនដដលអាជាញ ធរមានសមតទកិច្ចផថល់ ឱ្យមង្គ្នថើការទូតនិងឥសសរជនជាន់ែពស់ សរមាប់ បាំពពញពបសកកមមពៅបរពទសតាមការកាំណត់ របស់រដឌនើមួយៗ។ ឧ. ពោងអនុរកឹតយពលែ២០២ អនរក-បក ច្ុុះ នថងទើ០៣ ដែធបូ ឆប ាំ២០០៨របស់រជរោឌ ភិបាល កមពុជា លិែិតេលងដដនការទូតពច្ញថាវ យនិងជូន ដល់ឥសសរជនជាន់ែពស់និងមង្គ្នថើការទូតដែមរ ពៅ តាមលាំោប់ននឋាននថរសកថិនិងមុែតាំដណង រពម ទាំងសហព័ទននិងកូន ដដលពៅកបុងបនធុកពៅលើវ ពហើយ មានអាយុពរកាម១៨ឆប ាំ ដូច្ខាងពរកាម៖ ១- រពុះមហាវ ើរកសរត រពុះវររជមាតា រពុះមហា កសរត រពុះមហាកសរតិោនើ ឬ សពមថច្រពុះ រជអគគមពហសើ។ ២- រពុះរជបុរតា រពុះរជបុរតើ រពមទាំងរពុះរជ វងានុវងស ដដលបញ្ញជ ក់ពោយរកសួងរពុះ បរមរជវាាំង។ ៣- របធាន អនុរបធាន និង សមាជិករពឹទនសភា របធាន អនុរបធាននិងសមាជិករដឌសភា។ ៤- របធាន និង សមាជិករកុមរបឹកាធមមនុញ្ដ។ ៥- នាយករដឌមង្គ្នថើ ឧបនាយករដឌមង្គ្នថើ ពទសរដឌ មង្គ្នថើ រដឌមង្គ្នថើ រពមទាំងរដឌពលខាធិការ(ដដល ជារបធានសាទ ប័នរបស់រជរោឌ ភិបាល)
  • 42. 39 ពទសាភិបាលធនាគ្នរជាតិននកមពុជានិង អគគពលខាធិការរជរោឌ ភិបាល។ ៦- របធានតុោការកាំពូល អគគរពុះរជ អាជាញ អមតុោការកាំពូល។ ៧- អគគពមបញ្ញជ ការននកងពោធពលពែមរភូមិនធ និង អគគសបងការនគរបាលជាតិ។ ៨- ឧតថមរបឹកាផ្តធ ល់របស់រពុះមហាកសរត និង ឥសសរជនដដលមានររជាសពមថច្។ ៩- អតើតរបធានរពឹទនសភា អតើតរបធានរដឌ សភា អតើតនាយករដឌមង្គ្នថើ អតើតឧបនាយក រដឌមង្គ្នថើនិងអតើតរដឌមង្គ្នថើរកសួងការបរពទស។ ១០- នាយកែុទធកាល័យរពុះមហាកសរត នាយក ែុទធកាល័យរបធានរពឹទនសភា នាយកែុទធ- កាល័យរបធានរដឌសភា នាយកែុទធកាល័យ នាយករដឌមង្គ្នថើ ដដលដតងតាាំងពោយរពុះ រជរកឹតយ។ ១១- របធានពិធើការរបស់រពុះមហាកសរត របធាន ពិធើការរបស់របធានរពឹទនសភា របធានពិធើ- ការរបស់រដឌសភា និង របធានពិធើការរបស់ នាយករដឌមង្គ្នថើ។ ១២- មង្គ្នថើការទូតោប់ពើអនុព័ននពឡើងពៅ ដដល រតូវពៅពធវើការពៅសាទ នទូត និង កុងស៊ុល ពៅបរពទស។
  • 43. 40 ១៣- លិែិតេលងដដនការទូតពច្ញថាវ យ និង របពគនសពមថច្រពុះអគគមហាសងឃរជាធិបតើ សពមថច្រពុះសងឃរជ ទាំងពើរគណៈ និង មង្គ្នថើសងឃដដលមានររជាសពមថច្។ ៦៥- លិែិតេលងដដន ធមមតា អ. normal passport បារ. passeport normal (m.) លិែិតេលងដដនដដលអាជាញ ធរមានសមតទកិច្ចផថល់ ឱ្យពលរដឌដែមរទាំងពើរពភទ សរមាប់ពធវើដាំពណើ រពៅ បរពទស តាមការកាំណត់របស់រដឌនើមួយៗ។ ឧ. ពោងតាមអនុរកឹតយពលែ៦៨ អនរក ច្ុុះ នថងទើ២៥ ដែតុោ ឆប ាំ១៩៩៤ ពៅរពុះរជាណា- ច្រកកមពុជា លិែិតេលងដដនធមមតាសរមាប់ផឋល់ ជូនពលរដឌដែមរទាំងពើរពភទដដលមានអាយុោប់ពើ ១៨ឆប ាំពឡើងពៅសរមាប់ពធវើដាំពណើ រពៅបរពទស។ កុមារអាយុតិច្ជាង១៨ឆប ាំអាច្ពសបើសុាំលិែិតេលង ដដនពនុះផ្តធ ល់ែលួនបាន ពបើមានការអនុញ្ញដ តជា ោយលកខណ៍ អកសរពើឪពុកមាឋ យ ឬ អាណា- ពាបាលពោយមានភាជ ប់បណតសមាគ ល់រគួសារឬ សាំបុរតកាំពណើ តភាជ ប់មកជាមួយ កយសុាំលិែិត េលងដដនរបស់សាមើែលួន។ កបុងករណើ មានអាយុតិច្ជាង១២ឆប ាំ ពហើយ ពធវើ ដាំពណើ ររួមជាមួយឪពុកមាឋ យ ឬ អាណាពាបាល កុមារទាំងពនាុះរតូវច្ុុះកបុងលិែិតេលងដដន ឬ ឯក- សារពធវើដាំពណើ ររបស់ឪពុកមាឋ យឬអាណាពាបាល។
  • 44. 41 ៦៦- លិែិតេលងដដន ផលូវការ អ. service passport បារ. passeport (m.) de service (m.) លិែិតេលងដដនដដលអាជាញ ធរមានសមតទកិច្ចផថល់ ឱ្យមង្គ្នថើរជការទូពៅសរមាប់បាំពពញពបសកកមម ជាផលូវការពៅបរពទសតាមការកាំណត់របស់រដឌ នើមួយៗ។ ឧ. ពោងតាមអនុរកឹតយ ពលែ៦៨ អនរក ច្ុុះ នថងទើ២៥ ដែតុោ ឆប ាំ១៩៩៤ ពៅរពុះរជាណា- ច្រកកមពុជា លិែិតេលងដដនផលូវការផឋល់ជូនមង្គ្នថើ រជការដែមរសរមាប់ដតពៅបាំពពញពបសកកមមផលូវ ការពៅពរៅរបពទសប៉ុពណាត ុះ៖ ១- សមាជិកគណៈកមាម ធិការជាតិពរៀបច្ាំការ ពបាុះពឆប ត។ ២- ទើរបឹកា ឬ ជាំនួយការមានឋានៈពសមើរបធាន នាយកោឌ នដល់អនុរដឌពលខាធិការ។ ៣- អនុរបធានសាោឧទនរណ៍ អគគរពុះរជអាជាញ រងសាោឧទនរណ៍ ពៅរកម រពុះរជអាជាញ និង រពុះរជអាជាញ រង។ ៤- អនុរបធានអាជាញ ធរជាតិ អនុរបធាន គណៈ- កមាម ធិការជាតិ អនុរបធាន រកុមរបឹកាជាតិ និង អនុរបធានက

Related Documents